Dołącz do czytelników
Brak wyników

Ciąża i zdrowy rozwój dziecka

6 czerwca 2019

NR 2 (Kwiecień 2019)

Foliany zamiast kwasu foliowego dla kobiet planujących ciążę i w czasie ciąży

0 110

Foliany należą do związków uznawanych za niezbędne do prawidłowego funkcjonowania układu nerwowego i układu krwionośnego oraz syntezy DNA [3, 10, 14, 17]. Do patologii spowodowanych niedoborem kwasu foliowego w organizmie można zaliczyć m.in.: 

  • zaburzenia w rozwoju cewy nerwowej – Polska należy do krajów o największym w Europie współczynniku zgonów z powodu wrodzonych wad cewy nerwowej [5],
  • niedokrwistość megaloblastyczną [22], 
  • zmiany w ośrodkowym układzie nerwowym, 
  • rozwój niektórych typów nowotworów [21, 22].

Kwas foliowy (witamina B9) uznany został za witaminę niezbędną w trakcie planowania i przebiegu ciąży, gdyż zapewnia ona prawidłowy wzrost komórek rozwijającego się płodu [19]. Jednocześnie kobiety w ciąży są grupą najbardziej narażoną na niedobory tej witaminy. Zgodnie z zaleceniami suplementacja diety kwasem foliowym powinna zostać rozpoczęta ok. 12 tygodni przed poczęciem oraz kontynuowana przez cały okres ciąży i laktacji w ilości 0,4 mg na dobę [7].

Warto zadać sobie kluczowe pytanie: czy foliany zawarte w żywności są tak samo skuteczne, jak suplement kwasu foliowego? 

Podstawowym problemem jest fakt, iż organizm człowieka nie jest w stanie przyswoić całkowitej puli kwasu foliowego występującego w żywności. Szacuje się, że przyswajalność ta wynosi ok. 50–90%. Dla porównania przyswajalność syntetycznego kwasu foliowego to 100% [12, 13]. Nawet prawidłowo zbilansowana i urozmaicona dieta nie może zagwarantować wystarczającego pokrycia dobowego zapotrzebowania na kwas foliowy. Porównując oba te składniki, można dojść do wniosku, że 1 mg syntetycznego kwasu foliowego jest ekwiwalentem 2 mg folianów zawartych w żywności, a 1 mg kwasu foliowego we wzbogaconych produktach to 1,7 mg folianów zawartych w naturalnych pokarmach.
 

Tabela 1. Zawartość folianów w zależności od źródła i stopnia przyswajalności
Syntetyczny kwas foliowy Foliany w pożywieniu
1 mg 2 mg
kwas foliowy w produktach
wzbogaconych
foliany w pożywieniu
1 mg 1,7 mg


W porównaniu z folianami naturalnego pochodzenia folacyna pochodzenia syntetycznego charakteryzuje się większą przyswajalnością, dlatego kobiety starające się o dziecko oraz w trakcie ciąży powinny dodatkowo suplementować dietę witaminą B9. Jak wynika z danych, przygotowanych przez Instytut Matki i Dziecka – dodatkowa suplementacja diety kwasem foliowym jest niezbędna, gdyż pokrycie całkowitego zapotrzebowania dla kobiet w ciąży i planujących ciążę jest niemożliwe z codziennej diety [8]. 

Czy jesteśmy w stanie pokryć zapotrzebowanie na witaminę B9 z naturalnego pożywienia?

Dbając o zbilansowaną dietę, można pokryć podstawowe zapotrzebowanie na tę witaminę [9]. Należy jednak zwrócić uwagę na fakt, czy nie znajdujemy się w grupie ryzyka zagrożonej niedoborami. Kobiety w ciąży zaliczane są do takiej właśnie grupy, ze względu na zwiększone zapotrzebowanie na kwas foliowy. 
Zgodnie z rekomendacją Polskiego Towarzystwa Ginekologów i Położników każda kobieta w wieku rozrodczym powinna uwzględnić w swojej diecie źródła folianów [16]. Występują one zarówno w produktach pochodzenia roślinnego, jak i zwierzęcego. Zdecydowanie więcej folianów jest w roślinach – w postaci poliglutaminianowych koniugatów zawierających siedem reszt glutaminianowych. Kwas foliowy w produktach zwierzęcych występuje w niewielkich ilościach, ponieważ zwierzęta nie mogą syntetyzować PABA oraz nie posiadają zdolności do tworzenia połączenia reszty pteroilowej z glutaminianem i dlatego musi być on dostarczany z dietą [11, 18].

Spośród zalecanych kobietom w ciąży produktów będących źródłem folianów wyróżnia się przede wszystkim [16]: 

  • ciemnozielone warzywa liściaste, takie jak brukselka, szpinak, sałata, brokuły,
  • zboża pełnoziarniste,
  • suche nasiona roślin strączkowych, takie jak groch, fasola, bób,
  • orzechy, nasiona słonecznika.

Niewielką zawartość kwasu foliowego i jego pochodnych można znaleźć także w mięsie, mleku i produktach mlecznych. Produkty najuboższe w foliany to ryby i owoce [11, 20]. Na polskim rynku dostępne są także produkty fortyfikowane – wzbogacone o kwas foliowy, jak niektóre płatki śniadaniowe i soki owocowe. 
Ponadto należy zaznaczyć, że kwas foliowy jest związkiem zdecydowanie bardziej stabilnym niż foliany pochodzenia naturalnego. Są one wrażliwe na działanie wysokiej temperatury, promieni UV oraz pH środowiska. W czasie przechowywania foliany ulegają utlenianiu do postaci gorzej przyswajalnych. Podczas gotowania i pieczenia stra...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • Roczną prenumeratę dwumiesięcznika Food Forum w wersji papierowej lub cyfrowej,
  • Nielimitowany dostęp do pełnego archiwum czasopisma,
  • Możliwość udziału w cyklicznych Konsultacjach Dietetycznych Online,
  • Specjalne dodatki do czasopisma: Food Forum CASEBOOK...
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy