Dołącz do czytelników
Brak wyników

Diagnoza lekarska i dietetyczna

2 listopada 2020

NR 5 (Październik 2020)

Diagnoza lekarska chorób układu krążenia, udarów, nadciśnienia

20

Choroby układu krążenia (cardiovascular diseases-CVD) są główną przyczyną zgonów w Europie, a w ostatnich latach również na całym świecie [1, 2]. Choroby układu krążenia od wielu lat są pierwszą przyczyną zgonów w Polsce. Według danych GUS w 2017 r. były one odpowiedzialne za śmierć ponad 167 tys. osób w naszym kraju, czyli za 41,5% wszystkich zgonów. Śmiertelność z powodu CVD wzrasta wraz z wiekiem, szczególnie u mężczyzn i osób, które zamieszkują środkową i wschodnią część Europy [3]. Podłożem chorób sercowo-naczyniowych jest miażdżyca naczyń tętniczych, ale również hipercholesterolemia, nadciśnienie tętnicze czy cukrzyca, które prowadzą do zawałów mięśnia sercowego, udarów mózgu (krwotocznych i niedokrwiennych), tętniaków czy zakrzepicy. 

POLECAMY

Etiopatogeneza 

Choroby układu krążenia 

Najczęstszymi przyczynami zgonu w wyniku schorzeń układu krążenia jest choroba niedokrwienna serca i choroby naczyniowe mózgu. W 2016 r. choroby niedokrwienne serca były przyczyną 119 zgonów na 100 000 mieszkańców Unii Europejskiej. Państwami o najwyższym standaryzowanym współczynniku umieralności na chorobę niedokrwienną serca były: Litwa, Łotwa, Węgry i Słowacja. Na drugim końcu skali znalazły się Francja, Niderlandy, Hiszpania, Portugalia, Belgia, Dania, Luksemburg, Włochy, Grecja i Słowenia. Państwa te miały najniższe standaryzowane współczynniki umieralności z powodu choroby niedokrwiennej serca – wszystkie w 2016 r. poniżej 100 zgonów na 100 000 mieszkańców; podobna sytuacja miała miejsce w Liechtensteinie, Norwegii i Szwajcarii [4]. Czynnikami ryzyka chorób układu krążenia jest nadciśnienie tętnicze, palenie papierosów, hipercholesterolemia, mała aktywność fizyczna, nieprawidłowe odżywianie, cukrzyca, alkohol, stres, nadwaga, otyłość oraz wiek [8]. 

Nadciśnienie tętnicze krwi

Nadciśnienie tętnicze definiuje się jako wartość zmierzonego w gabinecie lekarskim SBP wynoszącego ≥ 140 mm Hg i/lub DBP ≥ 90 mm Hg. Na podstawie ciśnienia tętniczego mierzonego w gabinecie lekarskim oszacowana w 2015 r. liczba osób z nadciśnieniem tętniczym na świecie wynosiła 1,13 mld [5]. 

Ogólna częstość występowania nadciśnienia tętniczego na świecie wśród osób dorosłych wynosi 30–45% [6]. Rozpowszechnienie nadciśnienia tętniczego występuje na całym świecie [5]. Nadciśnienie tętnicze staje się również coraz częstsze wraz z wiekiem, występuje u > 60% osób > 60. roku życia [6]. Ze względu na starzenie się społeczeństwa, mało aktywny styl życia oraz wzrost przeciętnej masy ciała częstość rozpoznawania nadciśnienia tętniczego na świecie będzie rosnąć. Przyczyny nadciśnienia tętniczego są bardzo różne, inne w przypadku nadciśnienia pierwotnego oraz wtórnego. Większość przypadków stanowi nadciśnienie pierwotne, którego przyczyna nie jest jeszcze do końca wyjaśniona. Może występować na skutek czynników genetycznych, otyłości oraz wpływu środowiska na ośrodkowy układ nerwowy [9]. Nadciśnienie wtórne natomiast jest wynikiem innych chorób, do których należą np. przewlekłe choroby nerek, guz chromochłonny, zespół Cushinga czy zespół Conna [9]. 

Udar 

Zgodnie z definicją Światowej Organizacji Zdrowia udar mózgu to nagłe wystąpienie ogniskowych lub uogólnionych zaburzeń czynności mózgu, trwających dłużej niż 24 h i spowodowanych wyłącznie przyczynami naczyniowymi, związanymi z mózgowym przepływem krwi. Możemy wyróżnić udar niedokrwienny, udar krwotoczny oraz udar żylny. U 80% przypadków udarów występuje udar niedokrwienny, w jego przypadku dochodzi do zamknięcia tętnicy i ograniczenia dopływu krwi do mózgu. Udar krwotoczny występuje u ok. 20% przypadków i powstaje w wyniku krwotoku śródmózgowego lub podpajęczynówkowego. Udar żylny występuje u mniej niż 1% przypadków, jest konsekwencją zakrzepicy zatok żylnych mózgowia [7]. W 2017 r. ok. 6,2 mln osób na świecie zmarło z powodu udaru. Udar jest drugą najczęstszą przyczyną śmierci, zaraz po chorobach serca [7]. Liczba zgonów spowodowanych udarem na 100 tys. osób w Polsce w 2017 r. wynosiła ok. 69. Jest to ok. 45/100 tys. zgonów mniej niż w Europie Centralnej oraz o 15 zgonów więcej niż w Unii Europejskiej i o 27/100 tys. zgonów więcej niż w Europie Zachodniej [7].

Objawy 

Choroby układu krążenia 

Choroba niedokrwienna serca to zespół objawów, które są spowodowane niedostateczną podażą tlenu i substratów energetycznych do mięśnia sercowego. Najczęstsze jej objawy to dławica piersiowa i zawał serca. Główną przyczyną choroby jest proces miażdżycowy powodujący zwężanie tętnic wieńcowych. Znacznie mniejszą rolę w powstawaniu choroby niedokrwiennej serca odgrywają: zatory, zmiany zapalne, pourazowe czy wrodzone anomalie tętnic [8]. Najczęstszym objawem choroby niedokrwiennej serca jest ból w klatce piersiowej, uczucie ucisku, gniecenia, ściskania. Zazwyczaj ból umiejscowiony jest w okolicy zamostkowej i może promieniować na żuchwę, szyję oraz bark. Ból pojawia się w czasie wysiłku fizycznego lub w wyniku stresu. W wyniku choroby niedokrwiennej serca może dojść do zawału mięśnia 
sercowego. 

Nadciśnienie 

Zwiastunami nadciśnienia tętniczego często są bóle głowy (najczęściej w okolicy potylicy), krwawienia z nosa, zawroty głowy, pogorszenie tolerancji wysiłku, łatwe męczenie się i zaburzenia snu. Wielokrotnie pierwszym objawem klinicznym jest pogorszenie widzenia. Nadciśnienie tętnicze wywołuje wiele niekorzystnych powikłań. Do najczęściej występujących zaliczamy: chorobę niedokrwienną serca, zawał mięśnia sercowego, przerost lewej komory, udar mózgu, uszkodzenie siatkówki [9]. 

Udar 

Do najczęstszych objawów udaru należy osłabienie lub niesprawność jednej bądź obu kończyn po tej samej stronie ciała (hemiparesis), zaburzenia/utrata czucia w obrębie jednej lub większej liczby kończyn, zaburzenia widzenia, trudności w rozumieniu, trudności w wykonywaniu codziennych czynności – 
ubieraniu się, myciu, spożywaniu posiłków, dezorientacja czasowo-przestrzenna, zaburzenia pamięci, trudności w przyjęciu i utrzymaniu postawy pionowej [7]. 

Diagnostyka

Choroby układu krążenia 
 

Dostępnych jest kilka skal oceny bezwzględnego ryzyka sercowo-naczyniowego. W Europie funkcjonuje SCORE (Systematic COronary Risk Evaluation) [10]. Skala ta uwzględnia pięć podstawowych czynników ryzyka (wiek, płeć, palenie tytoniu, stężenie cholesterolu całkowitego i skurczowe ciśnienie tętnicze) oraz umożliwia oszacowanie 10-letniego ryzyka wystąpienia pierwszego zdarzenia sercowo-naczyniowego zakończonego zgonem. Skala ryzyka SCORE umożliwia przypisanie danej osoby do grupy niskiego (< 1%), umiarkowanego (≥ 1% i < 5%), wysokiego (≥ 5% i < 10%) oraz bardzo wysokiego (≥ 10%) ryzyka zgonu z powodu CVD w ciągu najbliższych 10 lat.

Pozwala to na identyfikację tych pacjentów, u których należy wdrożyć intensywniejsze postępowanie w zakresie modyfikacji czynników ryzyka (w tym u części farmakoterapię) w celu zmniejszenia zagrożenia zgonem sercowo-naczyniowym [10].

Nadciśnienie 

Badania podstawowe wykonywane przy podejrzeniu nadciśnienia to morfologia krwi, stężenie glukozy w osoczu na czczo lub doustny test obciążenia glukozą, stężenie sodu i potasu w surowicy; stężenie cholesterolu całkowitego, frakcji HDL i LDL oraz trójglicerydów w surowicy; stężenie kreatyniny w surowicy, stężenie kwasu moczowego w surowicy, aktywność aminotransferazy alaninowej w surowicy; badanie ogólne moczu (z oceną osadu moczu); ocena albuminurii (test paskowy lub inny); 12-odprowadzeniowy elektrokardiogram. Na podstawie wyników badań podstawowych można uzyskać informacje dotyczące obecności powikłań narządowych NT, takich jak przerost mięśnia lewej komory serca (EKG) [11].

Udar

Objawy krwotoku śródmózgowego są podobne do stwierdzanych w przypadku udaru niedokrwiennego mózgu. Jedynym badaniem pozwalającym w sposób pewny rozróżnić te dwie choroby jest tomografia komputerowa głowy bez kontrastu. Wykonuje się również badanie ultrasonograficzne (USG) tętnic dogłowowych i mózgowych, echokardiografię przezklatkową (TTE, transthoracic echocardiography), badanie radiologiczne (rtg) klatki piersiowej. Z badań laboratoryjnych najistotniejsze jest jak najszybsze oznaczenie parametrów krzepnięcia (INR, APTT). Konieczne jest też oznaczenie grupy krwi, badanie morfologii krwi obwodowej z oceną liczby płytek krwi, oznaczenie glukozy, elektrolitów, kreatyniny i mocznika [7].

Leczenie 

Choroby układu krążenia 

Ogólne postępowanie w chorobach układu krążenia ma na celu łagodzenie objawów i poprawę rokowania poprzez leczenie farmakologiczne oraz kontrolę czynników ryzyka, w tym stylu życia. Wprowadzenie zdrowych nawyków żywieniowych, aktywności fizycznej, zaprzestania palenia papierosów oraz picia alkoholu znacząco zmniejsza ryzyko zdarzeń sercowo-naczyniowych i śmiertelność oraz stanowi uzupełnienie właściwego leczenia. Celem leczenia farmakologicznego pacjentów jest złagodzenie dławicy i nie...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • Roczną prenumeratę dwumiesięcznika Food Forum w wersji papierowej lub cyfrowej,
  • Nielimitowany dostęp do pełnego archiwum czasopisma,
  • Możliwość udziału w cyklicznych Konsultacjach Dietetycznych Online,
  • Specjalne dodatki do czasopisma: Food Forum CASEBOOK...
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy