Dołącz do czytelników
Brak wyników

Diagnoza lekarska i dietetyczna

28 października 2021

NR 5 (Październik 2021)

Czy to na pewno depresja? O zaburzeniach nastroju jesienią
Is it depression? About mood disorders in autumn

0 345

Depresja należy do kategorii zaburzeń afektywnych (nastroju). Jej kluczowym objawem jest obniżenie nastroju, powodujące szereg zmian w funkcjonowaniu poznawczym, emocjonalnym, behawioralnym i społecznym pacjenta. W kategorii zaburzeń afektywnych wyróżnia się kilka podtypów depresji, biorąc pod uwagę stopień ciężkości i nawracanie objawów. W okresie jesienno-zimowym obserwuje się częstsze zgłoszenia pogorszenia nastroju, jednak nie każdy stan spełnia kryteria diagnostyczne depresji.

Charakterystyka i rodzaje depresji

Depresja jest skrótowym terminem, powszechnie używanym do określenia zaburzeń, w przebiegu których kluczowymi objawami są: obniżenie nastroju, zwiększona męczliwość, utrata zainteresowań. W klasyfikacjach zaburzeń psychicznych wyróżnia się: epizod depresyjny (w podtypach: łagodny, umiarkowany, ciężki bez objawów psychotycznych oraz ciężki z objawami psychotycznymi), zaburzenie depresyjne nawracające (powtarzające się epizody depresyjne) oraz dystymię (przewlekłe, uporczywe obniżenie nastroju, utrzymujące się minimum dwa lata), zaburzenia mieszane depresyjno-lękowe (rys. 1). Ponadto obniżenie nastroju obserwowane jest także w epizodach depresyjnych w przebiegu choroby afektywnej dwubiegunowej (ChAD) oraz cyklotymii (przewlekłe zaburzenie z utrzymującymi się stale wahaniami nastroju od łagodnej depresji do hipomanii) [1]. 

Amerykańskie Towarzystwo Psychiatryczne w 2013 r. w klasyfikacji DSM-5 do kategorii zaburzeń nastroju dodało również przedmiesiączkowe zaburzenie dysforyczne (premenstrual dysphoric disorder – PMDD), w którym również występuje obniżenie nastroju, cyklicznie powtarzające się i związane ze zmianami hormonalnymi w przebiegu cyklu menstruacyjnego [2]. 

Do zaburzeń depresyjnych dochodzi często u kobiet w połogu, a także w przebiegu niektórych chorób (neurologicznych, sercowo-naczyniowych) oraz w konsekwencji nadużywania niektórych substancji psychoaktywnych (m.in. alkoholu, benzodiazepin, barbituranów, wiele obserwacji dotyczy także zmian nastroju u osób stosujących tzw. dopalacze) [2, 3].

Dużo kontrowersji wywołało sezonowe zaburzenie afektywne (seasonal affective disorder – SAD) – początkowo rozważano zasadność uznania go za odrębną jednostkę chorobową, w której obniżony nastrój pojawia się corocznie w sezonie jesienno-zimowym, jednakże aktualnie objawy takie diagnozowane są jako nawracająca depresja.

Rys. 1. Rodzaje zaburzeń depresyjnych

Mnogość typów zaburzeń, w których obserwuje się obniżony nastrój, podpowiada, iż proces diagnostyczny zaburzeń afektywnych wymaga dużej precyzji i uważności ze strony specjalisty. Każde z wymienionych zaburzeń oczywiście posiada specyficzne kryteria diagnostyczne (dotyczące m.in. czasu trwania czy powtarzalności), jednakże możemy mówić o pewnych symptomach wspólnych. Należą do nich:

  • obniżenie nastroju i częstsze doświadczanie silnych negatywnych emocji (smutku, przygnębienia, rozpaczy, poczucia bezradności, bezsilności, lęku, poczucia winy itd.),
  • utrata dotychczasowych zainteresowań i anhedonia (utrata zdolności do odczuwania przyjemności),
  • zwiększona męczliwość, poczucie utraty energii przekładające się na mniejszą aktywność.

Dodatkowo w przebiegu depresji może dochodzić do: 

  • osłabienia koncentracji i uwagi, 
  • pesymistycznego nastawienia do siebie, świata i przyszłości (tzw. triada depresyjna),
  • pojawienia się myśli i zachowań samobójczych lub autoagresji, 
  • zmian w rytmie dobowym przejawiających się zaburzeniami snu (nadmierną sennością lub bezsennością),
  • zmian w apetycie (wzmożenie apetytu lub zanik apetytu) mogących wpływać na nawyki żywieniowe i masę ciała pacjenta.

Można więc zauważyć, że objawy depresji przekładają się na funkcjonowanie emocjonalne, poznawcze, społeczne (najczęściej wycofywanie się z kontaktów, trudność w realizacji obowiązków zawodowych, domowych, wypełniania ról społecznych). 

Objawy depresji przekładają się na funkcjonowanie emocjonalne, poznawcze, społeczne (najczęściej wycofywanie się z kontaktów, trudność w realizacji obowiązków zawodowych, domowych, wypełniania ról społecznych).

Ze względu na występujące myśli i zachowania samobójcze, depresja stanowi realne zagrożenie dla życia pacjenta i wymaga wprowadzenia leczenia psychoterapeutycznego, najczęściej wraz z farmakoterapią [3]. 

Epidemiologia

Aktualne dane statystyczne zaprezentowane przez WHO wskazują, iż problem depresji dotyczy nawet 350 mln osób, czyli ok. 6% populacji światowej [4]. Najczęściej chorują osoby między 30. a 40. oraz 50. a 60. rokiem życia [5]. Niestety, zaburzenia depresyjne stają się coraz bardziej rozpowszechnione także w populacji dzieci i młodzieży [6]. Wyniki badań wskazują, że choroba dotyka dwukrotnie częściej kobiet [7].

Wysokie wskaźniki zachorowalności na depresję występują w USA, Chinach, Brazylii, Nowej Zelandii. Kraje europejskie z największym odsetkiem osób chorych to: Ukraina, Estonia, Grecja, Portugalia, Białoruś, Mołdawia, Hiszpania, a także Polska [8]. 

Okres jesienno-zimowy a obniżenie nastroju

Od lat badana jest kwestia przyczyn depresji – aktualnie opisuje się patomechanizm jako interakcję przyczyn biologicznych (np. predyspozycje genetyczne, dysregulacja hormonalna, zwłaszcza na osi HPA, czy zaburzenia neurotansmisji), psychospołecznych (np. cechy osobowościowe, doświadczenia traumatyczne) i środowiskowych, demograficznych (np. sytuacja finansowa, miejsce zamieszkania, czynniki związane z polityką i gospodarką kraju). Wśród czynników demograficznych spore zainteresowanie badaczy zdobyła szerokość geograficzna zamieszkania – zauważono bowiem, że w rejonie arktycznym, np. w północnej Finlandii, częściej zauważa się zwiększenie zachorowalności w okresie jesienno-zimowym [9]. Podobna tendencja uwidacznia się także w innych krajach, także w Polsce.

Na tej podstawie wysnuto hipotezę o możliwej sezonowości nawracającej depresji i wprowadzono termin sezonowego zaburzenia afektywnego (SAD). Jego obraz kliniczny obejmował epizod depresyjny rozpoczynający się w październiku/listopadzie, utrzymujący się przez miesiące zimowe, a następnie remisję bądź nawet podwyższony nastrój w miesiącach wiosennych i letnich. Twierdzono, że w przebiegu SAD mogą pojawić się inne objawy związane z depresją, najczęściej: poczucie zmęczenia, nadmierna senność, wzmożony apetyt, myśli samobójcze. W aktualnych klasyfikacjach zaburzeń psychicznych usunięto kategorię SAD, zastępując ją nawracającymi zaburzeniami depresyjnymi ze wzorem sezonowości (tzw. depresja sezonowa). Pomimo zmiany nomenklatury w przebiegu tego zaburzenia także kluczowy jest ro...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • Roczną prenumeratę dwumiesięcznika Food Forum w wersji papierowej lub cyfrowej,
  • Nielimitowany dostęp do pełnego archiwum czasopisma,
  • Możliwość udziału w cyklicznych Konsultacjach Dietetycznych Online,
  • Specjalne dodatki do czasopisma: Food Forum CASEBOOK...
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy