Dołącz do czytelników
Brak wyników

Układ trawienny i probiotykoterapia

5 czerwca 2019

NR 2 (Kwiecień 2019)

Colostrum – panaceum odkrywane na nowo

0 131

W archaicznej polskiej terminologii medycznej substancję, której poświęcono niniejszy artykuł nazywano młodziwem. Określenie to podkreślało nie tylko ograniczony czas jego powstawania w gruczole mlekowym, ale także właściwości regenerujące, obserwowane „gołym okiem” i wykorzystywane do dziś w pielęgnacji skóry oraz leczeniu ran/owrzodzeń, zmian o podłożu infekcyjnym [1–4]. Współczesne badania naukowe, wykorzystujące zarówno podstawowe metody analityczne, jak i zaawansowane techniki wysokospecjalistyczne, stopniowo poszerzają wiedzę na temat tej niezwykłej substancji. Każda kolejna publikacja rzuca nowe światło na ten naturalny i niezbędny dla każdego ssaka eliksir zdrowia o potencjale niemalże mitologicznego atrybutu bogini uzdrawiania – panaceum. 

Colostrum (siara) jest naturalną substancją powstającą w gruczole mlekowym wszystkich ssaków w okresie okołoporodowym. Poprzedza pojawienie się w nim mleka odgrywającego zasadniczo odmienną rolę. Podstawowym zadaniem siary jest stworzenie biernej, swoistej i nieswoistej, bariery ochronnej u jeszcze immuno-niekompetentnego organizmu. Jak się jednak okazuje, jej rolą jest nie tylko (aż!) wytworzenie u bezbronnego noworodka pierwszej linii oporu, ale również aktywacja własnych mechanizmów odpornościowych. Dzięki tej swoistej stymulacji colostrum działa nie tylko u młodych organizmów i nie tylko w miejscu bezpośredniego kontaktu z komórkami przewodu pokarmowego. Zaobserwowano, że siara ogranicza zachorowalność i/lub skraca czas trwania infekcji dróg oddechowych, w tym innych chorób sezonowych, takich jak grypa [5–9].
 

Rys. 1. Składniki i czynniki bioaktywne colostrum


W świecie zwierząt pozbawienie noworodka możliwości spożycia siary nazywa się osieroceniem. Tak jak ludzkie dziecko pozbawione opieki rodzica jest bezbronne wobec świata, tak zwierzęcy noworodek pozbawiony colostrum często jest z góry skazany na przegraną walkę z grożącymi mu niebezpieczeństwami. Ta zależność pomiędzy spożyciem siary a dalszym rozwojem warunkowana jest złożonym składem colostrum dostosowywanym w pełni do dynamicznie zmieniających się potrzeb młodego organizmu. Najwyższa koncentracja poszczególnych składników colostrum, odróżniających je od mleka właściwego, występuje tuż po porodzie, czyli wtedy, gdy naturalne bariery biologiczne jelit nie stanowią dostatecznej przeszkody dla intensywnego przenikania jego elementów [10]. Są nimi np. immunoglobuliny (Ig), które w zależności od gatunku ssaka i typu wytwarzanego łożyska wnikają do krwiobiegu w trakcie życia wewnątrzmacicznego i/lub wyścielają powierzchnię błony śluzowej przewodu pokarmowego dopiero po spożyciu colostrum. Taka sytuacja ma miejsce w przypadku noworodków ludzkich, u których krążące we krwi przeciwciała pochodzą z transferu łożyskowego, a te spożyte z colostrum „tapetują” przewód pokarmowy na całej długości. Jednocześnie Ig nie ulegają zniszczeniu pomimo działania enzymów trawiennych i zmian pH, gdyż natura zaopatrzyła je w zabezpieczające przed strawieniem inhibitory enzymów trawiennych. Pod „immunoglobulinowym płaszczem”, za sprawą obecnych w colostrum czynników wzrostu, dochodzi do uszczelnienia połączeń pomiędzy komórkami błony śluzowej. Wzmacnia to dodatkowo barierę krew–jelito, zapobiegając tym samym migracji czynników chorobotwórczych. Na opisane działanie Ig i czynników wzrostu nakładają się działające antydrobnoustrojowo na powierzchni śluzówki białka, takie jak np. laktoferyna czy lizozym [11–13]. Za postępujący z każdą godziną wzrost szczelności jelita odpowiada cykl produkcyjny gruczołu mlekowego matki, zastępując immunostymulującą siarę mlekiem o właściwościach odżywczych. 
 

Z uwagi na rosnące potrzeby poszukiwania alternatyw lub metod intensyfikujących tradycyjną farmakoterapię wykorzystanie colostrum wysuwa się na czoło substancji naturalnych uzupełniających leczenie tradycyjne.


Ten pozytywny wpływ na szczelność jelita nie dotyczy jedynie noworodków, dla których colostrum jest fizjologicznym pierwszym pokarmem. Został on zaobserwowany również u osób dorosłych stosujących w codziennej suplementacji diety siarę bydlęcą [14]. Przewlekły stres, intensywny wysiłek fizyczny, nieprawidłowo zbilansowana dieta, choroby przewlekłe, a także uboczne działania powszechnie stosowanych leków, takich jak inhibitory pompy protonowej, antybiotyki, sterydy i niesteroidowe leki przeciwzapalne oraz inne substancje enterotoksyczne, negatywnie wpływają na stan mikrobiomu oraz szczelność jelit. Te dwie składowe, stanowiące o integralności i prawidłowej funkcji jelita, znacząco wpływają na poprawne działanie układu immunologicznego, gdyż jak powszechnie wiadomo, „zdrowie i dobre samopoczucie zaczyna się w jelitach”. Colostrum poprawia stabilność oraz wpływa na bioróżnorodność mikroflory jelitowej, przyspiesza regenerację uszkodzonego substancjami toksycznymi nabłonka jelitowego, co udowodniono w badaniach na modelu zwierzęcym [15, 16]. Podobne wnioski skupione wokół oceny parametrów zapalnych i odpowiedzi układu odpornościowego przedstawiono [17] w badaniu wpływu suplementacji diety colostrum na przebieg endoteksemii odpowiadającej sepsie noworodkowej. Opublikowane niedawno badanie pilotażowe z udziałem dzieci reprezentujących zaburzenia ze spektrum autyzmu rzuciło nowe światło na możliwości terapeutyczne z wykorzystaniem colostrum bydlęcego jako substancji prebiotycznej [18]. Również polscy badacze dowiedli wpływu colostrum bydlęcego na poprawę szczelności jelita u sportowców, przeprowadzając test absorpcji różnicowej cukru (mannitol/laktuloza) oraz ocenę obecności w kale zonuliny, białka markerowego oznaczanego w przypadku podejrzenia zespołu nieszczelnego jelita [19]. Polskie badanie pod kierunkiem doktora M. Hałasy, przeprowadzone w grupie sportowców suplementowanych colostrum (pobranym do dwóch godzin od ocielenia i liofilizowanym) vs. placebo, wykazało normalizację ocenianych parametrów. Suplementacja z użyciem badanej siary bydlęcej okazała się bezpieczna i skuteczna w zakresie zmniejszania przepuszczalności jelitowej w przypadku tej grupy sportowców, u których ryzyko wystąpienia wyższej przepuszczalności jest zwiększone. Po badaniach polskich opublikowano obserwacje dotyczące wpływu colostrum bydlęcego na powikłania ze strony przewodu pokarmowego, poziom osoczowych endotoksyn oraz przepuszczalność jelit u pacjentów hospitalizowanych na oddziale intensywnej terapii. U pacjentów tych dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego indukowane wieloma czynnikami, m.in. intensywną antybiotykoterapią, narażeniem na patogenną florę szpitalną, głębokimi zaburzeniami homeostazy, istotnie wpływają na częstość powikłań/śmiertelność [20]. 

Również w tym przypadku obserwacje dowiodły celowego włączania colostrum bydlęcego jako dodatkowego wzmocnienia terapii klasycznych. We wnioskach z powyższego badania zawarto informację o redukcji epizodów biegunkowych oraz spadku stężenia osoczowych endotoksyn i zonuliny w grupie pacjentów otrzymujących wczesną enteralną suplementację colostrum. 

Limitowany czas i ilość uzyskiwanego colostrum kobiecego spowodowały konieczność pozyskiwania i oceny skuteczności u ludzi colostrum obcogatunkowego. Okazało się, że najbardziej dostępnym na masową skalę, a jednocześnie skutecznym substratem do zastosowania medycznego i kosmetycznego, jest colostrum krowie. O swoistości gatunkowej colostrum możemy mówić zasadniczo jedynie w przypadku zawartych w nim Ig, co nie neguje w całości ich aktywności biologicznej. Pozostałe składniki aktywne i odżywcze nie wykazują odrębności gatunkowej rzutującej na ich efektywność u innych gatunków. Nie bez znaczenia jest także moment pobrania i sposób przetworzenia pobranego surowca. Analizując dane dotyczące składu colostrum w zależności od momentu poboru, zauważa się, że tylko wczesny pobór substratu warunkuje uzyskanie wysokich poziomów czynników bioaktywnych. Jeśli celem suplementacji diety colostrum jest podtrzymanie statusu immunologicznego, produkt cechujący się wczesnymi parametrami poboru (tj. np. do dwóch godzin od porodu) wydaje się najwłaściwszy. To samo dotyczy sposobu p...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • Roczną prenumeratę dwumiesięcznika Food Forum w wersji papierowej lub cyfrowej,
  • Nielimitowany dostęp do pełnego archiwum czasopisma,
  • Możliwość udziału w cyklicznych Konsultacjach Dietetycznych Online,
  • Specjalne dodatki do czasopisma: Food Forum CASEBOOK...
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy