Dołącz do czytelników
Brak wyników

Ciąża i zdrowy rozwój dziecka

2 listopada 2020

NR 5 (Październik 2020)

Budowanie odporności u dzieci w okresie jesiennym

212

Bakterie czy wirusy mogą stanowić zagrożenie dla naszego organizmu, szczególnie przy osłabionej odporności. Niewłaściwa dieta, stres czy nieodpowiednia regeneracja mogą spowodować, że nasza odporność zacznie być słabsza. Najczęstszym problemem u dzieci w okresie jesiennym są nawracające infekcje górnych dróg oddechowych. Problem ten zaczyna się, kiedy pogoda zmienia się z dnia na dzień, a dzieci wracają do żłobków, przedszkoli oraz szkół. Zwykle infekcja kończy się antybiotykoterapią, a na dalszy plan odsuwa się kwestię zadbania o odporność całego organizmu. Szacuje się, że ponad 70% komórek układu odpornościowego znajduje się w przewodzie pokarmowym, głównie w jelitach. Funkcję immunologiczną jelita zapewniają mikrobiota jelitowa, błona śluzowa jelit oraz komórki odpornościowe znajdujące się w jelicie. Mikroorganizmy jelitowe tworzą „pierwszą linię obrony” organizmu przed patogenami, bakteriami oraz grzybami poprzez działanie bakteriostatyczne i bakteriobójcze. Układ immunologicznego jest powiązany z układem pokarmowym, oddechowym i innymi układami, 
co sprawia, że na jego aktywność oddziałuje wiele czynników. Obok czynników genetycznych, wieku, płci oddziałuje również sposób odżywiania, aktywność fizyczna i stres [1].

POLECAMY

Prawidłowa dieta ma wielkie znaczenie dla rozwoju całego organizmu, w tym szczególnie dla odporności. Z dostępnych badań wiadomo, że realny wpływ na układ immunologiczny człowieka mogą mieć takie składniki żywieniowe, jak witamina D, kwasy tłuszczowe omega-3, cynk, selen, żelazo, witaminy C, E, A, beta-karoten oraz witaminy z grupy B. Znaczący wpływ na układ immunologiczny ma witamina A. Jej niedobór powoduje zaburzenia funkcji układu odpornościowego, szczególnie niebezpieczny jest u dzieci i młodzieży, gdyż może prowadzić do atrofii grasicy, śledziony oraz węzłów chłonnych, dodatkowo osłabia aktywność fagocytarną makrofagów oraz niekorzystnie wpływa na liczbę limfocytów T [2, 3].

Witamina D wpływa zarówno na odpowiedź nieswoistą, jak i swoistą. Jej działanie polega na wzmacnianiu właściwości fagocytarnych makrofagów oraz na wytwarzaniu peptydów antybakteryjnych. Niedobory witaminy D 
u dzieci oraz młodzieży w Polsce są zjawiskiem powszechnym, głównymi przyczynami takiego stanu rzeczy jest niedostateczna ekspozycja na promienie słoneczne oraz niskie spożycie ryb [4]. Witamina C 
wykazuje działanie immunostymulacyjne, jej działanie zwiększa się przy równoczesnej podaży wit. E. Kwas askorbinowy chroni tkanki przed uszkodzeniem, działając antyoksydacyjnie na lipidy błon komórkowych oraz neutralizując reaktywne formy tlenu, wydostające się z komórek podczas fagocytozy. W związku z tym, że podczas infekcji witamina C jest szybko zużywana, zaleca się, aby w okresie jesienno-zimowym zwiększyć jej podaż z dietą [3]. Zalecane dzienne spożycie witaminy C według norm IŻŻ dla kobiet to 75 mg, a dla mężczyzn 90 mg [11], takie dawki mogą być jednak niewystarczające w okresie wzmożonych infekcji, stąd warto zadbać o zwiększenie podaży witaminy C w niektórych przypadkach do nawet 1000 mg. Z badań przeprowadzonych w 2012 r. w grupie 94 pacjentów z objawami przeziębienia wykazano, że podawanie 1000 mg witaminy C wraz z 10 mg cynku przez 5 dni znacząco zmniejsza wyciek z nosa w grupie badanej [10]. Dobrymi źródłami witaminy C w diecie będą rokitnik, owoc dzikiej róży czy natka pietruszki. Oprócz witamin warto zwrócić uwagę na składniki mineralne. Niedobór żelaza może zwiększać ryzyko zakażeń oraz infekcji. Żelazo wchodzi w skład enzymów koniecznych do procesów utleniania i właściwego funkcjonowania komórek układu immunologicznego. Dzieciom zaleca się spożycie 7–10 mg żelaza na dobę, a w okresie dojrzewania – w związku ze zwiększonym zapotrzebowaniem – dziewczynkom zaleca się 15 mg, a chłopcom 12 mg na dobę. Dobrymi źródłami żelaza w diecie są mięso i jego przetwory [2]. Oprócz żelaza nie możemy zapominać również o cynku i selenie, które wyróżniają się silnym działaniem immunostymulującym. Cynk aktywuje wydzielanie przez grasicę tymuliny, która to stymuluje produkcję limfocytów T. Szczególnie ważna jest podaż tego składnika mineralnego w okresie dziecięcym ze względu na proces dojrzewania płciowego w młodości [5]. 

Cynk znajdziemy w produktach pochodzenia zarówno zwierzęcego, jak i roślinnego. Jego głównymi źródłami są wątróbka, kakao, owoce morza, pestki dyni.

Szczególne działanie immunomodulacyjne przypisuje się kwasom tłuszczowym omega-3 i omega-6. Wpływają one na syntezę m.in. cytokin, amin biogennych oraz eikozanoidów, czyli substancji o charakterze hormonów tkankowych [6]. Źródłem kwasów omega-3 (EPA oraz DHA) są głównie tłuste ryby morskie lub tran, natomiast kwasy omega-6 najlepiej uzupełniać dobrej jakości tłuszczami roślinnymi (np. oliwa z oliwek, olej rzepakowy, awokado). 

W literaturze znaleźć można także wiele informacji na temat znaczenia probiotyków i prebiotyków w prawidłowej diecie. Korzystne oddziaływanie mikrobioty dotyczy układu pokarmowego (trawienie, odżywianie i uszczelnianie nabłonka jelitowego), ale także układu immunologicznego, nerwowego oraz metabolizmu i funkcjonowania całego ustroju. Mikrobiota jelitowa chroni organizm przed bakteriami oraz grzybami poprzez działanie bakteriostatyczne i bakteriobójcze (synteza bakteriocyn, H2O2, kwasu mlekowego, indukcja produkcji śluzu, defensyn, sIgA (ang. secretory immunoglobulin A) oraz wspierają rozwój tkanki limfatycznej związanej z przewodem pokarmowym – GALT (ang. gut associated lymphoid tissue). 

Na zaburzenie składu mikrobioty jelitowej szczególnie narażone są dzieci z uwagi na częste infekcje, które zmuszają do antybiotykoterapii, która powoduje wyjałowienie przewodu pokarmowego, dodatkowo osłabiając organizm dziecka, przez co staje się podatniejsze na kolejne infekcje [7]. Działaniem, które możemy wdrożyć w celu wsparcia mikrobioty jelitowej, jest zastosowanie probiotyków. Wykazano, że bakterie probiotyczne wspomagają syntezę komórek NK (natural killers) oraz wpływają na namnażanie się makrofagów oraz regulują wytwarzanie defensyn, naturalnych antybiotyków [8]. 

Bakterie ochronne Lactobacillus acidophilus, L. casei oraz Bi...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • Roczną prenumeratę dwumiesięcznika Food Forum w wersji papierowej lub cyfrowej,
  • Nielimitowany dostęp do pełnego archiwum czasopisma,
  • Możliwość udziału w cyklicznych Konsultacjach Dietetycznych Online,
  • Specjalne dodatki do czasopisma: Food Forum CASEBOOK...
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy