Dołącz do czytelników
Brak wyników

Sport

3 marca 2021

NR 1 (Luty 2021)

Zalecenia żywieniowe u sportowców z celiakią

47

Celem tego artykułu jest omówienie sposobu żywienia sportowców z nowo zdiagnozowaną celiakią oraz długoterminowe wspomaganie zawodnika, a także zwrócenie uwagi na największe trudności żywieniowe sportowców z chorobą trzewną. 

POLECAMY

Dieta sportowca z celiakią 

Celiakia jest najczęściej występującą chorobą autoimmunologiczną o podłożu genetycznym, w której pojawia się niewłaściwa reakcja na spożycie glutenu. W odróżnieniu od wielu zaburzeń żołądkowo-jelitowych etiologia choroby jest dobrze znana. Działający toksycznie gluten przyczynia się do uszkodzenia, a nawet zaniku kosmków jelitowych oraz zwiększenia przepuszczalności bariery jelitowej. Mechanizm choroby wpływa na szereg objawów, nie tylko związanych z przewodem pokarmowym. Może pojawić się w każdym okresie życia, w czasie dorastania, silnego stresu czy poważnej infekcji [1, 2]. 
Dotyczy ok. 1% społeczeństwa na całym świecie. Jednak uważa się, że statystyki są zaniżone, a choroba występuje znacznie częściej. Analiza przeprowadzona u sportowców z National Collegiate Athletic Association (NCAA) wskazała 3,8-krotnie częstsze pojawienie się choroby w odniesieniu do populacji ogólnej. Badacze uważają, że wyższa częstotliwość występowania choroby jest związana z lepszym dostępem do zespołu interdyscyplinarnego. Ponadto sportowcy wykazują duże spożycie węglowodanów, które może nasilić objawy choroby [1].

Żywienie w sporcie a celiakia 

Uprawianie sportu wyczynowo, niezależnie od dyscypliny, wiąże się z podwyższonym zapotrzebowaniem energetycznym, dostarczeniem większej ilości składników odżywczych. Strategie żywieniowe dla sportowców z celiakią powinny być dostosowane do stanu zdrowia, aktywności fizycznej i celów treningowych. Jednak w okresie remisji choroby nie różnią się od zaleceń dla osób zdrowych, poza przestrzeganiem diety bezglutenowej [2]. Objawy pojawiające się w przypadku nieprzestrzegania diety bezglutenowej wpływają negatywnie na zdrowie i ogólną sprawność sportowca. Może rozwinąć się zespół złego wchłaniania oraz niedokrwistość z niedoboru żelaza. U sportowców z anemią mogą pojawić się zawroty głowy, zmęczenie, a nawet duszności [1, 5]. Inne objawy choroby to przewlekłe biegunki, wymioty, bóle brzucha, zaparcia, nieregularne miesiączki [1]. 
Warto podkreślić również aspekt psychologiczny, np. stres wynikający z życia społecznego, wymagań fizycznych, dodatkowo całkowita zmiana diety, strach przed zanieczyszczoną żywnością lub brak dostępu do produktów bezglutenowych na stołówkach czy wyjazdach. Niepewność związana z funkcjonowaniem organizmu, wystąpienie biegunek, wzdęć, bólu brzucha mogą stworzyć wewnętrzne bariery u zawodnika, a nawet rozwinąć zaburzenia odżywiania [3].

Postępowanie u sportowca z celiakią 

Współpraca specjalistów wraz ze stałą kontrolą parametrów laboratoryjnych jest bardzo ważna dla osób ze świeżo zdiagnozowaną celiakią. Oprócz samej niedokrwistości z niedoboru żelaza mogą pojawić się inne niedobory, m.in. kwasu foliowego, cynku, witaminy B12, witaminy D i wapnia. Uważa się, że od 10–20% osób zdiagnozowanych z chorobą trzewną ma osteopenię lub osteoporozę. Dodatkowo może pojawić się wtórna nietolerancja laktozy. Dietoterapia powinna uwzględniać wszystkie ewentualne dolegliwości, a przy tym dostarczyć energii potrzebnej do wykonania aktywności. W niektórych przypadkach sama zmiana diety może nie wystarczyć, warto rozważyć wprowadzenie suplementacji diety żelazem pod opieką lekarza specjalisty oraz rozważyć inne kompleksy witaminowe [2].
 

Tabela 1. Rekomendacje dotyczące spożycia węglowodanów
Trening Intensywność Ilość węglowodanów
niski ćwiczenia techniczne lub o niskiej aktywności 3–5 g/kg m.c./dzień
umiarkowany umiarkowane obciążenia treningowe (1 h/dzień) 5–7 g/kg m.c./dzień
wysoki trening o charakterze wytrzymałościowym / ćwiczenia o umiarkowanej i wysokiej intensywności (1–3 h/dzień) 6–10 g/kg m.c./dzień
bardzo wysoki duże zaangażowanie w proces treningowy / ćwiczenia o umiarkowanej i wysokiej intensywności (> 4–5 h/dzień) 8–12 g/kg m.c./dzień


Węglowodany

Jedyną metodą leczenia jest wykluczenie glutenu z jadłospisu osoby chorej, a konkretnie wykluczenie zbóż zawierających toksyczne prolaminy. Osoby cierpiące na celiakię nie tolerują frakcji pochodzących z prolamin w: pszenicy (gliadyny), życie (sekalina), jęczmieniu (hordeina), a także krzyżówek wspomnianych zbóż, takich jak orkisz, pszenżyto, pszenica choracjańska oraz owies z ziarnami innych zbóż (samosiejki, zanieczyszczenia podczas obróbki). Uważa się, że białko znajdujące się w owsie – awenina – nie przyczynia się do reakcji autoimmunologicznej typowej dla celiakii w stopniu podobnym jak wcześniej wymienione zboża. Dlatego dopuszcza się spożycie bezglutenowego czystego owsa. Wyłącznie certyfikowane produkty bezglutenowe z owsem mogą stanowić część diety. Nie wszyscy jednak dobrze tolerują owies 
(5% osób nie może go spożywać). Dlatego produkty należy wprowadzać stopniowo u osób w czasie remisji choroby, po zregenerowaniu kosmków jelitowych, w ilości od 50 g/dzień dla osób dorosłych, a dla dzieci – 25 g/dzień [3, 7]. Z diety należy wykluczyć wszystkie produkty, które mogą wywołać niekorzystne zmiany w błonie śluzowej jelita. Należy unikać produktów, do których w czasie procesu technologicznego został dodany gluten (leki, zioła, produkty spożywcze) [3]. 
Dieta sportowców w dużej mierze opiera się na węglowodanach. Dzienne spożycie węglowodanów powinno być dostosowane do poziomu aktywności i może wahać się od 3 g do 12 g/kg m.c./dzień. Tabela 1 przedstawia rekomendacje dotyczące spożycia węglowodanów w sporcie [4]. 
Bezglutenowe źródła węglowodanów to: ryż, kukurydza, gryka, proso, quinoa (komosa ryżowa), amarantus, kasza jaglana, kasza gryczana, płatki ryżowe, kukurydza oraz produkty ze znakiem przekreślonego kłosa. Sportowcy oprócz samej znajomości produktów powinni być świadomi zanieczyszczeń krzyżowych produktów bezglutenowych z produktami glutenowymi [5, 9]. 
Nie należy zapominać o różnorodności produktów zbożowych, warto, aby pochodziły w większej części z żywności naturalnie bezglutenowej [5]. W badaniu porównującym wartość odżywczą produktów z glutenem z produktami ze znakiem przekreślonego kłosa zauważono, że średnia zawartość białka w chlebie BG i makaronie BG była niższa. Dodatkowo pieczywo zawierało mniej żelaza, a więcej tłuszczu ogółem. W odniesieniu do makaronu BG były wyższe zawartości węglowodanów i niższe zawartości błonnika, żelaza i kwasu foliowego. Podobne wyniki opublikowano w analizie Allen i Orfila (2018). Zauważono, że produkty bezglutenowe wnoszą do diety mniejszą wartość odżywczą w odniesieniu do białka, żelaza, cynku, magnezu, taniny oraz błonnika przy jednoczesnej większej zawartości tłuszczu [11, 12]. 

Białka i tłuszcze 

Oprócz węglowodanów dla sportowca bardzo ważne jest dostarcze...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • Roczną prenumeratę dwumiesięcznika Food Forum w wersji papierowej lub cyfrowej,
  • Nielimitowany dostęp do pełnego archiwum czasopisma,
  • Możliwość udziału w cyklicznych Konsultacjach Dietetycznych Online,
  • Specjalne dodatki do czasopisma: Food Forum CASEBOOK...
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy