Dołącz do czytelników
Brak wyników

Zapobieganie chorobom , Otwarty dostęp

28 października 2021

NR 5 (Październik 2021)

Zakażenie Helicobacter pylori – wyzwanie diagnostyczne i lecznicze
Diagnostic and treatment of Helicobacter pylori infection

0 4478

Helicobacter pylori to bakteria Gram-ujemna występująca w błonie śluzowej żołądka człowieka. Zakażenie H. pylori  wywołuje stan zapalny śluzówki, który może doprowadzić do choroby wrzodowej żołądka, dwunastnicy, a w szczególnych przypadkach powodować choroby nowotworowe (nowotwór żołądka, chłoniak typu MALT). W celu dobrania skutecznej terapii niezbędna jest odpowiednia diagnostyka. W leczeniu farmakologicznym zakażenia H. pylori stosuje się inhibitory pompy protonowej (IPP), antybiotyki i cytrynian bizmutu. Istotne jest to, aby terapię farmakologiczną wspomóc odpowiednio dobraną dietą.

Helicobacter pylori (H. pylori) jest bakterią, która wywołuje stan zapalny błony śluzowej przewodu pokarmowego. Szacuje się, że zakażenie H. pylori diagnozuje się u 70% osób z wrzodem żołądka oraz u 92% z wrzodem dwunastnicy [1, 2]. Zakażenia w Polsce dotyczą głównie osób dorosłych (84%) i w mniejszym stopniu osób do 18. roku życia (32%). Do zakażenia bakterią dochodzi trzema drogami: ustno-ustną, odbytniczo-ustną i żołądkowo-ustną [3, 4]. Głównym miejscem rozwoju H. pylori jest żołądek, jednak stwierdza się ją również w płytce nazębnej, na języku, w ślinie [5], w kale [6]. 

POLECAMY

Do sprzyjających warunków występowania zakażenia można zaliczyć wiek, uwarunkowania genetyczne, pochodzenie etniczne, a także poziom higieny [2, 7]. 

Do zakażenia dochodzi głównie w obrębie rodziny w okresie dziecięco-młodzieńczym [8]. 

Chorobotwórczość H. pylori

Bakteria posiada mechanizmy obronne, dzięki którym potrafi przetrwać niekorzystne warunki panujące w żołądku (pH = 1,5) [9]. Helicobacter pylori produkuje enzym ureazę, który pod wpływem swojego działania przekształca mocznik do amoniaku i dwutlenku węgla, zmieniając pH do 6,7. Dzięki obecności rzęsek w swojej budowie bakteria wykazuje ruch w głąb warstwy śluzu żołądka, a następnie przylega do warstwy nabłonkowej żołądka [10].

Działanie amoniaku powoduje uszkodzenie warstwy nabłonkowej żołądka, powodując stan zapalny. Ocenia się, że 10–20% zakażeń tą bakterią przyczynia się do powstania konkretnych jednostek chorobowych. Do najczęstszych chorób można zaliczyć: wrzody żołądka, dwunastnicy, zapalenie błony śluzowej żołądka, zanikowe zapalenie błony śluzowej żołądka. Czasami bakteryjne zakażenie może przyczynić się do powstawania chorób nowotworowych żołądka lub chłoniaka typu MALT. Około 70% występowania raka żołądka jest poprzedzona zakażeniem H. pylori [11, 12]. Ostatnie badania naukowe dowodzą, że zakażenie H. pylori może również mieć wpływ na choroby spoza układu pokarmowego, m.in. choroby hematologiczne (niedokrwistość z niedoboru żelaza, immunologiczna plamica małopłytkowa, niedobór witaminy B12) [13, 14], choroby dermatologiczne (trądzik 
różowaty) [15–17]. 

Jakie osoby powinny wykonać badanie w kierunku H. pylori?

Diagnostykę zaleca się przede wszystkim u osób, które odczuwają silne bóle brzucha, mające zgagę, niestrawność bądź u których występują nudności. Pacjenci z podejrzeniem zakażenia H. pylori mogą odczuwać nadmierny apetyt (żarłoczność) wywołany pobudzeniem wydzielania enzymów trawiennych oraz soku żołądkowego. Często u tych osób można zaobserwować nieprzyjemny zapach z ust. Diagnostyka w kierunku zakażenia H. pylori powinna być również wykonana u osób z zaburzeniami wchłaniana (np. witaminy B12, żelaza). Również dermatolodzy zauważyli, że częstość występowania trądziku różowatego jest powiązana z zakażeniem H. pylori [15, 16]. 

Metody diagnostyczne H. pylori

Obecnie rekomenduje się, aby przed przystąpieniem do leczenia przede wszystkim wykonać badania diagnostyczne w myśl zasady „zbadaj i lecz”. Wybór metody zależy m.in. od stanu klinicznego pacjenta (tabela 1). Metody diagnostyczne inwazyjne wymagają wykonania gastroskopii [12].

Leczenie farmakologiczne i niefarmakologiczne zakażenia H. pylori

Leczenie eradykacyjne (eliminacyjne) powinno być wprowadzone wyłącznie po potwierdzeniu zakażenia H. pylori. W leczeniu farmakologicznym według wytycznych Grupy Roboczej Polskiego Towarzystwa Gastroenterologii stosuje się inhibitory pompy protonowej (IPP), antybiotyki i cytrynian bizmutu [18]. W przypadku dwóch niepowodzeń leczenia eradykacyjnego należy ustalić wrażliwość szczepu H. pylori na antybiotyki np. w hodowli bakteryjnej [12, 18].

Okazuje się, że skuteczność leczenia antybiotykami zwiększa równoczesne zastosowanie probiotyków (szczególnie Saccharomyces boulardii). Będą one również zmniejszały częstość występowania działań niepożądanych [12]. 

Jedną z metod wspomagających eradykację H. pylori jest zastosowanie odpowiedniej diety. Badania nad alternatywnymi metodami leczenia zakażenia H. pylori opierają się na działaniu produktów roślinnych, probiotyków, peptydów i polisacharydów. Odpowiednia dieta ma za zadanie wspomóc farmakoterapię, dostarczyć składniki, które hamują wzrost bakterii, zmniejszyć stan zapalny żołądka oraz zanik błony śluzowej. Zastosowanie zmian żywieniowych powinno również zapobiec przed wystąpieniem skutków ubocznych antybiotykoterapii. Dieta powinna być jak najmniej przetworzona, odżywcza i obfitująca w produkty o działaniu antybakteryjnym [19]. 

W diecie należy szczególnie uwzględnić produkty bogate w polifenole, izotiocyjaniany, laktoferynę oraz inne substancje o wykazanym działaniu bakteriostatycznym (hamującym wzrost bakterii) lub bakteriobójczym (zabijającym bakterie) [19, 20]. Poniżej opisano niektóre produkty i substancje korzystnie wpływające na leczenie zakażenia H. pylori.

Tabela 1. Metody diagnostyczne służące do rozpoznania zakażenia H. pylori według według Bartnik i wsp. [12]

Nazwa testu Czułość Swoistość  Zalety Uwagi
Testy nieinwazyjne         
test serologiczny z przeciwciałami IgG  > 80%

50% – IgG 

90% – IgG i IgA  

tani i szybki test, przydatny w badaniach przesiewowych  dodanie testu z IgA zwiększa swoistość; nieprzydatny do potwierdzania aktualnego zakażenia i eradykacji; przeciwciała obecne 6–12 mies. po eradykacji
test oddechowy z mocznikiem znakowanym 13C lub 14C  90–95% 90–98% rozpoznaje aktu...

Artykuł jest dostępny w całości tylko dla zalogowanych użytkowników.

Jak uzyskać dostęp? Wystarczy, że założysz bezpłatne konto lub zalogujesz się.
Czeka na Ciebie pakiet inspirujących materiałow pokazowych.
Załóż bezpłatne konto Zaloguj się

Przypisy