Dołącz do czytelników
Brak wyników

Suplementy

20 stycznia 2019

NR 3 (Czerwiec 2018)

Superbroń w walce z grzybicą – beta-glukany

416

Infekcje grzybicze, w tym zakażenie drożdżami (m.in. Candida albicans), to poważny problem, z którym zmaga się wielu ludzi na całym świecie. Przewlekła infekcja grzybicza palców u rąk lub stóp, narządów płciowych czy jamy ustnej może z czasem objąć cały organizm, gdyż splątki grzybów mają zdolność rozprzestrzeniania się w organizmie. Niniejszy artykuł ma na celu zaprezentowanie możliwości, jakie przy terapii antymykotycznej niosą ze sobą beta-glukany – naturalne polisacharydy.

POLECAMY

Stosowane współcześnie leki przeciwgrzybicze mają szerokie spektrum działania lub działają wybiórczo (aplikacja zewnętrzna na skórę). Należą do nich głównie azole (pochodne imidazolu, np. klotrimazol), polieny (nystatyna, polifungina), pochodne alliloaminy oraz analogi pirymidyn (tzw. antymetabolity). Jednak leki te mają ograniczone działanie ze względu na wrodzoną lub nabytą odporność poszczególnych gatunków grzybów na zawarte w nich substancje czynne. Ponadto środki przeciwgrzybicze mogą mieć wiele skutków ubocznych, związanych z ich cytostatycznymi właściwościami [1, 2].

Jednocześnie od wielu lat prowadzone są badania naukowe wskazujące, iż obiecującym środkiem przeciwgrzybiczym mogą okazać się występujące w niektórych roślinach oraz innych organizmach żywych beta-glukany. Beta-glukany to polisacharydy, w których cząsteczki D-glukozy są połączone ze sobą wiązaniami beta-glikozydowymi, a których źródłem są naturalne produkty spożywcze. Beta-glukany to również składnik ściany komórkowej drożdży. 

Budowa komórki drożdży

Zgodnie ze starym chińskim powiedzeniem: „Żeby pokonać swojego wroga, musisz go najpierw poznać”, warto przyjrzeć się najpierw kilku kwestiom, które są istotne z punktu widzenia mechanizmów odpornościowych, a które wiążą się z budową drożdży. Badania naukowe dowiodły, iż w uproszczeniu ściana komórkowa drożdży składa się z trzech warstw [7, 8]. Najbardziej zewnętrzna z nich to polisacharydowa „maska” z mannanu, środkowa kryje w sobie beta-1,3-glukany [11], a wewnętrzna zawiera niewielkie ilości chityny, kolejnego polisacharydu (rys. 1). Jak dowodzą liczne badania naukowe [3, 4], zidentyfikowanie tych trzech różnych warstw ściany komórkowej grzybów ma decydujące znaczenie dla naszej zdolności eliminowania infekcji grzybiczych.

Ponieważ zrozumienie istoty mechanizmów odpornościowych umożliwi dostrzeżenie powiązań między beta-glukanami a terapią przeciwgrzybiczą oraz roli makrofagów w pokonywaniu drożdży, warto przyjrzeć się temu, co dzieje się w organizmie w przypadku zakażenia patogenem [9].

Pierwsza linia odpowiedzi odpornościowej opiera się na tzw. odporności wrodzonej, bazującej na komórkach żernych (fagocytujących), czyli przede wszystkim makrofagach. Dla swoistej odpowiedzi immunologicznej charakterystyczne są takie substancje jak: IL-12, IL-1, IL-6 oraz IFN-gamma, jako stymulator różnicowania makrofagów M0 na podtyp klasyczny M1. Makrofagi klasyczne nasilają stan zapalny, odpowiadają za bezpośrednią eliminację grzybów, bakterii oraz komórek rakowych. W sytuacji gdy swoiste mechanizmy odpornościowe nie wystarczają do pokonania atakujących organizm patogenów, uruchamiane są inne systemy odpornościowe, bazujące przede wszystkim na limfocytach (komórkach Th). 

Rys. 1. Maskująca warstwa mannanu, jaka pokrywa zewnętrzną błonę komórkową drożdżaków sprawia, że makrofagi pozostają nieaktywne 

 

Limfocyty Th1 wspierają kontynuację odpowiedzi komórkowej – wydzielanie INF-gamma – a komórki pomocnicze Th2 pobudzają odpowiedź humoralną. Humoralna odpowiedź immunologiczna wiąże się natomiast z sekrecją immunoglobulin IL-4 oraz IL-10, sekrecją przeciwciał IgE i jest kojarzona m.in. z alergiami, fibrozą oraz procesami nowotworowymi. W walce z infekcjami grzybiczymi najistotniejsze jest to, że w odporności humoralnej charakterystyczne są makrofagi M2 – tzw. regeneracyjne, związane z chronicznym stanem zapalnym, fibrozą oraz procesami nowotworowymi. Zadanie makrofagów M2 jest zatem zupełnie inne niż makrofagów typu M1. Należy jednocześnie zauważyć, że IL-4, czyli interleukina, która jest kojarzona z przewlekłymi stanami zapalnymi, aktywuje powstawanie makrofagów typu M2 
i blokuje powstawanie podtypu M1 [12].

Gdy liczy się nie tylko ilość, ale też jakość 

Makrofagi M1 (klasyczne) identyfikują wrogów dzięki obecności specjalnych receptorów, m.in. dectin-1 (receptora wrażliwego na wspomniane już wielocukry z rodziny glukanów – 
beta-glukany) oraz galectin-3 [6] (gal-3, receptora wrażliwego na wielocukry mannany, tzw. MMR – macrophage mannose receptor), przy czym wyłącznie jednoczesna aktywacja obu receptorów pozwala na aktywację makrofagów i uruchomienie odpowiedzi zapalnej [13].

Ponieważ komórki drożdży, np. Candida albicans, ukrywają wewnętrzną, zawierającą beta-glukany warstwę ściany komórkowej pod powłoką mannanu, krążące w organizmie makrofagi M1 pozostają nieaktywne.

Chodzi o to, że obecność mannanu pozwala wprawdzie na aktywację receptorów galectin-3, ale uniemożliwia aktywację receptorów dectin-1 (wrażliwych na beta-glukany, które są przecież „głęboko schowane”).

W uproszczeniu istniejące makrofagi M1 pozostają nieaktywne, bo „nie widzą” beta-glukanów obecnych w ścianie komórkowej drożdżaków. Tym samym w organizmie nie zostaje zainicjowany proces odpowiedzi immunologicznej przeciwko grzybom (rys. 1).

Rys. 2. Podane w formie suplementu diety beta-glukany, a konkretniej – pozyskiwany z drożdży spożywczych izomer beta-1,3/1,6-glukan aktywuje makrofagi, czyli komórki żerne. Ich receptory MMR aktywnie wykrywają obecność polimerów mannanu – a tym samym stwierdzają obecność intruza [4, 14, 15]

 

Tarcza z mannanu, jaką posługują się drożdże, skutecznie chroni je przed zniszczeniem przez makrofagi M1. Dodatkowo, w warunkach gdy organizm już wcześniej cierpiał z powodu przewlekłego stanu zapalnego, sytuację pogarsza fakt, iż w przypadku przewlekłej infekcji czy przewlekłego stanu zapalnego pojawia się problem z nadmiarem makrofagów M2 (odpowiedź humoralna) i zbyt małą ilością makrofagów M1.

WNIOSEK: Im dłuższy przewlekły stan zapalny, tym większa podatność organizmu na grzybicę. 

Dodatkowe wsparcie w walce z drożdżycą jest zatem szczególnie wskazane dla tych, którzy cierpią z powodu przewlekłych chorób zapalnych, w wyniku czego posiadana przez nie populacja makrofagów M1 jest nieliczna, a mechanizm ostrej odpowiedzi odpornościowej uległ supresji. Jak pomóc takim pacjentom?

Słodki ratunek

Oczywiście z jednej strony na pewno należy skoncentrować się na wyeliminowaniu przewlekłego stanu zapalnego oraz usunięciu jego pierwotnych przyczyn. Jednocześnie można też dodatkowo zmobilizować układ odpornościowy, dostarczając organizmowi substancji modulujących makrofagi M1 z zewnątrz. Są nimi wspomniane wcześniej beta-glukany, czyli naturalne substancje roślinne z rodziny polisacharydów. Same w sobie nie powodują reakcji odpornościowych i nie uczulają [10]. Warto wiedzieć, że o właściwościach beta-glukanów decyduje ich źródło, a tym samym – postać; wyróżnia się dwa charakteryzujące się odmiennymi właściwościami prozdrowotnymi izomery beta-glukanów [10]:

  • be...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • Roczną prenumeratę dwumiesięcznika Food Forum w wersji papierowej lub cyfrowej,
  • Nielimitowany dostęp do pełnego archiwum czasopisma,
  • Możliwość udziału w cyklicznych Konsultacjach Dietetycznych Online,
  • Specjalne dodatki do czasopisma: Food Forum CASEBOOK...
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy