Dołącz do czytelników
Brak wyników

Refluks i Helicobacter pylori z punktu widzenia dietetyka

Artykuł | 11 stycznia 2019 | NR 1
165

Choroby przewodu pokarmowego wymagają modyfikacji diety. Potocznie przyjęta „zdrowa” dieta często nie spełnia takich wymagań. Racjonalnie zbilansowana racja pokarmowa obfitująca w surowe warzywa i owoce, chleb razowy, nasiona roślin strączkowych oraz pestki i ziarna może pogorszyć przebieg chorób przewodu pokarmowego. W takiej sytuacji konieczne jest uwzględnienie lekkostrawnego wymiaru diety.

Przyczyną zgłaszania się do gabinetu dietetyka pacjentów z chorobami przewodu pokarmowego są dokuczliwe objawy. Często występują bóle brzucha, uczucie kuli w gardle, czasami zaburzenia połykania (dysfagia) i ogólne złe samopoczucie. Celem postępowania w takiej sytuacji powinno być złagodzenie dolegliwości i wspomaganie leczenia zmian organicznych. Należy pamiętać, że choroby przewodu pokarmowego mogą współistnieć z innymi schorzeniami, np. z otyłością czy zaburzeniami metabolicznymi (hipercholesterolemia, hiperurykemia, zaburzenia gospodarki węglowodanowej). Rozpatrując dietoterapię, należy uwzględnić wszystkie elementy stanu klinicznego i dobrać jak najbardziej optymalny plan żywieniowy dla pacjenta. 

Warto pamiętać, że niewinny napar z mięty pieprzowej może być przyczyną nieprzyjemnej zgagi. Jeśli pacjent ma ochotę na napar, zdecydowanie lepszą opcją będzie rumianek, pokrzywa czy koper włoski.

 

Postępowanie żywieniowe w refluksie żołądkowo-przełykowym oraz infekcji H. pylori powinno uwzględniać pokarmy lekkostrawne i takie, które nie stymulują wydzielania soku żołądkowego. W refluksie żołądkowo-przełykowym dochodzi do zarzucania kwaśnej treści pokarmowej do proksymalnych odcinków przewodu pokarmowego, zatem przeciwwskazane są pokarmy, które taki proces jeszcze intensyfikują. W tabeli 1 
przedstawiono pokarmy nasilające refluks żołądkowo-przełykowy, a więc te, które należy ograniczyć. Warto pamiętać, że niewinny napar z mięty pieprzowej może być przyczyną nieprzyjemnej zgagi. Jeśli pacjent ma ochotę na napar, zdecydowanie lepszą opcją będzie rumianek, pokrzywa czy koper włoski. Przyczyną dolegliwości może być również chleb żytni razowy na zakwasie, który ogólnie rozpatrywany jest jako wartościowy produkt, ale w tym przypadku pacjent po jego konsumpcji może zgłaszać uczucie ciężkości, wrażenie kuli w gardle czy też bóle brzucha. W takiej sytuacji można polecić pieczywo orkiszowe lub typu graham. Należy mieć na uwadze, że reakcja na pokarmy jest kwestią indywidualną, tak więc dobór pokarmów powinien bazować na wywiadzie żywieniowym konkretnego pacjenta. Pomimo wielu eliminacji warto zadbać, aby dieta realizowała zapotrzebowanie na wszystkie niezbędne składniki odżywcze, w tym potas (często deficytowy w dietach lekkostrawnych z uwagi na ograniczenie podaży surowych warzyw i owoców), tiaminę (powszechnie występuje w pełnoziarnistych produktach zbożowych, których konsumpcję ogranicza się w diecie lekkostrawnej) czy magnez (występuje w ziarnach, orzechach i pestkach – spożycie należy kontrolować, gdyż zawierają znaczne ilości włókna pokarmowego).

Tabela 1. Pokarmy nasilające objawy refluksu żołądkowo-przełykowego oraz mechanizm ich działania

Mechanizmy GERD (gastro-esophageal reflux disease; refluks żołądkowo-przełykowy)    
 
Produkty/potrawy
  • obniżenie napięcia w LES (dolny zwieracz przełyku)
  • nasilenie TLESRs (spontaniczne relaksacje dolnego zwieracza przełyku)
  • pobudzenie receptorów czuciowych w przełyku
  • opóźnienie opróżniania żołądkowego
  • nasilenie wydzielania soku żołądkowego
  • czekolada, kawa, mocna herbata, napar z mięty pieprzowej, alkohol
  • tłuszcz, cebula, szalotki, por, czosnek
  • owoce cytrusowe, soki z owoców cytrusowych, sok pomidorowy, pomidory, ostre przyprawy
  • czekolada, tłuszcz
  • kawa, alkohol

 

Produkty przedstawione w tabeli są często pokarmami o wysokiej wartości odżywczej (czosnek, cebula, kakao), które niejednokrotnie wykazują korzystne działanie bioaktywne. Dlatego też uwzględniając jadłospis pacjenta z chorobą przewodu pokarmowego, w początkowej fazie należy starać się je wykluczać/ograniczać, ale w miarę czasu trwania restrykcji stopniowo rozszerzać dietę, pojedynczo wprowadzając nowe produkty, początkowo w małych ilościach, i jedocześnie obserwując reakcje pacjenta. Należy pamiętać, że metody obróbki termicznej również wpływają na strawność danego produktu. Przykładowo sparzona czerwona cebula będzie lepiej tolerowana niż żółta, spożyta w stanie surowym. Podobnie wygląda sytuacja z innymi warzywami czy owocami – poddanie ich procesowi gotowania w wodzie czy na parze powoduje, że stają się łatwiej strawne. Jabłko surowe częściej przysporzy pacjentowi dolegliwości niż ten sam owoc ugotowany w wodzie czy na parze. 

Opis przypadku

Kobieta, w wieku 63 lat, zgłosiła się na wizytę z powodu dokuczliwego refluksu żołądkowo-przełykowego. Zgłaszała uczucie „zatykania” i wrażenie kuli w gardle, dodatkowo relacjonowała nieprzyjemne objawy cofania treści pokarmowej do gardła. Pacjentka miesiąc wcześniej pomyślnie przeszła proces eradykacji H. pylori (usuwania bakterii z organizmu). Dodatkowymi schorzeniami, które należy wziąć pod uwagę, jest otyłość i nieprawidłowa glikemia na czczo. Kobieta cztery lata temu została poddana zabiegowi cholecystektomii (usunięcie pęcherzyka żółciowego).

Metody obróbki termicznej wpływają na strawność danego produktu. Przykładowo sparzona czerwona cebula będzie lepiej tolerowana niż żółta cebula spożyta w stanie surowym.

 

Warto pamiętać, że podstawowym zaleceniem dla pacjentów z refluksem żołądkowo-przełykowym i współistniejącą otyłością jest redukcja masy ciała, która niejednokrotnie pozwala nawet na odstąpienie od leczenia farmakologicznego. Otyłość, w szczególności typu brzusznego, powoduje zwiększenie ciśnienia w jamie brzusznej, a to z kolei zmniejsza ciśnienie panujące w dolnym zwieraczu przełyku, nasilając tym samym epizody cofania się kwaśnej treści pokarmowej. Leczenie refluksu patologicznego jest niezwykle istotne, ponieważ zapobiega rozwojowi powikłań, takich jak owrzodzenia przełyku, perforacja, a nawet zmiana przednowotworowa (przełyk Barretta). Okazuje się, że dieta bogata w cukier i słodziki wpływa znacząco na rozwój przełyku Barretta, tak więc w postępowaniu terapeutycznym wskazane jest ograniczenie podaży tych składników. W omawianym przypadku należy podjąć działanie holistyczne, które polega na stopniowej redukcji masy ciała, ale jednocześnie złagodzeniu dolegliwości żołądkowo-przełykowych.

I. Studium pacjenta

  • Płeć: kobieta
  • Wiek: 63 lata

Analiza składu ciała:

  • Masa ciała: 94,75 kg 
  • Tkanka tłuszczowa: 47,7 % (optimum: 15–25%; górna granica: 32%)
  • Wzrost: 160 cm
  • BMI: 37,01 kg/m² (norma: 18,5–24,9 kg/m²)
  • Zawartość wody: 37,4% (norma: 45–60%)
  • Masa mięśni: 47,1 kg
  • Podstawowa przemiana materii: 1543 kcal
  • Wiek metaboliczny: 78 lat
  • Typ budowy: (3) wysoka zawartość masy mięśniowej oraz tkanki tłuszczowej
  • Tkanka tłuszczowa trzewna: 14 (norma: 1–12)

Aktywność fizyczna: niska (PAL 1,4)

II. Założenia diety:

  • Wartość energetyczna: 1543 kcal × 1,4 = 2160,2 kcal (deficyt kaloryczny: 700 kcal) = 1460,2 kcal ~ 1500 kcal
  • Zawartość tłuszczu: 25–30%
  • Zawartość białka: 20–25%
  • Zawartość węglowodanów: 45–50%

III. Plan żywieniowy

Przerwy między posiłkami powinny wynosić maksymalnie 2–3 godziny; ostatni posiłek najpóźniej 2–3 godziny przed pójściem spać. Bez ograniczeń ulubione zioła i przyprawy (z wyjątkiem ostrych: chili, musztarda, ketchup, pieprz czarny...

Artykuł jest dostępny dla zalogowanych użytkowników w ramach Otwartego Dostępu.

Załóż konto lub zaloguj się.
Czekają na Ciebie bezpłatne artykuły pokazowe z wybranych numerów czasopisma.
Załóż konto Zaloguj się

Przypisy