Dołącz do czytelników
Brak wyników

Układ trawienny i probiotykoterapia , Otwarty dostęp

28 lutego 2020

NR 1 (Luty 2020)

Probiotyki w stresie. Jak stres wpływa na układ pokarmowy?

106

Od wielu lat eksperci zwracają uwagę na rolę mikrobioty jelitowej w prawidłowym funkcjonowaniu organizmu. Przypisuje się jej m.in. wpływ na procesy trawienia, wzrostu czy utrzymanie homeostazy [1]. Bakterie syntetyzują witaminy z grupy B oraz K, wytwarzają krótkołańcuchowe kwasy tłuszczowe, stymulują układ odpornościowy, eliminują związki mutagenne, a także działają antagonistycznie względem patogenów [2].
Na stan mikrobioty jelitowej ma wpływ szereg czynników, w tym: dieta, wiek, stan zdrowia, antybiotykoterapia [3]. Probiotyki często są niezbędne do przywrócenia optymalnego stanu równowagi mikroorganizmów (eubiozy). Od 2013 r. 
w literaturze funkcjonuje również pojęcie psychobiotyku – jako żywego mikroorganizmu, który po spożyciu w odpowiednich ilościach przynosi korzyści zdrowotne pacjentom cierpiącym na choroby psychiczne [2]. Psychobiotyki pomagają w zredukowaniu lęku, obniżeniu stężenia kortyzolu we krwi, poprawie funkcji poznawczych oraz zmniejszeniu bólu brzucha. Można więc określić ich działanie jako antystresowe [2].

Stres

Według definicji stres to „proces, za pomocą którego czynniki środowiskowe zagrażają równowadze organizmu lub ją naruszają i za pomocą którego organizm reaguje na zagrożenie” [4]. 
Wspomniana reakcja na zagrożenie często sprowadza się do prostego „walcz lub uciekaj”, co pociąga za sobą szereg zmian hormonalnych w organizmie człowieka [4]. O ile krótkotrwały stres skutkuje przeważnie pozytywnymi zmianami (m.in. większą motywacją), o tyle długotrwały i przewlekły stres obniża odporność (hamując odpowiedź humoralną i komórkową układu odpornościowego), może prowadzić do atrofii i obniżenia masy mózgowej, zaburzeń neurodegeneracyjnych, poznawczych oraz pamięci [5–6]. Chroniczny stres ma również szkodliwy wpływ na układ krwionośny (m.in. poprzez modulację śródbłonka naczyniowego) [6]. Warto zwrócić uwagę na szereg efektów, jakie stres wywiera na układ pokarmowy. Spośród nich wymienia się: modyfikowanie apetytu, przyspieszenie pasażu jelitowego, zaburzenie procesu absorpcji jelitowej i przepuszczalności jelita (zmniejszenie reabsorpcji wody oraz wzrost wydzielania elektrolitów do światła jelita), zaostrzenie bądź wznowienie procesu zapalnego [6]. Stres uznawany jest za jedną z wiodących przyczyn chorób psychicznych i somatycznych [5]. W walce ze stresem ogromne znaczenie ma zmiana stylu życia (ćwiczenia, zbilansowana dieta, sposoby radzenia sobie ze stresem). Z pomocą przychodzą nam również probiotyki.

Probiotyki w stresie

Naukowcy podkreślają dwutorową zależność pomiędzy mikrobiomem a stresem: stres wpływa na skład mikroorganizmów, natomiast mikrobiom odgrywa określoną rolę w modyfikacji odpowiedzi na stres, a także w funkcjonowaniu mózgu, a finalnie – zachowaniu danego człowieka [1]. 
W badaniach przeprowadzonych na zwierzętach (myszach i małpach) wykazano, że obecność stresu wpływa na skład mikrobioty: obniża zawartość bakterii z rodzaju Lactobacillus, a także Bacteroides spp. oraz Clostridium spp. [1] W badaniu na myszach pozbawionych całkowicie mikrobioty (germ-free – GF) wykazano, że zwierzęta te reagowały o wiele intensywniej na stresor o średniej intensywności niż myszy z grupy kontrolnej (nadmierny wyrzut hormonów adrenokortykotropowego oraz kortykosteronu) [1]. Po kolonizacji przewodu pokarmowego mikrobami od myszy z grupy kontrolnej odpowiedź ta została częściowo wyciszona. Natomiast po skolonizowaniu myszy szczepem Bifidobacterium infantis całkowicie odwrócono reakcję – poziom hormonów wrócił do normy. Co ciekawe, całkowite odwrócenie reakcji było zależne od momentu kolonizacji – nie udało się tego dokonać przy podaniu bakterii myszom dorosłym [1].
Inne badania przeprowadzone na myszach wykazały, iż zmiany składu mikrobioty jelitowej skutkują zmianami w zachowaniu związanym z nastrojem, bólem czy procesami poznawczymi [7]. Ponadto zaburzenia związane ze stresem, takie jak depresja, lęk czy syndrom jelita drażliwego eksperci powiązali z dysfunkcją osi mikrobiom – mózg – jelita. Kolonizacja bakteryjna jelita jest także kluczowa dla rozwoju i dojrzewania m.in. układu immunologicznego czy endokrynnego, które oddziałują na centralny układ nerwowy [7]. 
Bakterie z rodzaju Lactobacillus i Bifidobacterium są najczęściej zalecane w celu zmiany składu i zwiększenia różnorodności mikrobioty jelitowej. Istnieją badania, które potwierdzają ich skuteczność w łagodzeniu objawów lękowych, stresu i zachowań depresyjnych, zarówno u zwierząt, jak i ludzi [1]. Suplementacja szczurów (odseparowanych od matek) bakteriami z gatunku Lactobacillus rhamnosus i Lactobacillus helveticus pomagała znormalizować poziomu kortykosteronu [8]. Również w badaniach przeprowadzonych z udziałem ludzi wykazano korzyści ze stosowania probiotyków. W dostępnym piśmiennictwie znaleźć można liczne dowody potwierdzające, że bakterie Lactobacillus helvetius Rosell-52 oraz Bifidobacterium longum Rosell-175 pomagają w łagodzeniu objawów stresu (ból brzucha, nudności), obniżają poziom kortyzolu we krwi, a także pomagają w zredukowaniu lęku [2].
W badaniu z randomizacją z udziałem 111 zestresowanych osób dorosłych (poziomu stresu określonego przez kwestionariusz PSS-10) 56 pacjentów przez 12 tygodni otrzymywało Lactobacillus plantarum DR7 (1×109jtk/dzień, jtk – jednostka tworząca kolonię), a 55, stanowiących grupę kontrolną, otrzymywało placebo. Po okresie suplementacji wykazano, że w grupie badanej istotnie obniżyły się symptomy stresu (p = 0,024) i lęku (p = 0,001) [9]. W porównaniu z grupą kontrolną grupa badana miała niższe stężenie kortyzolu, a także cytokin prozapalnych (takich jak interferon-gamma oraz TGF-alfa) oraz istotnie wyższe stężenie cytokin antyzapalnych, np. interleukina 10 (p < 0,05). Co więcej, w grupie badanej poprawiły się zdolności poznawcze oraz pamięć (m.in. zdolność koncentracji) [9].
Niestety, dane literaturowe są czasami sprzeczne w kontekście oceny skuteczności psychobiotykoterapii [10]. Stąd nie należy bezkrytycznie oczekiwać identycznych efektów uzyskanych w badaniach na zwierzętach i u ludzi [11]. 
Warto zauważyć, że w celu efektywnej walki ze skutkami chronicznego stresu naukowcy oprócz probiotyków zalecają zrównoważoną dietę, regularną aktywność fizyczną, a niekiedy również dodatkową suplementację (np. magnezem, witaminą D, selenem) [12–14]. Ponadto zauważono, że probiotykoterapia jest bardziej efektywna w młodszych grupach wiekowych, np. u nastolatków. Niemniej jednak odpowiednio dobrana terapia może pomóc również dorosłym [14–15].

Jak wybrać odpowiedni probiotyk?

Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) ustaliła kryteria, które musi spełniać preparat probiotyczny. Są to m.in. brak działania patogennego, zdolność adherencji do komórek nabłonkowych...

Artykuł jest dostępny dla zalogowanych użytkowników w ramach Otwartego Dostępu.

Załóż konto lub zaloguj się.
Czekają na Ciebie bezpłatne artykuły pokazowe z wybranych numerów czasopisma.
Załóż konto Zaloguj się

Przypisy