Dołącz do czytelników
Brak wyników

Układ trawienny i probiotykoterapia , Otwarty dostęp

28 lutego 2020

NR 1 (Luty 2020)

Probiotyki w stresie. Jak stres wpływa na układ pokarmowy?

180

Od wielu lat eksperci zwracają uwagę na rolę mikrobioty jelitowej w prawidłowym funkcjonowaniu organizmu. Przypisuje się jej m.in. wpływ na procesy trawienia, wzrostu czy utrzymanie homeostazy [1]. Bakterie syntetyzują witaminy z grupy B oraz K, wytwarzają krótkołańcuchowe kwasy tłuszczowe, stymulują układ odpornościowy, eliminują związki mutagenne, a także działają antagonistycznie względem patogenów [2].
Na stan mikrobioty jelitowej ma wpływ szereg czynników, w tym: dieta, wiek, stan zdrowia, antybiotykoterapia [3]. Probiotyki często są niezbędne do przywrócenia optymalnego stanu równowagi mikroorganizmów (eubiozy). Od 2013 r. 
w literaturze funkcjonuje również pojęcie psychobiotyku – jako żywego mikroorganizmu, który po spożyciu w odpowiednich ilościach przynosi korzyści zdrowotne pacjentom cierpiącym na choroby psychiczne [2]. Psychobiotyki pomagają w zredukowaniu lęku, obniżeniu stężenia kortyzolu we krwi, poprawie funkcji poznawczych oraz zmniejszeniu bólu brzucha. Można więc określić ich działanie jako antystresowe [2].

POLECAMY

Stres

Według definicji stres to „proces, za pomocą którego czynniki środowiskowe zagrażają równowadze organizmu lub ją naruszają i za pomocą którego organizm reaguje na zagrożenie” [4]. 
Wspomniana reakcja na zagrożenie często sprowadza się do prostego „walcz lub uciekaj”, co pociąga za sobą szereg zmian hormonalnych w organizmie człowieka [4]. O ile krótkotrwały stres skutkuje przeważnie pozytywnymi zmianami (m.in. większą motywacją), o tyle długotrwały i przewlekły stres obniża odporność (hamując odpowiedź humoralną i komórkową układu odpornościowego), może prowadzić do atrofii i obniżenia masy mózgowej, zaburzeń neurodegeneracyjnych, poznawczych oraz pamięci [5–6]. Chroniczny stres ma również szkodliwy wpływ na układ krwionośny (m.in. poprzez modulację śródbłonka naczyniowego) [6]. Warto zwrócić uwagę na szereg efektów, jakie stres wywiera na układ pokarmowy. Spośród nich wymienia się: modyfikowanie apetytu, przyspieszenie pasażu jelitowego, zaburzenie procesu absorpcji jelitowej i przepuszczalności jelita (zmniejszenie reabsorpcji wody oraz wzrost wydzielania elektrolitów do światła jelita), zaostrzenie bądź wznowienie procesu zapalnego [6]. Stres uznawany jest za jedną z wiodących przyczyn chorób psychicznych i somatycznych [5]. W walce ze stresem ogromne znaczenie ma zmiana stylu życia (ćwiczenia, zbilansowana dieta, sposoby radzenia sobie ze stresem). Z pomocą przychodzą nam również probiotyki.

Probiotyki w stresie

Naukowcy podkreślają dwutorową zależność pomiędzy mikrobiomem a stresem: stres wpływa na skład mikroorganizmów, natomiast mikrobiom odgrywa określoną rolę w modyfikacji odpowiedzi na stres, a także w funkcjonowaniu mózgu, a finalnie – zachowaniu danego człowieka [1]. 
W badaniach przeprowadzonych na zwierzętach (myszach i małpach) wykazano, że obecność stresu wpływa na skład mikrobioty: obniża zawartość bakterii z rodzaju Lactobacillus, a także Bacteroides spp. oraz Clostridium spp. [1] W badaniu na myszach pozbawionych całkowicie mikrobioty (germ-free – GF) wykazano, że zwierzęta te reagowały o wiele intensywniej na stresor o średniej intensywności niż myszy z grupy kontrolnej (nadmierny wyrzut hormonów adrenokortykotropowego oraz kortykosteronu) [1]. Po kolonizacji przewodu pokarmowego mikrobami od myszy z grupy kontrolnej odpowiedź ta została częściowo wyciszona. Natomiast po skolonizowaniu myszy szczepem Bifidobacterium infantis całkowicie odwrócono reakcję – poziom hormonów wrócił do normy. Co ciekawe, całkowite odwrócenie reakcji było zależne od momentu kolonizacji – nie udało się tego dokonać przy podaniu bakterii myszom dorosłym [1].
Inne badania przeprowadzone na myszach wykazały, iż zmiany składu mikrobioty jelitowej skutkują zmianami w zachowaniu związanym z nastrojem, bólem czy procesami poznawczymi [7]. Ponadto zaburzenia związane ze stresem, takie jak depresja, lęk czy syndrom jelita drażliwego eksperci powiązali z dysfunkcją osi mikrobiom – mózg – jelita. Kolonizacja bakteryjna jelita jest także kluczowa dla rozwoju i dojrzewania m.in. układu immunologicznego czy endokrynnego, które oddziałują na centralny układ nerwowy [7]. 
Bakterie z rodzaju Lactobacillus i Bifidobacterium są najczęściej zalecane w celu zmiany składu i zwiększenia różnorodności mikrobioty jelitowej. Istnieją badania, które potwierdzają ich skuteczność w łagodzeniu objawów lękowych, stresu i zachowań depresyjnych, zarówno u zwierząt, jak i ludzi [1]. Suplementacja szczurów (odseparowanych od matek) bakteriami z gatunku Lactobacillus rhamnosus i Lactobacillus helveticus pomagała znormalizować poziomu kortykosteronu [8]. Również w badaniach przeprowadzonych z udziałem ludzi wykazano korzyści ze stosowania probiotyków. W dostępnym piśmiennictwie znaleźć można liczne dowody potwierdzające, że bakterie Lactobacillus helvetius Rosell-52 oraz Bifidobacterium longum Rosell-175 pomagają w łagodzeniu objawów stresu (ból brzucha, nudności), obniżają poziom kortyzolu we krwi, a także pomagają w zredukowaniu lęku [2].
W badaniu z randomizacją z udziałem 111 zestresowanych osób dorosłych (poziomu stresu określonego przez kwestionariusz PSS-10) 56 pacjentów przez 12 tygodni otrzymywało Lactobacillus plantarum DR7 (1×109jtk/dzień, jtk – jednostka tworząca kolonię), a 55, stanowiących grupę kontrolną, otrzymywało placebo. Po okresie suplementacji wykazano, że w grupie badanej istotnie obniżyły się symptomy stresu (p = 0,024) i lęku (p = 0,001) [9]. W porównaniu z grupą kontrolną grupa badana miała niższe stężenie kortyzolu, a także cytokin prozapalnych (takich jak interferon-gamma oraz TGF-alfa) oraz istotnie wyższe stężenie cytokin antyzapalnych, np. interleukina 10 (p < 0,05). Co więcej, w grupie badanej poprawiły się zdolności poznawcze oraz pamięć (m.in. zdolność koncentracji) [9].
Niestety, dane literaturowe są czasami sprzeczne w kontekście oceny skuteczności psychobiotykoterapii [10]. Stąd nie należy bezkrytycznie oczekiwać identycznych efektów uzyskanych w badaniach na zwierzętach i u ludzi [11]. 
Warto zauważyć, że w celu efektywnej walki ze skutkami chronicznego stresu naukowcy oprócz probiotyków zalecają zrównoważoną dietę, regularną aktywność fizyczną, a niekiedy również dodatkową suplementację (np. magnezem, witaminą D, selenem) [12–14]. Ponadto zauważono, że probiotykoterapia jest bardziej efektywna w młodszych grupach wiekowych, np. u nastolatków. Niemniej jednak odpowiednio dobrana terapia może pomóc również dorosłym [14–15].

Jak wybrać odpowiedni probiotyk?

Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) ustaliła kryteria, które musi spełniać preparat probiotyczny. Są to m.in. brak działania patogennego, zdolność adherencji do komórek nabłonkowych czy pochodzenie z mikrobiomu człowieka. Należy pamiętać, że właściwości probiotyków są szczepozależne. Oznacza to, że dane szczepy mogą wywierać różne efekty na organizm gospodarza – nawet gdy pochodzą z jednego gatunku. Należy zatem wybrać preparat, w którym jednoznacznie określony jest szczep i dawka oraz którego skuteczność udokumentowano w badaniach klinicznych [16–17].
Wciąż prowadzone są badania nad bakteriami probiotycznymi, obecnie rozpatrywanymi w kwestii psychobiotyków z potencjałem zapobiegawczym lub wspomagającym leczenie zaburzeń neurologicznych i neuropsychologicznych [18–19]. Istotne jest opracowanie konkretnych schematów dawkowa...

Artykuł jest dostępny w całości tylko dla zalogowanych użytkowników.

Jak uzyskać dostęp? Wystarczy, że założysz konto lub zalogujesz się.
Czeka na Ciebie pakiet inspirujących materiałow pokazowych.
Załóż konto Zaloguj się

Przypisy