Dołącz do czytelników
Brak wyników

Układ trawienny i probiotykoterapia

28 sierpnia 2019

NR 4 (Sierpień 2019)

Sucha czy płynna – którą formę probiotyków wybrać?

0 98

Konsument, jako jednostka indywidualna, ma zróżnicowane upodobania co do formy przyjmowanych suplementów diety, produktów leczniczych czy żywności funkcjonalnej. Najistotniejszym aspektem stosowania danego produktu, oprócz jego ostatecznej formy, walorów smakowych i zapachowych, jest skuteczność jego działania. Świadomość konsumenta odnośnie korzystnego wpływu preparatów probiotycznych, jako elementu codziennej diety, jest bardzo istotna ze względu na wielokierunkowość ich działania. Produkty probiotyczne pozwalają nie tylko w utrzymaniu równowagi mikrobiologicznej jelit po antybiotykoterapii, ale także regulują pracę przewodu pokarmowego, wzmacniają układ odpornościowy oraz pozwalają na zachowanie równowagi psychofizycznej organizmu [1–8]. Przedstawione w artykule formy probiotyków pozwolą na porównanie i indywidualną ocenę jakości oraz przyswajalności dostępnych na rynku produktów.

Czym są probiotyki?

Zgodnie z definicją Organizacji Narodów Zjednoczonych ds. Wyżywienia i Rolnictwa (FAO) oraz Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) probiotyki to żywe drobnoustroje, które podane w odpowiedniej ilości wywierają korzystny wpływ na zdrowie gospodarza [9]. Źródłem probiotyków mogą być zarówno produkty lecznicze, suplementy diety, jak i żywność funkcjonalna [10]. 
Wiedza na temat ekosystemu jelitowego człowieka oraz jego chociażby podstawowej roli w utrzymaniu zdrowia jest istotna, aby zrozumieć zasadność uzupełniania codziennej diety drobnoustrojami probiotycznymi. Układ pokarmowy człowieka jest miejscem kolonizacji ponad 1500 różnych gatunków bakterii [11]. Liczba poszczególnych grup bakterii zasiedlających przewód pokarmowy jest cechą unikatową każdego człowieka i zmienia się w trakcie jego życia. We wczesnym etapie rozwoju człowieka mikroflora jelitowa odgrywa kluczową rolę w procesie dojrzewania układu odpornościowego oraz kształtowaniu metabolizmu. Sposób zakończenia ciąży (poród naturalny/cięcie cesarskie) ma wpływ na bogactwo mikroflory przewodu pokarmowego. Organizm dzieci urodzonych podczas porodu naturalnego kolonizowany jest przez bakterie zasiedlające kanał rodny i odbyt matki, natomiast w przypadku dzieci urodzonych podczas cesarskiego cięcia jest on kolonizowany w sposób przypadkowy (głównie przez bakterie bytujące w środowisku szpitalnym, na skórze matki i personelu medycznego) [12]. Skład mikrobioty jelitowej zależy również od stanu fizjologicznego organizmu (energia, odpowiednia długość snu, stres, przemęczenie, stan fizyczny czy psychiczny), sposobu odżywiania, mechanizmów odpornościowych, a także przyjmowanych leków [13, 14]. Przewód pokarmowy człowieka w większości zasiedlają drobnoustroje, które są bardzo ważne i pożyteczne, ale bytują tam również drobnoustroje szkodliwe, często niebezpieczne dla naszego zdrowia. U zdrowego człowieka występują one w stanie równowagi biologicznej, zapewniając prawidłowe funkcjonowanie organizmu [15]. Dysbioza, czyli zaburzenie składu mikrobioty jelitowej, przyczynia się do utraty stanu równowagi pomiędzy drobnoustrojami korzystnymi a szkodliwymi, co przekłada się na dysfunkcje organizmu [16–18]. Obecne tempo życia powoduje, że każdego dnia jesteśmy narażeni na zaburzenie stanu równowagi biologicznej jelit, dlatego konieczne jest uzupełnianie mikrobioty jelitowej bakteriami probiotycznymi, w celu przywrócenia prawidłowych funkcji organizmu. 

Formy probiotyków

Aktualnie obserwuje się znaczną ekspansję asortymentu produktów probiotycznych na rynku spożywczym i farmaceutycznym. Jest to następstwo udowodnionego licznymi badaniami, korzystnego wpływu drobnoustrojów probiotycznych na prawidłowe funkcjonowanie organizmu człowieka. Żywność o wysokiej wartości odżywczej, oprócz zaspokajania głodu, pełni dodatkowe funkcje fizjologiczno-żywieniowe, wpływając na poprawę stanu zdrowia konsumenta. Żywność funkcjonalna zawierająca w swoim składzie drobnoustroje probiotyczne działa prewencyjnie w jednostkach chorobowych, takich jak: zespół jelita nadwrażliwego, biegunka, atopowe zapalenie skóry, infekcje pochwowe, hipercholesterolemia, otyłość, nietolerancja laktozy, a ponadto przypisuje się im także działanie przeciwnowotworowe [1–8]. Nic więc dziwnego, że światowy rynek probiotyków w 2018 r. wart był 42,55 bilionów dolarów. Szacuje się, że ze względu na rozwój tego sektora, do końca 2025 r. osiągnie on wartość 74,69 bilionów dolarów [19].
Obecnie na rynku dostępnych jest wiele produktów spożywczych i farmaceutycznych zawierających drobnoustroje probiotyczne zarówno w postaci suchej (tabletki, kapsułki, saszetki), jak i w formie płynnej (napoje i koncentraty probiotyczne, suplementy probiotyczne). Minimalna liczba żywych bakterii probiotycznych w gotowym produkcie wynosi 106 jtk/g lub ml produktu [20]. Rodzaj użytego nośnika/matrycy może mieć wpływ na żywotność szczepu i jego właściwości [21]. Wybierając odpowiedni probiotyk, należy zwrócić uwagę, jak jest on opisany. Szczep probiotyczny powinien być opatrzony zarówno nazwą rodzajową, gatunkową, jak i oznaczeniem literowo-cyfrowym. Właściwości probiotyczne drobnoustrojów są bowiem szczepozależne, tzn. właściwe dla jednego określonego szczepu danego gatunku [1].
Produkty w postaci suchej zawierają liofilizowaną biomasę drobnoustrojów probiotycznych, natomiast w formie płynnej zawierają żywe bakterie, aktywne i zdolne do natychmiastowego zasiedlania przestrzeni jelit. Preparaty, które bazują na liofilizowanych formach drobnoustrojów, w celu zapewnienia odpowiednich warunków do przechowania, wymagają utrwalenia biomasy komórkowej, które uzyskuje się poprzez odpowiedni proces suszenia (stosowanie bardzo wysokiej lub bardzo niskiej temperatury, podwyższonego ciśnienia oraz stresu mechanicznego), co ma potencjalnie niekorzystny wpływ na stan fizjologiczny drobnoustrojów. 
Właściwie prowadzona, długotrwała hodowla bakterii probiotycznych, zawartych w produktach w postaci płynnej, nie wymaga już dalszych procesów ich utrwalania. Bakterie probiotyczne po bezpośredniej hodowli są gotowe do wprowadzenia ich do organizmu w naturalnej formie pierwotnej, bez konieczności obróbki technologicznej i zastosowania substancji ochronnych, takich jak: glicerol, maltodekstryny czy mleko w proszku. Dodatkowo, wybierając preparaty probiotyczne i probiotyki w postaci płynnej, oprócz bakterii probiotycznych, mamy możliwość wprowadzenia do organizmu postbiotyków, czyli prozdrowotnych i bioaktywnych metabolitów zewnątrzkomórkowych bakterii probiotycznych, które zostały wytworzone w długotrwałym procesie ich hodowli. Ponadto zastosowanie probiotyków w postaci płynnej daje możliwość maksymalnego wykorzystania bioaktywnego potencjału szczepów bakterii probiotycznych poprzez pełną ich witalność i aktywność biologiczną [22].

Jak wybrać odpowiedni probiotyk?

Dobór odpowiedniego probiotyku jest kwestią kluczową dla efektywności probiotykoterapii i należy je przyjmować w określony sposób. W celu zwiększenia skuteczności działania suszonych/liofilizowanych produktów probiotycznych powinny być one spożywane razem z posiłkiem, który ma działanie ochronne przed zniszczeniem szczepów w procesie trawienia, w górnych odcinkach przewodu pokarmowego. Spożywana dawka probiotyku nie jest taka sama jak realna dawka efektywna, która dociera do jelita [1]. Na żywotność probiotyków mają wpływ temperatura, wilgotność oraz utlenianie [23].
Z kolei w przypadku spożywania probiotyków w formie płynnej, w celu zwiększenia skuteczności ich działania, powinny być one spożywane razem z posiłkiem lub bezpośrednio po nim. W tym przypadku masa pokarmowa ma działanie stymulujące do wzrostu ich liczebności i natychmiastowego działania, w tym wspierającego procesy trawienne. Badania wykazały, że w miarę przesuwania się porcji probiotyków wraz z pokarmem, w pasażu jelit następuje ich stopniowy wzrost. W ten sposób, docierając w pełnej aktywności do jelita grubego, dawka probiotyków jest znacznie większa i efektywniejsza niż w chwili jej spożycia [22].
Na rynku dostępne są preparaty jedno- i wieloszczepowe. Wysoka skuteczność działania produktów probiotycznych udowodniona jest zarówno dla jednych, j...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • Roczną prenumeratę dwumiesięcznika Food Forum w wersji papierowej lub cyfrowej,
  • Nielimitowany dostęp do pełnego archiwum czasopisma,
  • Możliwość udziału w cyklicznych Konsultacjach Dietetycznych Online,
  • Specjalne dodatki do czasopisma: Food Forum CASEBOOK...
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy