Dołącz do czytelników
Brak wyników

Układ trawienny i probiotykoterapia

28 sierpnia 2019

NR 4 (Sierpień 2019)

Probiotyczne szczepy Lactobacillus rhamnosus i Lactobacillus reuteri – potencjalne korzyści płynące z połączenia obu szczepów

0 68

Dobroczynny wpływ na zdrowie człowieka bakterii kwasu mlekowego, tzw. LAB (Lactic Acid Bacteria), znany jest od stuleci. Najpowszechniej uznanym prozdrowotnym rodzajem bakterii z tej grupy jest Lactobacillus. W przeważającej mierze właśnie spośród tego rodzaju bakterii wyodrębniono probiotyki. Terminem „probiotyk” określa się wyselekcjonowane, w pełni zidentyfikowane, o potwierdzonych właściwościach prozdrowotnych, podawane w określonych ilościach i przy tym w pełni bezpieczne szczepy [1]. Definicja probiotyku funkcjonuje już 17 lat, a liczba indeksowanych publikacji dotyczących działania probiotyków aktualnie przekroczyła 20 tysięcy [2]. Jednym z ważnych obszarów badania wpływu probiotyków na organizm człowieka jest naturalnie układ pokarmowy. W tym zakresie właściwości prozdrowotne zostały potwierdzone dla wielu szczepów probiotycznych. Najlepiej przebadanym probiotycznym przedstawicielem jest Lactobacillus rhamnosus GG (LGG). LGG jest skuteczny w leczeniu ostrej biegunki infekcyjnej u dzieci, zwłaszcza o etiologii rotawirusowej, a jego skuteczność przejawia się w skróceniu czasu trwania biegunki średnio o jeden dzień i skróconym czasie hospitalizacji [3]. Prozdrowotny wpływ tego szczepu oceniono także w odniesieniu do prewencyjnego działania w zapobieganiu wystąpienia biegunki poantybiotykowej (AAD) u dzieci. Pod wpływem zastosowania antybiotyków, zwłaszcza tych o szerokim spektrum działania oraz bójczych w stosunku do bakterii beztlenowych zasiedlających jelita, dochodzi do zachwiania równowagi mikrobiologicznej (dysbiozy) i wystąpienia biegunki. Badania wskazują, że zastosowanie probiotyków o sprawdzonych właściwościach ochronnych, w tym LGG u dzieci, może zmniejszyć ryzyko wystąpienia biegunki poantybiotykowej nawet o 60%. Prawdopodobnym mechanizmem działania szczepów probiotycznych jest korzystne modulowanie mikrobioty komensalnej jelit. 
Ze względu na udowodniony wpływ LGG w prewencji biegunki poantybiotykowej został on ujęty w zaleceniach ESPGHAN (European Society for Pediatric Gastroenterology, Hepatology and Nutrition) dotyczących stosowania probiotyków w zapobieganiu AAD u dzieci [4]. Jak wynika z badań LGG, okazuje się skuteczny także w innym obszarze – zapobieganiu rozwojowi chorób na tle alergicznym, w tym atopowego zapalenia skóry. Prawdopodobnie istotną rolę w rozwoju chorób o podłożu atopowym odgrywa nieprawidłowy skład mikrobioty jelitowej dziecka w pierwszych miesiącach życia [5]. 
Jedna z hipotez naukowych głosi o kluczowym znaczeniu mikrobioty komensalnej w zapobieganiu rozwojowi chorób atopowych. Badacze łączą niedostateczny kontakt człowieka z bakteriami z nadmierną higienizacją życia, co zdaje się potwierdzać w typowym obrazie alergika – człowieka z kraju wysoko uprzemysłowionego, zamieszkującego obszar miejski, prowadzącego „sterylny” tryb życia [6]. Skutecznym działaniem chroniącym przed powstaniem alergii była suplementacja diety matek z obciążonym wywiadem alergicznym szczepem LGG, jeszcze przed rozwiązaniem, a następnie kontynuacja u potomstwa przez kolejne sześć miesięcy. Efektem było obniżenie częstości występowania wyprysku alergicznego u połowy dzieci w stosunku do grupy kontrolnej, której nie suplementowano probiotykiem [7–9]. Działanie szczepu LGG nie ogranicza się tylko do zapobiegania rozwojowi atopii, ale także przynosi korzystne działania terapeutyczne. Wykazano, że suplementacja diety sztucznie karmionych niemowląt szczepem LGG lub B. lactis B-12 przez okres trzech miesięcy doprowadziła do niemal całkowitego ustąpienia zmian atopowych (odpowiednio obniżenie się punktacji w skali SCORAD z 16 do 1 i 0) [10]. Wiele prac wskazuje na niezaprzeczalny wpływ probiotyków na modulowanie układu immunologicznego poprzez stymulację wydzielniczej immunoglobuliny A (sIgA) na śluzówkach, regulację odpowiedzi przeciwzapalnej oraz przywracanie prawidłowej funkcji bariery jelitowej [11]. 
Innymi przykładami probiotycznych szczepów o potwierdzonych właściwościach prozdrowotnych są przedstawiciele gatunku Lactobacillus reuteri. Wykazano np. skuteczność probiotycznego szczepu L. reuteri DSM 17938 w dolegliwościach układu pokarmowego. W wieloośrodkowym randomizowanym badaniu u dzieci wykazano skrócenie czasu trwania biegunki w grupie badanej przyjmującej pięć kropli dziennie (1 × 108 CFU/g) L. reuteri DSM 17938 o średnio 15 godzin w stosunku do grupy kontrolnej, co przełożyło się na 55-proc. redukcję liczby chorych dzieci w grupie badanej do tylko 13% w grupie kontrolnej w 48 godzinie trwania badania. Efekt działania probiotyku był już zauważalny po 24 godzinach od momentu wdrożenia suplementacji. Potwierdzona skuteczność tego szczepu w skróceniu czasu trwania biegunki u dzieci została wyrażona we wskazaniach ESPGHAN, które mówią o zastosowaniu L. reuteri DSM 17938 jako uzupełnieniu leczenia nawadniającymi płynami doustnymi w przebiegu biegunki w tej grupie pacjentów [12]. Pozostając w grupie małych pacjentów i problemów ze strony przewodu pokarmowego, wykazano korzystny wpływ omawianego szczepu probiotycznego także na łagodzenie kolki niemowlęcej [13]. W przytaczanej tu metaanalizie dotyczącej czterech badań klinicznych autorzy dowodzą o zmniejszeniu niepokoju i płaczu u niemowląt z kolką, karmionych piersią. Odnotowano skrócenie czasu płaczu lub niepokoju w 21. dniu badania o 46 minut w grupie otrzymującej pięć kropli dziennie (0,2 × 108 CFU/kroplę) Lactobacillus reuteri DSM 17938 w porównaniu z grupą kontrolną, w odniesieniu do wyników z początku badania. Do podobnych wyników doszli duńscy i ukraińscy badacze, którzy zastosowali mieszankę dwóch szczepów L. rhamnosus 19070-2 oraz L. reuteri 12246 w badaniu łączonego wpływu zastosowanych probiotyków w łagodzeniu kolki niemowlęcej. W tym randomizowanym, wieloośrodkowym badaniu przeprowadzonym w grupie 168 dzieci otrzymano wyniki skrócenia czasu płaczu i niepokoju o 47 minut w porównaniu do grupy kontrolnej [14].
Dobrze udokumentowane korzystne działania omawianych szczepów probiotycznych skłaniają do poszukiwań mieszanek wybranych bakterii i grzybów probiotycznych w celu zwiększenia ich skuteczności prewencyjnej i terapeutycznej. Takie próby są podejmowane np. w łagodzeniu objawów zespołu jelita nadwrażliwego, zaparciach czy zapobieganiu rozwojowi poważnych chorób u wcześniaków z niską masą urodzeniową [14–16]. Obiecujące wyniki stosowania połączenia dwóch szczepów probiotycznych L. rhamnosus GR-1 i L. reuteri RC-14 otrzymano w badaniach dotyczących antagonistycznego wpływu probiotycznych bakterii na patogeny dróg rodnych kobiet. W kilku analizach dowiedziono leczniczego wpływu L. rhamnosus i L. reuteri w przebiegu bakteryjnego zapalenia pochwy. W rezultacie działania wymienionych probiotyków u większości badanych kobiet została przywrócona mikrobiota fizjologiczna, a dolegliwości ustąpiły [18, 19]. Aktywność tych samych szczepów została potwierdzona in vitro w odniesieniu do grzybów z gatunku Candida glabrata w kandydozie pochwy. Zaobserwowano zdolność do zahamowania wzrostu oraz całkowite ustanie aktywności metabolicznej grzybów C. glabrata [20]. 
Ważne w kontekście stosowania naturalnych środków zapobiegawczych w zwalczaniu potencjalnie niebezpiecznych bakterii przy wykorzystaniu probiotyków jest doniesienie o eradykacji nosicielstwa GBS – paciorkowca Streptococcus agalactiae gr. B u ciężarnych kobiet po jednoczesnym podaniu doustnym L. rhamnosus GR-1 i L. reuteri RC-14. Badacze odnotowali wyeliminowanie nosicielstwa GBS w pochwie, odpowiedzialnego za poważne powikłania u noworodków, u blisko 43% kobiet, w stosunku do 18% kobiet z grupy kontrolnej [21].
Efekty kliniczne nie byłyby możliwe do osiągnięcia, gdyby nie ciągłe doskonalenie formy podania probiotyków. W wielu badaniach zwraca się uwagę na ważny aspekt przeżywalności po podaniu doustnym stosowanych szczepów probiotycznych. Zbyt krótki czas bytowania, a także zbyt mała liczba tych bakterii docierająca do miejsca docelowego, jakim są jelita, może być powodem braku efektu terapeutycznego. Dlatego szczepom probiotycznym stawia się wymagania oporności na działanie soku żołądkowego, kwasów żółciowych i enzymów trawiennych, uwolnienie z otoczki (materiału powlekającego) w odpowiednim czasie i miejscu, zdolność przylegania do śluzówki jelita oraz preferowane pochodzenie ludzkie [22]. A więc pożądane cechy probiotyku zależne są w równym stopniu od właściwości samych bakterii (aktywności klinicznej), jak i procesów technologicznych. Kluczowe znaczenie dla przeżywalności bakterii ma metoda zabezpieczenia probiotyku podczas tranzytu żołądkowo-jelitowego. Na wyróżnienie zasługuje tu technika mikroenkapsulacji oparta na zamykaniu zliofilizowanego szczepu w matrycach lipidowych oraz nowa technologia czwartej generacji podwójnego powlekania. Technologia podwójnego powlekani...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • Roczną prenumeratę dwumiesięcznika Food Forum w wersji papierowej lub cyfrowej,
  • Nielimitowany dostęp do pełnego archiwum czasopisma,
  • Możliwość udziału w cyklicznych Konsultacjach Dietetycznych Online,
  • Specjalne dodatki do czasopisma: Food Forum CASEBOOK...
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy