Dołącz do czytelników
Brak wyników

Układ trawienny i probiotykoterapia

1 lipca 2020

NR 3 (Czerwiec 2020)

Probiotyki i prebiotyki a stres

109

Stres jest to zespół powiązanych procesów w organizmie oraz układzie nerwowym, stanowiących ogólną reakcję osobnika na działanie bodźców lub sytuacji niezwykłych, trudnych, zakłócających, zagrażających, przykrych lub szkodliwych, zwanych stresorami [1]. 
Stresorem może stać się każdy bodziec czy sytuacja stanowiąca przeszkodę, każda strata, szkoda lub dolegliwość, a nawet sam sygnał o zagrożeniu [1]. Przewlekły stres jest integralną częścią życia we współczesnym świecie. Skutkiem działania silnych stresorów i braku odpowiednich umiejętności do radzenia sobie z nimi są różnego rodzaju zaburzenia w stanie zdrowia. 
Rola mikrobiomu jelitowego bardzo mocno wykracza poza funkcje związane z układem pokarmowym, o czym coraz więcej wiemy. Poza kontrolowaniem pracy jelit bakterie jelitowe wpływają m.in. na gospodarkę węglowodanową, kościec, kompozycję składu ciała, sprawność układu odpornościowego oraz na mózg i naszą kondycję mentalną. Coraz większym zainteresowaniem cieszy się temat tzw. psychobiotyków. 
Są to bakterie probiotyczne, które – spożywane w odpowiednich dawkach – wykazują wpływ na funkcjonowanie osi mózgowo-jelitowej, dzięki czemu mogą pozytywnie oddziaływać na zdrowie psychiczne. Za wpływem tym stoją złożone mechanizmy neuronalne, endokrynne i immunologiczne [2]. Mikrobiota jelitowa wpływa m.in. na stężenie cytokin prozapalnych i przeciwzapalnych, produkcję neuromediatorów oraz neurohormonów [2]. 
Jelitowy układ nerwowy oraz mózg są ze sobą w stałym kontakcie, istotnie wpływając na nasze samopoczucie i stan zdrowia. Szlak pomiędzy układem pokarmowym a centralnym układem nerwowym człowieka nazywamy osią mózgowo-jelitową [3]. Komunikacja między mózgiem a jelitem jest dwukierunkowa, obejmuje mechanizmy neuronalne, endokrynne i immunologiczne. 
Do mechanizmów neuronalnych zaliczyć możemy: jelitowy układ nerwowy – ENS (ang. enteric nervous system) z neurotransmiterami i neuromodulatorami, w tym serotoniną, acetylocholiną i kortykoliberyną - CRF (ang. corticotropin releasing factor) [4]. Wspomniana kortykoliberyna bierze udział w zwiększaniu przepuszczalności bariery jelitowej pod wpływem stresu [4]. Do endokrynnych czynników regulujących oś jelitowo-mózgową należy m.in. kortyzol, wydzielany pod wpływem stresu, mogący wpływać na komórki immunologiczne, modulując wydzielanie cytokin, oraz na skład i funkcje mikrobioty. Bakterie jelitowe mają zdolność produkcji licznych neurohormonów, takich jak serotonina, melatonina, GABA, katecholaminy, histamina, acetylocholina. Wszystkie te substancje biorą udział w komunikacji w obrębie mikrobioty jelitowej, mogą także oddziaływać na funkcje mózgu i zachowanie [4]. 
Naukowcy coraz częściej poszukują odpowiedzi na to, czy przewlekły stres może wpływać na funkcjonowanie układu pokarmowego. W badaniach na szczurach porównywano młode osobniki narażone na stres, związany z oddzieleniem od matek po urodzeniu, w porównaniu ze szczurami z grup kontrolnych, które nie zostały oddzielone od matek. Wykazano, że u szczurów poddanych działaniu stresu występuje zwiększona przepuszczalność nabłonka jelitowego, a także zwiększona adhezja i penetracja bakterii chorobotwórczych w nabłonek jelit [5]. Ponadto stres na wczesnym etapie rozwoju zwiększa ryzyko występowania długotrwałych zmian w funkcjonowaniu bariery nabłonkowej jelita. Jest to powiązane z nadmierną reakcją immunologiczną na zewnętrzne bodźce działające na układ odpornościowy [5]. Badania na temat pozytywnego wpływu podawania probiotyków na biomarkery (np. poziom kortykosteronu) i efekty behawioralne związane ze stresem u zwierząt doświadczalnych zapoczątkowały prowadzenie badań u ludzi. Przeglądy badań i metaanalizy przeprowadzone przez Lv i wsp., Taylor i wsp., McKean i wsp. potwierdzają skuteczność suplementacji diety probiotykami w celu obniżenia poziomu stresu i depresji [6, 7, 8].
Zbadano 75 zdrowych osób, które poddano przewlekłej ekspozycji na stres. Pacjenci spożywali probiotyk zawierający Lactobacillus acidophilus Rosell-52 (obecnie występujący pod nazwą Lactobacillus helveticus Rosell®-52*) i Bifidobacterium longum Rosell-175 lub placebo w okresie 3 tygodni. Po upływie prawie miesiąca u pacjentów stosujących probiotyki zmniejszyły się dolegliwości żołądkowo-jelitowe wywołane stresem, takie jak nudności i wymioty [9]. Inne badanie z udziałem ludzi wykorzystywało różne skale psychologiczne oceniające zaburzenia emocjonalne, takie jak lęk, depresja, strategie radzenia sobie ze stresem oraz pomiar kortyzolu. Badanie to wykazało, że 4 tygodnie podawania probiotyku zawierającego szczepy Lactobacillus helveticus Rosell®-52 i Bifidobacterium longum Rosell-175 obniżyło u badanych osób poziom kortyzolu w porównaniu do placebo. Wykazano również zmniejszenie odczuwanego lęku i zaburzeń depresyjnych oraz poprawę zdolności radzenia sobie w sytuacjach stresowych na co dzień [10]. 
Ciekawym tematem są również prebiotyki i ich wpływ na zaburzenia związane ze stresem, konkretnie ze snem. W badaniu przeprowadzonym na szczurach zauważono, że regularne zażywanie prebiotyków sprzyja mikrobiocie jelitowej oraz pozytywnie działa na sen po stresowym wydarzeniu. Grupa badana przez kilka tygodni otrzymywała karmę wzbogaconą w prebiotyki (mieszanka galaktooligosacharydów, polidekstrozy), grupa kontrolna – placebo. W 70 dniu badania pobrano próbki kału od szczurów celem identyfikacja metabolitów jelitowych, które są modulowane przez dietę i/lub stres i odnoszą się do snu i różnorodności mikrobiologicznej w jelitach, przyczyniając się do lepszego z...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • Roczną prenumeratę dwumiesięcznika Food Forum w wersji papierowej lub cyfrowej,
  • Nielimitowany dostęp do pełnego archiwum czasopisma,
  • Możliwość udziału w cyklicznych Konsultacjach Dietetycznych Online,
  • Specjalne dodatki do czasopisma: Food Forum CASEBOOK...
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy