Dołącz do czytelników
Brak wyników

Układ trawienny i probiotykoterapia

28 czerwca 2019

NR 3 (Czerwiec 2019)

Poantybiotykowa odbudowa mikrobiomu

0 127

Mikrobiom 

W 2007 r. zainicjowano utworzenie międzynarodowego projektu badań nad ludzkim mikrobiomem – Human Microbiome Project. Głównym jego celem była analiza mikrobioty jelitowej w stopniu umożliwiającym określenie zmian zachodzących pod wpływem różnych czynników, takich jak: stan zdrowia, wiek, przyjmowane leki czy składniki pokarmowe. Zakładano poznanie genomów mikroorganizmów, kształtujących metabolizm i wpływających na procesy fizjologiczne gospodarza [1, 2]. Samo pojęcie mikrobiomu zostało zaproponowane w 2001 r. przez J. Ledeberga do określenia symbiotycznych i patogennych mikroorganizmów bytujących w organizmie człowieka [3]. Dziś, zgodnie z założeniami HMP, termin „mikrobiom” należy stosować, odnosząc się do genomów wszystkich mikroorganizmów, które żyją na i w ciele człowieka, pozostawiając pojęcie mikrobioty do określenia ogółu mikroorganizmów zasiedlających daną niszę ekologiczną [2, 4]. 

Mikrobiota przewodu pokarmowego 

Mikroorganizmy bytujące w przewodzie pokarmowym człowieka stanowią najbogatszy ze zbadanych dotychczas ekosystemów. Szacunkowa liczba komórek bakterii przewyższa ponad dziesięciokrotnie liczbę komórek organizmu gospodarza. Ich liczba i rodzaj zależą od miejsca bytowania (tabela 1). Najliczniej zasiedlony jest przewód pokarmowy, w szczególności jelito grube [5, 6].
Wynika to ze sprzyjających warunków do wzrostu mikroorganizmów, w tym m.in. powolnego pasażu treści jelitowej. Najliczniej występujące to bakterie bezwzględnie beztlenowe: Clostridium, Bacterioides, Ruminococcus, Eubacterium, Fusobacterium oraz tlenowe i względnie beztlenowe z rodziny Enterobacteriaceae i Enterococcus oraz Streptococcus [7, 8].

Tabela 1. Miejsce występowania mikroorganizmów w przewodzie pokarmowym człowieka [8]
Odcinek przewodu pokarmowego  Rodzaj mikroorganizmu  Ilość (jtk/g – jednostka tworząca kolonię/1 g treści) Warunki fizykochemiczne
jama ustna  Streptococcus
Peptococcus
Staphylococcus
Bifidobacterium 
Lactobacillus
Fusobacterium 
10\(^8\) sprzyjające warunki do wzrostu
przełyk      ograniczony wzrost (szybki pasaż)
żołądek Helicobacter pylori
Lactobacillus
Streptococcus 
Candida albicans 

< 10 

pH 1-2, aktywność sekrecyjna żołądka – obumieranie bakterii
dwunastnica  Helicobacter pylori
Lactobacillus
Streptococcus
Candidia albicans 
10\(^1\)–10\(^3\)  pH 6–7, ograniczenie wzrostu 
jelito czcze  Bacteroides 
Lactobacillus
Streptococcus 
10\(^5\)–10\(^7\)  pH 7–8
jelito kręte  Bacteroides 
Clostridium 
Enterococus
Lactobacillus
Veillonella 
10\(^7\)–10\(^8\) pH 7–8
jelito grube  Bacterioides, Clostridium, 
Ruminococcus
Bifidobacterium
Enterococus
Butyrovibrio
Fusorium
Lactobacillus
Fusobacterium 
Bacillus
Eubacterium 
Peptostreptococcus
Streptococcus 
10\(^{11}\)–10\(^{12}\) pH 5, 5–6,0, 
powolny pasaż, sprzyjające warunki do wzrostu 

Wybrane funkcje mikroorganizmów jelitowych 

Funkcje metaboliczne, troficzne czy immunologiczne to niektóre z funkcji, które w jelicie człowieka pełnią zasiedlające je mikroorganizmy. Bakterie jelitowe wpływają na wytwarzanie biotyny, kwasu foliowego czy syntezę witaminy K. Ponadto na drodze fermentacji biorą udział w rozkładzie resztek pokarmowych.
Zwiększają przyswajalność wapnia, sodu, potasu i magnezu. Pośrednio wpływają na metabolizm kwasów tłuszczowych i cholesterolu, wytwarzając hydrolazy wpływające na metabolizm tłuszczów w wątrobie [8]. Zapewniają ciągłość i ochronę nabłonka jelitowego, poprzez syntezę SCFA (związki odżywcze dla kolonocytów) oraz mucyn (ochrona przed drobnoustrojami patogennymi i toksynami poprzez tworzenie śluzu) – tabela 2 [9, 10]. 

Tabela 2. Właściwości szczepów probiotyczych [21]
Rodzaj Funkcja
Lactobacillus rhamnosus GG
  • kolonizacja przewodu pokarmowego 
  • mniejsza aktywność enzymów fekalnych
  • ochrona przed biegunkami po antybiotykoterapii
  • skrócony czas trwania biegunek rotawirusowych i biegunek podróżnych
Lactobacillus casei Shirota 
  • równowaga mikroflory jelitowej 
  • ochrona przed zaburzeniami jelitowymi 
  • wspomaganie leczenia biegunek rotawirusowych 
  • ochrona przed mutagenami pokarmowymi 
Lactobacillus casei Defensis
  • wysoka przeżywalność w żołądku i dwunastnicy 
  • stymulacja układu odpornościowego
  • zapobieganie infekcjom jelitowym 
  • skrócenie ostrych biegunek u dzieci
Lactobacillus johnsonii
  • równowaga mikrobioty jelitowej 
  • stymulacja układu odpornościowego 
  • antagonistyczne w stosunku do Helicobacter pylori 
  • wspomaganie leczenia nieżytów przewodu pokarmowego
Bifidobacterum animalis (lactis)
  • wysoka przeżywalność w żołądku i dwunastnicy 
  • skrócenie pasażu jelitowego
Bifidobacterium breve Yakult 
  • równowaga mikrobioty jelitowej 
  • ochrona przed mutagenami pokarmowymi
  • zapobieganie biegunkom

Dysbioza – ilościowe i jakościowe zaburzenie składu mikrobioty jelitowej 

Ilość i jakość mikroorganizmów jelitowych ulega wahaniom pod wpływem różnych czynników działających na organizm. Niektóre z tych czynników są niemodyfikowalne (wiek, genotyp, droga porodu), ale większość to czynniki podlegające modyfikacjom (styl życia, środowisko).
Istotny w tym procesie jest rodzaj stosowanej diety (probiotyki, prebiotyki, żywność funkcjonalna, sposób karmienia w okresie niemowlęcym), przyjmowane leki (głównie inhibitory pompy protonowej, niesteroidowe leki przeciwzapalne, antybiotyki), stres i poziom aktywności fizycznej.
Wyniki badań wskazują, że dysbioza jelitowa...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • Roczną prenumeratę dwumiesięcznika Food Forum w wersji papierowej lub cyfrowej,
  • Nielimitowany dostęp do pełnego archiwum czasopisma,
  • Możliwość udziału w cyklicznych Konsultacjach Dietetycznych Online,
  • Specjalne dodatki do czasopisma: Food Forum CASEBOOK...
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy