Dołącz do czytelników
Brak wyników

ABC prawidłowego żywienia

30 października 2019

NR 5 (Październik 2019)

Oleje świata – zdrowie zamknięte w butelce

0 19

Oleje roślinne w żywieniu człowieka są niezbędnym składnikiem zdrowej diety. Dostarczają nie tylko energię, ale są także źródłem niezbędnych nienasyconych kwasów tłuszczowych oraz licznych związków bioaktywnych. W ostatnim czasie na rynku znacząco wzrosła dostępność olejów pochodzących z różnych stron świata. Mogą one nie tylko wzbogacić naszą dietę w nowe smaki, ale także dostarczyć różnorodnych korzyści dla zdrowia.
Oleje roślinne są pozyskiwane z rozmaitych surowców, m.in. z wybranych części owoców, nasion, orzechów, a nawet kiełków. W niniejszym artykule przyjrzymy się jedynie wybranym olejom, charakterystycznym dla danych regionów świata, posiadającym udowodnione naukowo, liczne właściwości prozdrowotne. 

Olej z czarnuszki

Czarnuszka siewna (Nigella sativa) pochodzi z południowo-zachodniej Azji oraz z południowej Europy. Była znana już w starożytności, a jej właściwości doceniał i wykorzystywał m.in. Hipokrates. Po dziś dzień jest tradycyjnie stosowana w Azji oraz krajach Bliskiego Wschodu, w leczeniu licznych chorób, takich jak zapalenie oskrzeli, astma, reumatyzm, czy też w stanach zapalnych. Obecnie powraca do łask także w Europie. 
Z powodu mnogości korzystnych dla zdrowia właściwości oleju z czarnuszki często mówi się o niej, że leczy wszystko poza śmiercią [5].
Olej z czarnuszki jest znaczącym źródłem niezbędnych nienasyconych kwasów tłuszczowych (NNKT), głównie kwasu linolowego oraz oleinowego, a także składników bioaktywnych, takich jak tokoferole, fitosterole czy olejki eteryczne. Jednak jednym z najcenniejszych składników zawartych w oleju z czarnuszki jest tymochinon, odpowiedzialny za działanie przeciwdrgawkowe, przeciwutleniające, przeciwzapalne, przeciwbakteryjne, przeciwgrzybicze czy przeciwnowotworowe. Odpowiada także za wzmacnianie działania leków chemioterapeutycznych, przy równoczesnym łagodzeniu ich skutków ubocznych [13].
Ostatnie badania nad olejem z czarnuszki wykazały również działanie przeciwbólowe, hepatoochronne, przeciwwrzodowe, a także przeciwhistaminowe oraz immunomodulujące. Pojawiły się również doniesienia, iż olej z czarnuszki hamuje postępowanie stłuszczenia wątroby i zmniejsza aktywność aminotransferaz, przy czym wpływa pozytywnie na profil lipidowy w niealkoholowej stłuszczeniowej chorobie wątroby (NAFLD). Ponieważ NAFLD jest powszechnie powiązana z dyslipidemią, działanie obniżające poziom trójglicerydów oraz podwyższające poziom cholesterolu HDL, jakie wykazuje olej z czarnuszki, może być korzystne u pacjentów cierpiących na to schorzenie.
 

Tabela 1. System oceny punktowej dla diagnostyki choroby Wilsona opracowany na International Meeting on Wilson Disease and Menkes Diseases, Leipzig 2002
Kwasy tłuszczowe [%]
Oleje 16:0 18:0 Σ NKT 18:1
n-9
20:1
n-9
Σ JNKT 18:2
n-6
18:3
n-3
Σ WKT Omega-6/
Omega-3
arganowy 12,3 5,1 17,8 45,7 0,2 45,9 34,4 1,4 35,8 25
z czarnuszki 13,05 2,71 15,9 23,99 0,32 24,31 59,53 0,24 59,77 248
z pestek
dyni
13,41 9,96 23,54 20,38 - 20,82 55,64 0,2 55,84 278
sezamowy 9,6 5 15,7 39,7 0,2 40,1 45 0,4 45,7 113


Dzięki swej szerokiej aktywności biologicznej olej z czarnuszki jest coraz częściej wykorzystywany także zewnętrznie, szczególnie w terapii trądziku, a także wykazuje działanie ochronne względem skóry w przypadku łuszczycy czy atopowego zapalenia skóry.

Olej sezamowy

Olej sezamowy pozyskiwany jest z nasion sezamu (Sesamum indicum L.). Od dawna stosowany w medycynie tradycyjnej m.in. Iranu czy Tajwanu, najczęściej wykorzystywany był w przypadku bólu stawów i zębów, zespołu napięcia przedmiesiączkowego oraz przy skaleczeniach. Obecnie jest bardzo popularny i szeroko wykorzystywany w kuchni azjatyckiej.
W ostatnich latach badania naukowe potwierdziły jego pozytywne działanie prozdrowotne, w tym antymutagenne, antyoksydacyjne, przeciwzapalne, przeciwgorączkowe oraz przeciwbólowe. Przykładowo wyniki badań przeprowadzonych u osób z urazami kończyn wykazały, iż miejscowe stosowanie oleju sezamowego może zmniejszyć nasilenie bólu, dzięki czemu możliwe jest rzadsze przyjmowanie niesteroidowych leków przeciwzapalnych (NLPZ) [3].
Olej sezamowy jest bogaty w wielonienasycone kwasy tłuszczowe (PUFA), naturalne przeciwutleniacze oraz homologi tokoferolu. Posiada również dwie unikalne substancje: sezaminę oraz sezamolinę, należące do lignanów, wykazujące działanie obniżające poziom cholesterolu we krwi oraz przeciwdziałające nadciśnieniu tętniczemu krwi [2]. Ponadto badania na zwierzętach wykazały potencjał w leczeniu miażdżycy poprzez kontrolę stanu zapalnego oraz regulację metabolizmu lipidów [17].
Interesujące wyniki dostarczyły także badania wskazujące synergistyczne działanie oleju sezamowego z lekami przeciwcukrzycowymi, co może być przydatne dla skutecznej poprawy glikemii [4].
Także zewnętrzne stosowanie oleju sezamowego dostarcza licznych korzyści, takich jak ochrona przed promieniowaniem UV czy zapobieganie nowotworom skóry, czego dowiodły badania na modelu zwierzęcym [15, 16].

Olej z pestek dyni 

Olej z pestek dyni (Cucurbita pepo L.) cieszy się popularnością w krajach europejskich, takich jak Słowenia i Austria (gdzie otrzymał certyfikat chronionej nazwy pochodzenia) czy też Chorwacja i Węgry.
W składzie oleju z pestek dyni znajdują się m.in. kwas linolenowy, a także fitosterole (sitosterol), skwalen, kwasy fenolowe (przede wszystkim ferulowy) czy tokoferole. Związki te przyczyniają się m.in. do zwiększenia stężenia frakcji cholesterolu HDL oraz obniżenia cholesterolu całkowitego, frakcji LDL, trójglicerydów, obniżając przy tym ciśnienie tętnicze i ryzyko rozwoju blaszki miażdżycowej. Ponadto olej z pestek dyni wykazuje działanie przeciwbakteryjne, antyoksydacyjne i został zidentyfikowany jako środek zapobiegający chorobom nowotworowym [10]. 
Ważną grupą związków bioaktywnych zawartych w oleju z pestek dyni są triterpeny, które wykazują właściwości cytotoksyczne wobec komórek nowotworowych.
Olej ten znalazł zastosowanie również w terapii przeciwpasożytniczej,...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • Roczną prenumeratę dwumiesięcznika Food Forum w wersji papierowej lub cyfrowej,
  • Nielimitowany dostęp do pełnego archiwum czasopisma,
  • Możliwość udziału w cyklicznych Konsultacjach Dietetycznych Online,
  • Specjalne dodatki do czasopisma: Food Forum CASEBOOK...
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy