Dołącz do czytelników
Brak wyników

Ciąża i zdrowy rozwój dziecka

2 września 2020

NR 4 (Sierpień 2020)

Obniżenie napięcia mięśniowego a trudność w przyjmowaniu pokarmów u dzieci

28

Przyjmowanie pokarmów wydaje się czynnością prostą i instynktowną, ale nic bardziej mylnego. Przyjmowanie pokarmów to jedna z najbardziej skomplikowanych czynności, w jakie angażuje się człowiek. Sukces w tym zakresie uwarunkowany jest wieloma czynnikami, będącymi po stronie dziecka, ale nie tylko. Dlatego wszelkie trudności w tym zakresie powinny być diagnozowane interdyscyplinarnie. Zarówno w diagnostyce, jak i terapii dziecka wykazującego trudności z przyjmowaniem pokarmów powinni znaleźć się tacy specjaliści, jak logopeda, fizjoterapeuta, dietetyk, psycholog, pediatra czy osteopata. Pośród wielu czynników zaburzających proces jedzenia mamy m.in. nieprawidłową dystrybucję napięcia mięśniowego, w tym obniżone napięcie mięśniowe.
Prawidłowy stan napięcia mięśniowego zapewnia stabilność ruchów i siły mięśni. Obniżone napięcie mięśniowe (hipotonia mięśniowa) to stan, w którym napięcie jest zbyt niskie.
Obniżone napięcie mięśniowe może mieć różną etiologię. Jest typowe dla zespołów genetycznych czy neurologicznych jednostek chorobowych. Musimy jednak pamiętać, że nie zawsze musi być to sygnał świadczący o poważnych nieprawidłowościach rozwojowych, ponieważ fizjologiczne lub lekko obniżone napięcie mięśniowe typowe jest dla wcześniaków, u których stwierdza się niedojrzałość wielu układów, w tym układu nerwowego. I chociaż z biegiem czasu, rozwoju i dojrzewania napięcie mięśniowe zwiększa się, jego obniżona postać wpływa na wiele płaszczyzn życia dziecka, w tym przyjmowanie pokarmów. Zwraca się uwagę, że lekka hipotonia może być też cechą osobniczą [1].
Typowo rozwijające się dziecko przechodzi przez etapy rozwoju umiejętności pokarmowych, zaczynając od ssania piersi, poprzez rozszerzanie diety od 6. miesiąca życia. Na przestrzeni miesięcy anatomia jamy ustnej niemowlęcia zmienia się w wyniku wzrostu jamy ustnej i opadania struktur krtani [2]. Zdobywane doświadczenia sensoryczne i motoryczne, jak też doskonalenie samych umiejętności, pozwalają dziecku przyjmować i radzić sobie z coraz trudniejszymi konsystencjami, pozwalają na naukę żucia i przede wszystkim umożliwiają bezpieczne przyjmowanie różnorodnych pokarmów.
Tymczasem u dzieci z obniżonym napięciem mięśniowym już od ich pierwszych chwil życia możemy zaobserwować szereg nieprawidłowości. Hipotoniczne niemowlęta mają problemy z przyjmowaniem pokarmu, ponieważ obserwuje się u nich nieprawidłowo lub słabo rozwiniętą kontrolę struktur ustno-gardłowych, co przyczynia się do nieskoordynowanego i słabego ssania. Jeśli dotyczy to dzieci przedwcześnie urodzonych, to problemy te potęgują się w wyniku częstego rozdzielenia matki z dzieckiem [3]. Problemem jest jednak nie tylko słabe ssanie, a co za tym idzie – osłabiony pobór pokarmu (np. mleka z piersi mamy), bowiem widzimy również trudności z połykaniem, które mogą nasilać się w wyniku zmęczenia i tak słabych mięśni czy słabej kontroli bolusa pokarmowego [4]. 
Nieważne, czy to płyn, czy w późniejszym czasie konsystencje bardziej zwarte – jeśli zdolność języka do formułowania bolusa pokarmowego, a następnie utrzymywania go w odpowiednim miejscu jest zaburzona, może dojść do aspiracji treści pokarmowej. Zdolności te są bowiem kluczowe dla prawidłowego czasu rozpoczęcia połykania [5]. Również słaby i mało skuteczny kaszel nie jest w stanie efektywnie ochronić dróg oddechowych niemowląt przed aspiracją. 

POLECAMY

Aspiracja treści pokarmowej ma poważne
konsekwencje, szczególnie u małych dzieci.
Może być przyczyną chorób układu oddechowego.

U małych dzieci z obniżonym napięciem mięśniowym obserwuje się też obniżoną siłę wargową, słabe policzki czy słabą kontrolę językową. To wszystko może doprowadzać do niezamierzonej utraty płynu lub słabego zasysania. 
Dzieci z obniżonym napięciem mięśniowym mają trudność w utrzymaniu konkretnej pozycji, która w pierwszych miesiącach życia jest niezwykle istotnym gwarantem sukcesu w zakresie przyjmowania pokarmów [4]. Musimy pamiętać, że nieefektywne karmienie powoduje zużycie dużej ilości energii w stosunku do minimalnej ilości pożywienia.
U dzieci z obniżonym napięciem mięśniowym charakterystyczna jest nieprawidłowa pozycja spoczynkowa języka, zwykle współwystępująca z niską pozycją żuchwy, co skutkuje ustnym torem oddechowym. Język ten zwykle leży biernie na dnie jamy ustnej lub wsunięty jest między wały dziąsłowe czy wargi dziecka. Taka pozycja zakłócać może aktywność warg, co zmniejsza ich uszczelnienie podczas ssania. Ruch takiego języka odbywa się w płaszczyźnie poziomej, co doprowadza do wypychania pokarmu z buzi. Słabe uszczelnienie nie tylko utrudnia pobór, ale też skutkuje utratą pobranego pokarmu [5]. Również sam oddech ustny niesie ze sobą szereg konsekwencji w stosunku do przyjmowania pokarmów, a najważniejsze z nich to obniżone napięcie mięśnia okrężnego warg, nadmierne połykanie powietrza podczas ssania, płaska pozycja języka utrudniająca uszczelnienie brodawki czy smoczka, zbyt długi czas karmienia, wysoka męczliwość, jak również zapadanie w sen [6].
To, co jest jeszcze charakterystyczne dla dzieci z hipotonią, to niestabilność postawy oraz słaba kontrola głowy, szyi i tułowia, niewystarczająca do tego, aby wspierać ruch funkcjonalny, czyli prościej mówiąc – ograniczająca ruch. Wiemy też, że dzieci z obniżonym napięciem mięśniowym mają często ograniczone doświadczenia związane z eksploracją wnętrza jamy ustnej [7]. Ograniczone przejście przez tzw. fazę Mouthing niesie ze sobą szereg konsekwencji, w tym tych, które są związane z przyjmowaniem pokarmów. Mouthing to okres w życiu dziecka polegający na własnej stymulacji oralnej. Własna dłoń, dłoń czy palec rodzica, własna stopa, przedmioty niejadalne i gryzaki – to zwykle trafia do buzi niemowlęcia. Dzieje się tak, ponieważ wnętrze jamy ustnej jest najmocniej wyposażone w receptory czuciowe. W ten sposób dziecko poznaje swoje ciało i otoczenie, ale również w ten sposób poznaje różnorodne cechy przedmiotów. Własny palec jest ciepły i mokry, korale mamy są zimne i twarde, a rant kocyka puszysty i przykleja się do podniebienia. To wszystko sprawia, że kiedy zaczynamy rozszerzać dietę dziecka, kiedy podajemy mu zwarte, a co za tym idzie – coraz bardziej trudne konsystencje, nie reaguje na nie awersyjnie, ponieważ wie już, że różne rzeczy mają różne cechy sensoryczne. Po drugie, własna stymulacja oralna powoduje przesunięcie odruchu wymiotnego, który początkowo znajduje się na przedniej części języka, dzięki temu dziecko nie reaguje nadmiernie odruchem wymiotnym na łyżeczkę czy pokarm. I wreszcie stymulacja różnych obszar...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • Roczną prenumeratę dwumiesięcznika Food Forum w wersji papierowej lub cyfrowej,
  • Nielimitowany dostęp do pełnego archiwum czasopisma,
  • Możliwość udziału w cyklicznych Konsultacjach Dietetycznych Online,
  • Specjalne dodatki do czasopisma: Food Forum CASEBOOK...
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy