Dołącz do czytelników
Brak wyników

Układ trawienny i probiotykoterapia

2 września 2020

NR 4 (Sierpień 2020)

Mikrobiota pochwy, czyli zdrowie intymne kobiet

0 882

Nabłonek pochwy kolonizują mikroorganizmy zwane mikrobiotą pochwy. Wśród nich fizjologicznie dominującym gatunkiem powinny być bakterie z rodzaju Lactobacillus, ale obecne są także inne bakterie beztlenowe i tlenowe. Do najbardziej powszechnych gatunków Lactobacillus w pochwie należą L. crispatus, L. gasseri, L. iners i L. jensenii [1, 2]. Coraz więcej badań naukowych wskazuje, że mikrobiota pochwy może odgrywać kluczową rolę w utrzymaniu zdrowia intymnego kobiet. To właśnie dominacja Lactobacillus decyduje o naturalnej ochronie układu moczowo-płciowego przed rozwojem infekcji o różnym podłożu – bakteryjnym, grzybiczym, wirusowym (w tym przed zakażeniem ludzkim wirusem niedoboru odporności – ang. Human Immunodeficiency Virus – HIV oraz wirusem brodawczaka ludzkiego – ang. Human Papillomavirus – HPV) [2,3]. Prawidłowy profil mikrobioty pochwy z przewagą Lactobacillus spp. ma także związek z prawidłowym utrzymaniem i przebiegiem ciąży [4].
Mechanizm działania bakterii ochronnych opiera się na kilku strategiach: 

  1. Blokowania miejsc przylegania do nabłonka dla mikroorganizmów potencjalnie patogennych oraz konkurowania z nimi o składniki odżywcze. 
  2. Wytwarzania substancji aktywnych biologicznie, jak nadtlenek wodoru (H2O2) i innych bakteriocyn. 
  3. Produkowania kwasu mlekowego i zakwaszania środowiska pochwy do fizjologicznej wartości pH – między 3,5 a 4,8 [5]. 

Utrzymanie równowagi mikrobiologicznej układu moczowo-płciowego zależy od wielu czynników, zarówno zewnętrznych, jak i związanych z ogólną kondycją zdrowotną oraz etapem i stylem życia kobiety. Badania wskazują, że profil mikrobioty pochwy zależy przede wszystkim od pochodzenia etnicznego, szerokości geograficznej, wieku, równowagi hormonalnej, przyjmowanych leków [1, 5]. Obserwuje się również zmiany składu mikrobiologicznego pochwy w cyklu miesiączkowym, które związane są z cyklicznymi wahaniami stężenia hormonów płciowych (głównie estrogenów i progesteronu) [2].
Zapewnienie eubiozy w obrębie układu moczowo-płciowego jest szczególnie istotnym zagadnieniem dla kobiet planujących lub będących w ciąży. Badania donoszą, że obniżona ilość Lactobacillus i zwiększenie różnorodności bakteryjnej pochwy jest istotnym czynnikiem ryzyka przedwczesnego pęknięcia błon płodowych (ang. premature rupture of membranes – PROM) i poprzedza aż 30% wszystkich porodów przedwczesnych [4]. Najnowsze obserwacje naukowców wskazują również hipotezę, że nie tylko dysbioza w okresie ciąży, ale nawet profil mikrobioty pochwy i obecność bakterii patogennych w okresie poczęcia mogą warunkować przebieg ciąży i prowadzić do przedwczesnego pęknięcia błon płodowych [6].
Zaburzenia mikrobioty pochwy objawiające się w postaci infekcji intymnych to przykry, powszechny i niestety często powracający problem. Najczęstszą postacią dysbiozy mikrobioty pochwy jest waginoza bakteryjna (ang. Bacterial Vaginosis – BV) i dotyczy również kobiet w ciąży – nawet 30%. Objawem BV mogą być szarawo-białawe upławy o przykrym, rybim zapachu. Niestety, zdarza się również bezobjawowy przebieg BV. Pomocne w ustaleniu rozpoznania mogą być test aminowy (polega na dodaniu 10% roztworu KOH do wydzieliny pochwowej), badanie biocenozy (stopnia czystości pochwy), oznaczenie pH oraz najbardziej precyzyjny – mikrobiologiczny posiew ilościowy oceniający mikrobiotę pochwy (zarówno mikroorganizmy potencjalnie patogenne, jak i mikrobiotę ochronną). W przypadku waginozy dochodzi bowiem do obniżenia ilości bakterii produkujących kwas mlekowy (zwykle Lactobacillus), a także jednoczesnego wzrostu endogennych (pochodzących z flory własnej gospodarza) bakterii beztlenowych, głównie Gardnerella vaginalis, Mobiluncus spp. Wzrasta również wartość pH wydzieliny pochwowej – zwykle ≥ 4,5. Zaburzenia te mogą powracać i zwiększać ryzyko rozwoju innych chorób przekazywanych drogą płciową (ang. Sexually Transmitted Infections – STIs), w tym HIV. Prawdopodobnie odpowiadają za to zjadliwe szczepy Gardnerella spp. Tworzą one biofilm, który chroni bakterie patogenne zarówno przed działaniem naturalnych substancji ochronnych, jak i nadtlenku wodoru (H2O2) i kwasu mlekowego, a także antybiotyków [7]. 
Innym rodzajem dysbiozy mikrobioty pochwy jest tlenowe zapalenie pochwy (ang. Aerobic Vaginitis – AV), które może współistnieć z waginozą bakteryjną nawet u 20% kobiet. Podobnie jak w BV, dochodzi również do obniżenia ilości bakterii Lactobacillus spp. oraz jeszcze silniejszego wzrostu pH wydzieliny pochwowej > 6. Różnica polega na tym, że w przypadku AV namnażają się bakterie tlenowe, głównie Streptococcus grupy B – GBS, E. coli, Enterococcus spp. Tlenowe zapalenie pochwy może objawiać się w postaci żółtawych upławów o gnilnym zapachu, a także uczuciem bólu, pieczenia, swędzenia ze względu na toczący się proces zapalny i obrzęk śluzówki pochwy [8]. Utrzymująca się dysbioza w postaci waginozy bakteryjnej i/lub tlenowego zapalenia pochwy może uszkadzać funkcje obronne śluzówek narządów płciowych. W konsekwencji patogeny mają możliwość przedostawać się do wyższych obszarów układu rozrodczego oraz narządów miednicy mniejszej i powodować poważne konsekwencje, takie jak niepłodność, poronienia czy porody przedwczesne [8]. 
Inną częstą przyczyną dolegliwości intymnych jest grzybicze zapalenie pochwy i sromu (ang. Vulvo Vaginal Candidiasis – VVC) wywołane przez drożdżaki z rodzaju Candida. 3/4 kobiet przynajmniej raz w życiu doświadcza grzybicy, a nawet 50% wymaga leczenia z tego powodu więcej niż dwa razy. Do nawrotów grzybicy dochodzi częściej u kobiet w ciąży, z alergią, atopią, niedożywieniem, anemią, przyjmujących antybiotyki, leki immunosupresyjne czy cytostatyki [9]. Rozwój drożdżaków może powodować swędzenie, pieczenie, bolesność, obrzęk, zaczerwienienie, obfite, gęste, białawe, serowate upławy. W celu potwierdzenia infekcji grzybiczej należy wykonać posiew mikrobiologiczny uwzględniający hodowlę grzybów. Biocenoza pochwy, czyli badanie mikroskopowe wymazu z pochwy, nie wyklucza VVC [10]. 
Źródłem infekcji intymnych może być także kontakt seksualny z zakażoną osobą oraz wspólne korzystanie ze środków higieny osobistej. Niestety, nie zawsze przebieg chorób przekazywanych drogą płciową wiąże się z występowaniem objawów, co sprzyja rozprzestrzeni...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • Roczną prenumeratę dwumiesięcznika Food Forum w wersji papierowej lub cyfrowej,
  • Nielimitowany dostęp do pełnego archiwum czasopisma,
  • Możliwość udziału w cyklicznych Konsultacjach Dietetycznych Online,
  • Specjalne dodatki do czasopisma: Food Forum CASEBOOK...
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy