Kryteria Rzymskie V — najważniejsze zmiany i ich znaczenie w praktyce dietetyka

Prace nad pierwszymi Kryteriami Rzymskimi rozpoczęto w latach 80. XX w. w odpowiedzi na potrzebę uporządkowania diagnostyki i leczenia zaburzeń czynnościowych przewodu pokarmowego. Kolejne aktualizacje odzwierciedlały rozwój wiedzy dotyczącej patofizjologii tych schorzeń. W maju bieżącego roku opublikowano Kryteria Rzymskie V. Jest to efekt kilkuletniej pracy ponad 140 ekspertów z 27 krajów. Nowa wersja uwzględnia aktualną wiedzę na temat osi jelito–mózg, mikrobioty jelitowej, immunologii oraz czynników psychospołecznych wpływających na rozwój objawów. 

ZMIANY NAZEWNICTWA

Jedną z najważniejszych zmian jest odejście od dotychczasowego nazewnictwa. Zaburzenia czynnościowe przewodu pokarmowego (FGID) zastąpiono nową nazwą – zaburzenia osi jelitowo-mózgowej (DGBI). Zmiana ta nie ma wyłącznie charakteru semantycznego. Podkreśla odejście od dotychczasowego postrzegania tych schorzeń jako zaburzeń z trudną do wychwycenia przyczyną na rzecz modelu uwzględniającego rolę mikrobioty jelitowej, nadwrażliwości trzewnej, zaburzeń motoryki przewodu pokarmowego, odpowiedzi immunologicznej oraz czynników psychospołecznych [1].

EPIDEMIOLOGIA DGBI

Zaburzenia osi jelitowo-mózgowej występują częściej u kobiet niż u mężczyzn. Dotyczy to szczególnie zespołu jelita nadwrażliwego (Irritable Bowel Syndrome – IBS), dyspepsji czynnościowej (FD) oraz przewlekłych zaparć. Wyższą częstość występowania u kobiet obserwuje się również w przypadku czynnościowych wzdęć i rozdęć brzucha, zespołu przeżuwania, przewlekłych nudności i wymiotów oraz części zaburzeń anorektalnych. Coraz więcej danych wskazuje również na istotny wpływ hormonów płciowych na nasilenie objawów. Częstość IBS jest wyższa u kobiet z zespołem napięcia przedmiesiączkowego oraz bolesnym miesiączkowaniem, a wiele pacjentek zgłasza wyraźne zaostrzenie objawów ze strony przewodu pokarmowego w trakcie menstruacji. U części kobiet obserwuje się również zmiany nasilenia objawów w okresie okołomenopauzalnym, choć dane pozostają niejednoznaczne [2].
Kryteria Rzymskie V zwracają także większą uwagę na psychospołeczne konsekwencje DGBI. Dla wielu pacjentów wpływ choroby na codzienne funkcjonowanie, relacje społeczne czy jakość życia może być większym obciążeniem niż same objawy fizyczne. Pacjenci często zgłaszają ograniczenia związane z jedzeniem, podróżowaniem czy aktywnością zawodową, a współwystępowanie lęku i depresji może dodatkowo nasilać objawy jelitowe oraz utrudniać leczenie. W konsekwencji część osób rozwija zachowania unikowe, nadmierną koncentrację na objawach oraz restrykcyjne strategie żywieniowe pogarszające jakość życia [2].

DIETA I MIKROBIOTA W DGBI

Analizy Rome Foundation Global Epidemiology Study wykazały związek pomiędzy wzorcami żywieniowymi a częstością występowania oraz nasileniem objawów IBS. Podobne zależności obserwowano również w przypadku dyspepsji czynnościowej oraz czynnościowych wzdęć i rozdęć brzucha [3]. 
Coraz więcej danych wskazuje, że fermentujące oligosacharydy, disacharydy, monosacharydy i poliole (FODMAP) mogą wpływać na objawy również poprzez modulację mikrobioty jelitowej, przepuszczalności bariery jelitowej oraz lok...