Dołącz do czytelników
Brak wyników

Diety

28 kwietnia 2021

NR 2 (Kwiecień 2021)

Dieta niskopurynowa – sposób żywienia w dnie moczanowej

131

Dieta niskopurynowa jest sposobem żywienia zalecanym w dnie moczanowej i hiperurykemii, które są uznawane za choroby związane ze stylem życia [1, 2].
Pacjenci dotknięci tym schorzeniem mogą wspomagać farmakoterapię odpowiednią dietą, dlatego bardzo ważne jest to, aby byli edukowani przez dietetyków i dostawali konkretne wskazówki.

POLECAMY

Dna moczanowa

Dna moczanowa, nazywana także podagrą lub artretyzmem, to choroba zapalna, której przyczyną jest wysoki poziom kwasu moczowego, inaczej zwany hiperurykemią. W ostatnich latach choroba ta stała się jednym z najpowszechniejszych zapaleń stawów w krajach rozwiniętych – dotyczy ok. 1% populacji w krajach rozwiniętych [2, 3, 17]. W wyniku długotrwałego podwyższenia poziomu kwasu moczowego w surowicy sole tego kwasu odkładają się w tkankach, przede wszystkim w stawach i w nerkach, a to powoduje ich upośledzenie oraz ból. Na całościowy obraz choroby składają się: zapalenie stawów, kamica nerkowa i niewydolność nerek [4, 5, 8].
Ze względu na przyczynę, dnę moczanową dzieli się na:

  1. pierwotną uwarunkowaną genetycznie, u której podłoża leży zaburzenie metaboliczne powodujące zwiększenie wydzielania kwasu moczowego w organizmie lub zmniejszenie wydzielania go przez nerki;
  2. wtórną, związaną z podwyższonym stężeniem kwasu moczowego w surowicy na skutek zwiększonej podaży w diecie produktów bogatych w puryny, nadużywania alkoholu lub zwiększonego rozpadu komórek w przebiegu takich chorób, jak: białaczka, niedokrwistość hemolityczna, a także przy terapiach – chemioterapii i radioterapii nowotworów; ta postać choroby związana może być również ze zmniejszonym wydalaniem kwasu moczowego przez nerki, np. przy przewlekłych chorobach nerek, kwasicy ketonowej w przebiegu cukrzycy lub głodzenia się, a także przy przyjmowaniu niektórych leków moczopędnych (rys. 1) [5, 6, 17].

Choroba ma kilka stadiów: 

  • bezobjawowe podwyższenie poziomu kwasu moczowego,
  • ostre zapalenie stawów,
  • okresy między napadami,
  • przewlekłe zapalenie stawów [5, 7].

W literaturze opisano wiele czynników ryzyka rozwoju dny moczanowej. Do najczęstszych należą: predyspozycje genetyczne, hiperurykemia, płeć męska, okres pomenopauzalny u kobiet, starszy wiek, nadwaga/otyłość, nadciśnienie tętnicze krwi, dieta bogata w mięso i owoce morza, nadużywanie alkoholu, stosowane leki (diuretyki tiazydowe, małe dawki kwasu acetylosalicylowego, cyklosporyna), pacjenci po przeszczepach [1, 3, 4, 9, 17].

Rys. 1. Rodzaje dny moczanowej [5, 6, 12]


Puryny

Puryny to naturalne substancje występujące we wszystkich komórkach organizmu i praktycznie we wszystkich produktach spożywczych. Chorzy na dnę powinni całkowicie ograniczyć spożywanie produktów spożywczych, które zawierają najwięcej związków purynowych [1]. Puryny w organizmie człowieka są metabolizowane do kwasu moczowego, który działa jako przeciwutleniacz i chroni organizm przed reaktywnymi formami tlenu. Z tego względu ich dostarczanie jest szczególnie ważne dla naczyń krwionośnych [1]. Nadmierne spożywanie pokarmów bogatych w puryny zwiększa poziom kwasu moczowego, a to powoduje dnę moczanową, zwiększa ryzyko chorób sercowo-naczyniowych, nerek, a także zespołu metabolicznego [1].

Przegląd badań

Naukowcy na przestrzeni lat podjęli się wielu badań, które udowodniły, że dieta uboga w puryny zmniejsza stężenie kwasu moczowego w surowicy [1, 9, 11]. Choi, Atkinson, Karlson i wsp. w swoich 12-letnich badaniach udowodnili, że wysoki poziom spożycia mięsa i owoców morza wiąże się ze zwiększonym ryzykiem wystąpienia dny moczanowej, natomiast większe spożycie produktów mlecznych wiąże się ze zmniejszonym ryzykiem choroby. Umiarkowane spożycie bogatych w purynę warzyw lub białka nie jest związane ze zwiększonym ryzykiem dny [9]. Kaneko i wsp. [1] we wnioskach przeprowadzonych przez siebie badań na 270 produktach spożywczych podkreślają, że należy skupić się na dwóch kwestiach: pierwszą z nich jest całkowita ilość puryn w pożywieniu, a drugą są rodzaje zasad purynowych.Uważają, że spożywanie pokarmów zawierających > 200 mg puryn/100 g produktu, zwłaszcza z wysokim udziałem hipoksantyny, wiąże się z wysokim ryzykiem hiperurykemii [1]. Ta grupa obejmuje mięso zwierząt, mięso ryb i niektóre krewetki. Jednak umiarkowane spożycie ryb, które zawierają znaczne ilości guaniny, jest zalecane nie tylko w leczeniu dny, ale także w celu zmniejszenia ryzyka chorób układu krążenia [1]. W badaniach Choi i wsp. [9] oraz Zgaga i wsp. [12] zaobserwowano, że zarówno wśród kobiet, jak i mężczyzn, spożywanie napojów słodzonych fruktozą koreluje ze zwiększoną zapadalnością na dnę moczanową.Wyniki badań Gao i wsp. [10] dowiodły, że witamina C obniża stężenie kwasu moczowego u chorych, dlatego przypuszcza się, że kwas askorbinowy może znaleźć zastosowanie w prewencji hiperurykemii i dny moczanowej [10].

Charakterystyka diety niskopurynowej

Pacjent z dną moczanową powinien przede wszystkim wyeliminować produkty bogate w związki purynowe [3, 11, 14]. 
W literaturze powtarzają się przede wszystkim: mięso i podroby, konserwy, wędliny, drożdże (tab. 1) [3]. 
Produkty spożywcze klasyfikuje się na podstawie ilości wytwarzanego kwasu moczowego z określonej porcji produktu. Można je podzielić na trzy grupy:

  • produkty o niskiej zawartości kwasu moczowego (< 50 mg), np. ser żółty, mleko, olej, kapusta, ogórki, rzodkiewka, sałata, oliwki, gruszki, czereśnie, jabłka;
  • produkty o średniej zawartości kwasu moczowego (od 50 do 100 mg), np. fasola biała, groch, soczewica, banany, melon, dynia, flądra;
  • produkty o wysokiej zawartości kwasu moczowego (100 mg), np. łosoś, makrela, dorsz, wieprzowina, pierś kurczaka, owoce morza, wołowina, jagnięcina, podroby, alkohol, brokuł, groszek zielony [19].

Warto zauważyć jednak, że pokarmy bogate w puryny pochodzenia roślinnego, takie jak fasola, soczewica, grzyby, szpinak, groszek, rośliny strączkowe, ale także produkty mleczne pochodzenia zwierzęcego, nie stanowią zagrożenia dla rozwoju dny moczanowej, dlatego można je uwzględniać w diecie. Ponadto żywność bogata w witaminę C, niskotłuszczowe produkty mleczne, oleje roślinne, takie jak oliwa z oliwek, olej lniany czy rzepakowy, wiążą się ze zmniejszonym ryzykiem hiperurykemii. Stwierdzono, że witamina C zwiększa wydalanie kwasu moczowego przez nerki, dzięki czemu może być stosowana jako uzupełnienie leczenia dny moczanowej [15, 16].
 

Tabela 1. Produkty przeciwwskazane i zalecane w dnie moczanowej [1, 3, 7]

 

Rys. 2. Najważniejsze zalecenia dietetyczne w dnie moczanowej według Narodowego Centrum Edukacji Żywieniowej [20]


Pacjent z dną powinien zmienić swoje nawyki żywieniowe i k...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • Roczną prenumeratę dwumiesięcznika Food Forum w wersji papierowej lub cyfrowej,
  • Nielimitowany dostęp do pełnego archiwum czasopisma,
  • Możliwość udziału w cyklicznych Konsultacjach Dietetycznych Online,
  • Specjalne dodatki do czasopisma: Food Forum CASEBOOK...
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy