Dołącz do czytelników
Brak wyników

Suplementy , Otwarty dostęp

14 marca 2022

NR 1 (Luty 2022)

Cynk a prawidłowe funkcjonowanie układu odpornościowego

0 190

Nieprawidłowo działający system immunologiczny jest przyczyną wielu chorób oraz infekcji. Wzmacniać odporność można poprzez właściwą dietę, aktywność fizyczną oraz suplementację witamin i mikroelementów. Jednym z kluczowych pierwiastków dla prawidłowego działania układu immunologicznego jest cynk, który bierze udział w produkcji hormonów grasicy, procesach dojrzewania limfocytów oraz stabilizuje błony komórkowe, co w dalszym etapie umożliwia fagocytozę. Suplementację mikroelementu zaleca się z wykorzystaniem soli cynku, tj. siarczanów, octanów oraz glukonianów. Ze względu na wiele działań niepożądanych i upośledzenie wchłaniania przyjmowanie preparatów cynku należy skonsultować z lekarzem.

Przeziębienia oraz infekcje, szczególnie często występujące w okresie jesienno-zimowym, są nierzadko skutkiem osłabionego układu odpornościowego, który w sytuacji prawidłowego działania zapewnia najbardziej skuteczną ochronę przed różnymi patogenami. Profilaktyka chorób zakaźnych i pasożytniczych opiera się na wspieraniu układu autoimmunologicznego poprzez odpowiednio zbilansowaną dietę, bogatą w makro- oraz mikroelementy, regularną aktywność fizyczną, a także zadbanie o higienę snu oraz odpoczynku. 
Układ odpornościowy człowieka składa się z: grasicy odpowiedzialnej za rozwój i selekcję limfocytów T; szpiku kostnego, w którym dojrzewają limfocyty B; śledziony, która rozpoznaje antygeny we krwi; węzłów chłonnych, do których należy zadanie identyfikacji antygenów krążących w chłonce oraz licznych tkanek limfatycznych związanych z błonami śluzowymi (MALT – musoca-associated lymphatic tissue). Do MALT należy: skóra (SALT – skin-associated lymphatic tissue), przewód pokarmowy (GALT – gut-associated lymphatic tissue), nos (NALT – nasal-associated lymphatic tissue), oskrzela (BALT – bronchus-associated lymphatic tissue) [1, 2].
System immunologiczny odpowiada na kontakt z patogenem jakim są wirusy, bakterie, alergeny itd. na drodze mechanizmu nieswoistego oraz swoistego. Odpowiedź nieswoista należy do pierwszej linii obrony i polega na aktywowaniu monocytów i granulocytów, komórek tkanki łącznej, czyli makrofagów oraz szeregu białek. Drugim mechanizmem jest odpowiedź swoista, inaczej nazywana również adaptacyjną, polega na wytwarzaniu przeciwciał przez limfocyty B oraz produkowaniu cytokin przez trzy rodzaje limfocytów T – cytotoksycznych, pomocniczych oraz regulatorowych. 
We wspomaganiu układu odpornościowego dietą, obok witaminy C, która wykazuje działanie antyoksydacyjne, a dzięki swoim właściwościom redukującym chroni także neutrofile, limfocyty i makrofagi przed wytwarzanymi na skutek infekcji reaktywnymi formami tlenu (ROS ) i poprawia odporność, bardzo ważną rolę odgrywa cynk [3]. 
W organizmie człowieka cynk wchłania się głównie z układu pokarmowego: 60% procesu wchłaniania odbywa się w dwunastnicy, 30% w jelicie krętym, 8% w jelicie czczym oraz 3% w kątnicy i okrężnicy [4]. Absorpcja jest jednak możliwa dzięki procesom trawiennym, które uwalniają cynk ze spożytego pokarmu, a jego przyswajalność wynosi 26–33%. Wartość przyswajalności natomiast wzrasta, gdy organizm jest na czczo [4]. Jony cynku do błony śluzowej transportowane są na dwa sposoby. Pierwszym jest dyfuzja bierna, natomiast przy niższych stężeniach pierwiastka dochodzi do transportu ułatwionego z udziałem białkowych przenośników. Głównym transporterem jest jelitowe białko bogate w cysteinę, czyli CRIP (cysteine rich intestinal protein). Jednak gdy transport dotyczy większych stężeń cynku, rolę przejmują metalotioneiny, które w późniejszym etapie są odpowiedzialne za jego dystrybucję w organizmie [5]. Wchłanianie cynku może odbywać się także poprzez drogi oddechowe, co zostało zaobserwowane u hutników, którzy są narażeni na opary tlenku oraz chlorku cynku [6]. 
Zawartość cynku w organizmie wynosi około 2 g. W mięśniach szkieletowych znajduje się około 60%, kości to około 30%, natomiast reszta, czyli około 10%, jest w osoczu krwi [4]. Zapotrzebowanie RDA, czyli zalecane spożycie cynku według Narodowego Instytutu Zdrowia Publicznego PZH-PIB wynosi dla niemowląt 3 mg na dobę, dzieci w wieku między 1. a 9. rokiem życia 3–5 mg, dziewczęta oraz kobiety 8–9 mg, kobiety ciężarne 11–12 mg, karmiące piersią 12–13 mg, natomiast chłopcy i mężczyźni 8–11 mg (Tabela 1) [7].
Największe zapotrzebowanie na cynk jest w okresie dzieciństwa oraz młodości ze względu na dorastanie oraz przyrost nowych tkanek w organizmie. Dieta w Polsce zawiera około 10,52 mg omawianego pierwiastka, a jego głównymi źródłami są mięso oraz jego przetwory, a także produkty zbożowe [8, 9]. 
Pośród źródeł cynku znajdują się także: pełnoziarniste pieczywo, sery podpuszczkowe, mięso, wątroba, kasza gryczana. Zawierają one od 2 do 5 mg Zn/100 g. Poniżej 1 mg w 100 g zawierają jajka, ryż, jasne pieczywo, owoce oraz ryby [10]. 
Przyswajaniu cynku sprzyja witamina A. Większa przyswajalność zauważalna jest także w produktach zwierzęcych. Utrudnić przyswajanie może wiele czynników, m.in. zanieczyszczenie środowiska, stres, nieprawidłowa dieta, przetworzona żywność, ciężka praca fizyczna, sport wyczynowy, głodówki oraz diety odchudzające, dieta wegetariańska oraz wegańska, a także stosowanie przez rolników nawozów sztucznych. Wchłanianie jest także upośledzone przy nadmiarze cukru, wysokiej zawartości fitynianów w posiłku, wysokim spożyciu wapnia oraz żelaza, a także niskim spożyciu białka [11]. Niski poziom cynku w organizmie zauważalny jest u osób z chorobami układu pokarmowego, u których występuje upośledzone wchłanianie jelitowe, u dzieci z mukowiscydozą oraz nieswoistymi chorobami jelit, przy ostrej biegunce oraz u dzieci z alergiami pokarmowymi z innymi zaburzeniami odżywiania [11]. 
 

Tabela 1. Zapotrzebowanie na cynk (RDA) [7]
Grupa/Wiek Woda (ml/dobę)
RDA
Niemowlęta 
0–6 miesięcy
7–11 miesięcy 

2 (AI)
3
Dzieci 
1–3 lata 
4–6 lat 
7–9 lat 

3
5
5
Chłopcy 
10–12 lat 
13–15 lat 
16–18 lat 

8
11
11
Dziewczęta 
10–12 lat 
13–15 lat 
16–18 la

8
9
9
Mężczyźni
19–30 lat
31–50 lat
51–65 lat 
66–75 lat 
> 75 lat 

11
11
11
11
11
Kobiety 
19–30 lat
31–50 lat
51–65 lat 
66–75 lat 
> 75 lat 

8
8
8
8
8
Kobiety w ciąży 
< 19 lat 
> 19 lat

12
11
Kobiety karmiące piersią 
< 19 lat 
> 19 lat 

13
12


Gdy dochodzi do niedoboru pierwiastka oraz trudności z jego przyswajalnością można wprowadzić suplementację w postaci zestawów witamin i mikroelementów. W przypadku osoby zdrowej zalecana jest zwiększona podaż w diecie, aby nie doprowadzić do przedawkowania, które objawia się poprzez wymioty, osłabienie oraz niedokrwistość [12].
Omawiany pierwiastek jest jednym z niezbędnych mikroelementów, ponieważ odgrywa znaczącą rolę w przebiegu szeregu procesów w ludzkim organizmie. Między innymi wpływa na stan skóry skóry, włosów oraz paznokci. Niedobór związany jest z pogorszeniem ich stanu, a także pogorszeniem procesu gojenia ran. Oddziaływanie cynku na skórę wiąże się z faktem, że reguluje on stężenie witaminy A, dzięki czemu pomaga leczyć trądzik, owrzodzenia oraz oddziałuje na procesy widzenia. Bierze udział w mineralizacji kości, reguluje ciśnienie krwi oraz pracę serca. Mikroelement przyczynia się do prawidłowego rozwoju jąder oraz spermatogenezy u mężczyzn – jego właściwe stężenie koreluje z prawidłową liczbą oraz morfologią plemników. Cynk pełni także funkcję strukturalną, jako katalizator reakcji oraz jon regulatorowy, wchodzi w skład ponad 300 enzymów, które biorą udział w przemianach węglowodanów, białek i kwasów nukleinowych. Jest niezbędny do syntezy białek, utrzymania homeostazy, regulacji stresu oksydacyjnego oraz odgrywa bardzo ważną rolę w działaniu układu odpornościowego [13]. Działanie cynku bazuje na prawidłowym funkcjonowaniu grasicy i dojrzewaniu w niej komórek odpornościowych, limfocytów T. Grasica jest narządem, który zmniejsza się wraz z wiekiem. U dzieci dwu-, trzyletnich osiąga największe rozmiary, a następnie stopniowo maleje. W korze i rdzeniu grasicy powstają komórki, tymocyty. W procesie dojrzewania w narządzie ginie około 95% tych komórek, a jedynie 5% jest uwalniane do krwi jako limfocyty T. 
Są to komórki immunokompetentne, ale jeszcze niedojrzałe. Dostają się one do krwi obwodowej, a dalej do narządów limfatycznych. Całkowitą zdolność immunologiczną uzyskują w śledzionie. Niedobór cynku jest odpo...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • Roczną prenumeratę dwumiesięcznika Food Forum w wersji papierowej lub cyfrowej,
  • Nielimitowany dostęp do pełnego archiwum czasopisma,
  • Możliwość udziału w cyklicznych Konsultacjach Dietetycznych Online,
  • Specjalne dodatki do czasopisma: Food Forum CASEBOOK...
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy