Dołącz do czytelników
Brak wyników

Fitoterapia

6 czerwca 2019

NR 2 (Kwiecień 2019)

Ashwagandha – naturalna moc w leczeniu Hashimoto

394

Zioła adaptogenne są zazwyczaj ekstraktami roślinnymi z liści lub korzeni. Zwiększają odporność organizmu oraz poprawiają lub przywracają normalne psychofizyczne zachowanie [1]. Czy ASHWAGANDHA – ajurwedyjski adaptogen – może rzeczywiście wspomóc działanie tarczycy?

POLECAMY

Co to są adaptogeny? Trochę historii

Adapto (z greckiego) oznacza przystosować się. Adaptogeny to zioła lub korzenie ułatwiające przystosowanie się organizmu do niekorzystnych warunków środowiskowych i zaburzeń emocjonalnych [2]. Uważa się, że substancje adaptogenne mają zdolność normalizowania funkcji organizmu i wzmacniania systemów obronnych przed działaniem stresu. 

Termin po raz pierwszy został użyty przez radzieckiego uczonego Nikołaja Lazareva w 1957 roku. Naukowiec zajmował się badaniem środków pobudzających dla żołnierzy, sportowców i robotników. Szeroko zakrojone badania, prowadzone przez wiele lat, wykazały, że adaptogeny mają działanie stymulujące. Dzięki temu już na początku lat sześćdziesiątych XX wieku zyskały uznanie oficjalnej medycyny radzieckiej i znalazły zastosowanie w programach eksploracji kosmosu, wyprawach arktycznych, konkursach szachowych, igrzyskach olimpijskich, w energetyce jądrowej i innych stresujących dziedzinach i sytuacjach w byłym Związku Radzieckim [3]. 

Ogólne właściwości farmakologiczne substancji adaptogennych zostały zdefiniowane przez Israela Brekhmana w 1968 i 1969 roku. 

Cechy adaptogenu:

  • prawie nietoksyczny dla biorcy,
  • ma tendencje do niespecyficznych właściwości farmakologicznych i działa poprzez zwiększanie odporności organizmu na działanie szkodliwych czynników biologicznych, chemicznych i fizycznych,
  • wydaje się regulatorem o normalizującym wpływie na różne układy i narządy, 
  • efekt działania jest tym silniejszy, im większe zmiany patologiczne są w organizmie [2].

Mechanizm działania

Stosowanie roślin adaptogennych pozwala sprawnie funkcjonować organizmowi narażonemu na działanie czynników stresogennych, bez nadmiernej stymulacji lub blokowania normalnych funkcji [4]. Adaptogeny, w odróżnieniu od klasycznych środków pobudzających, takich jak efedryna, fenfluramina, prolintan, nie uzależniają, nie zaburzają funkcji umysłowych, a także nie prowadzą do psychoz przy długotrwałym stosowaniu. W przeciwieństwie do wspomnianych używek działanie roślin adaptogennych opiera się na przywracaniu organizmu do naturalnej równowagi. Mechanizm ich działania nie jest dokładnie rozpoznany [11]. Zakłada się, że adaptogeny roślinne wpływają na układ nerwowy przez mechanizmy uważane za różne od mechanizmów stymulujących i wiążą się raczej z modulacją sprzężenia bodziec–odpowiedź [3]. Głównym miejscem działania adaptogenów wydaje się oś podwzgórze–przysadka–nadnercza [27]. Badania na zwierzętach i izolowanych komórkach neuronowych dowiodły, że adaptogeny wykazują aktywność neuroprotekcyjną, przeciwdepresyjną, przeciwlękową, nootropową i stymulują aktywność ośrodkowego układu nerwowego. Ponadto wiele badań klinicznych pokazało, że zioła adaptogenne działają przeciw zmęczeniu, zwiększają zdolność do pracy umysłowej, podnoszą tolerancję na wyczerpanie psychiczne i poziom koncentracji [5]. 

Ashwagandha (łac. withania somnifera)

Jest to roślina adaptogenna, naturalnie występująca w Indiach, Pakistanie, Bangladeszu, Chinach i na Sri Lance [6]. Substancje biologicznie czynne to: witaferyna A, witanolid D, sitoindozydy. Ashwagandha wykazuje wiele właściwości zdrowotnych. W tradycyjnej medycynie ajurwedyjskiej oraz w medycynie funkcjonalnej jest stosowana między innymi jako zioło pomagające redukować objawy występujące w niedoczynności tarczycy i autoimmunologicznym zapaleniu tarczycy Hashimoto. Stan tarczycy wpływa na funkcjonowanie wielu narządów i układów, dlatego szukając kompleksowego podejścia do chorób tarczycy, warto zwrócić uwagę na rośliny adaptogenne wspomagające cały organizm. 

Ashwagandha a układ odpornościowy

Withania somnifera pomaga poprawić działanie układu odpornościowego. W jednym z badań z 2002 roku oceniano wpływ rośliny na komórkową odpowiedź immunologiczną. Stwierdzono, że podawanie ashwagandhy zwiększa proliferację limfocytów, komórek szpiku kostnego i limfocytów T. 

To samo badanie wykazało, że po zastosowaniu ashwagandhy została zwiększona aktywność naturalnych komórek zabójczych (NK) [7]. Pojawiają się również doniesienia, że leczenie adaptogenem indukuje odpowiedź immunologiczną zależną od limfocytów Th i podwyższenie humoralnej odpowiedzi odpornościowej [8]. W innym badaniu z 2019 roku oceniano aktywność przeciwzapalną i immunomodulującą u szczurów z reumatoidalnym zapaleniem stawów (RZS). Wyniki były obiecujące i pozwoliły wnioskować, że stosowanie ashwagandhy może poprawić stan zdrowia pacjentów z RZS [9]. 

Ashwagandha – działanie przeciwzapalne, antynowotworowe, przeciwutleniające, immunomodulujące, przeciwstarzeniowe i antystresowe

W 2000 roku pojawił się artykuł, w którym dokonano przeglądu literatury medycznej dotyczącej withania somnifera i jej właściwości chemicznych, korzyści terapeutycznych i toksyczności. Przeanalizowano 58 badań nad właściwościami ashwagandhy. Nie przeprowadzono oceny ich jakości ze względu na różnice metodologiczne. Analiza pokazała, że ashwagandha ma właściwości przeciwzapalne, przeciwutleniające, antynowotworowe, immunomodulujące, antystresowe i przeciwstarzeniowe. Wydaje się również, że wywiera korzystny wpływ na układ hormonalny i sercowo-płucny [11, 13]. Inne badania z 2017 i 2018 roku potwierdziły skuteczność zioła jako silnego przeciwutleniacza i obiecującego środka wspomagającego terapie antynowotworowe [12, 14, 15].

Kolejne prace badawcze wykazały, że withania somnifera działa antystresowo i przeciwstarzeniowo, a także chroni przed chorobami neurodegeneracyjnymi [17, 18, 19]. Wyniki badania z 2014 roku dowiodły, że terapia adaptogenem może być skuteczna w leczeniu choroby Alzheimera [20]. Natomiast analiza przeprowadzona w 2018 roku pokazała, jak adaptogeny, w tym ashwagandha, oddziałują na wiele genów odgrywających kluczową rolę w modulacji adaptacyjnej homeostazy. Wykazano ich zdolność do modyfikowania ekspresji genów, dzięki czemu mogą one korzystnie wpływać na zaburzenia wywołane stresem i opóźniać starzenie się organizmu [21]. 

Withania somnifera od dawna wykorzystywana jest w tradycyjnej medycynie ajurwedyjskiej do wzmacniania pamięci i poprawy funkcji poznawczych. W 2017 roku przeprowadzono prospektywne, randomizowane, podwójnie ślepe, kontrolowane badanie placebo z udziałem 50 osób dorosłych. Pacjentom podawano wyciąg z korzenia rośliny lub placebo przez osiem tygodni. Po ośmiu tygodniach suplementowana grupa wykazała w porównaniu z grupą placebo znaczącą poprawę pamięci u osób z zaburzeniami poznawczymi oraz polepszenie funkcji wykonawczych, poprawę uwagi i szybkości przetwarzania informacji [28].

Ashwagandha a tarczyca

Pojawiło się też kilkanaście analiz dotyczących bezpośredniego wpływu withania somnifera na funkcjonowanie gruczołu tarczowego. W jednym z pierwszych badań prowadzonych na myszach adaptogen spowodował zmniejszenie peroksydacji lipidów w wątrobie, podczas gdy aktywność enzymów antyoksydacyjnych, takich jak katalaza i dysmutaza ponadtlenkowa, wzrosły. Badacze odkryli, że ekstrakt z korzenia rośliny pobudza działanie tarczycy [22, 23, 24].

W 2014 roku w randomizowanym badaniu klinicznym użyto ashwagandhy do poprawy funkcji poznawczych u 60 pacjentów z chorobą afektywną dwubiegunową. Przez osiem tygodni dokonywano też pomiarów parametrów tarczycy. Stwierdzono subtelne zmiany, które sugerowały, że roślina może zwiększać poziom tyroksyny. Ze względu na  właściwości przeciwzapalne, neuroprotekcyjne, przeciwdepresyjne i przeciwutleniające można rozważyć użycie adaptogenu w leczeniu subklinicznej niedoczynności tarczycy u pacjentów z zaburzeniami nastroju. Tym samym warto zachować czujność w wykorzystywaniu zioła u chorych na nadczynność tarczycy [25].

Pilotażowe badanie opublikowane w 2018 roku miało na celu ocenę skuteczności i bezpieczeństwa stosowania ekstraktu z korzenia ashwagandhy u pacjentów z subkliniczną niedoczynnością tarczycy. Badanie kliniczne przeprowadzono jako jednoośrodkowe, prospektywne, randomizowane, podwójnie zaślepione, kontrolowane placebo. Wzięło w nim udział 50 osób z podwyższonym stężeniem hormonu tyreotropowego w surowicy (TSH 4,5–10 μI/L) w wieku od 18 do 50 lat. Zastosowano 8-tygodniowy okres suplementacji. Na podstawie otrzymanych wyników badacze ocenili, że terapia ashwagandhą wpływa na normalizację wskaźników tarczycy u pacjentów z subkliniczną niedoczynnością tego gruczołu [26]. 

Podsumowanie

Adaptogeny indyjskie i ashwagandhę stosuje się w medycynie ajurwedyjskiej od wielu lat. Brakuje jednak jednoznacznego potwierdzenia przez zachodnie towarzystwa farmakologiczne skuteczności działania oraz bezpieczeństwa stosowania tych preparatów. Wiele badań wykazało korzyści zdrowotne zastosowania adaptogenów. Potrzeba jednak większej liczby niezależnych analiz, które potwierdzą działanie poszczególnych roślin leczniczych, aby mogły wejść do oficjalnych zaleceń medycznych w poszczególnych jednostkach chorobowych. Warta rozważenia jest również kontrola jakości dostępnych suplementów. Należy zwrócić uwagę na potencjalną toksyczność niektórych suplementów i stosować tylko sprawdzone preparaty z certyfikowanych źródeł [16]. Ponadto adaptogeny, jak wszystkie inne zioła nie powinny być stosowane bez wiedzy na temat działania i interakcji z lekami i innymi terapiami. Pomimo braku dowodów klinicznych wpływu ashwagandhy na jakość życia pacjen...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • Roczną prenumeratę dwumiesięcznika Food Forum w wersji papierowej lub cyfrowej,
  • Nielimitowany dostęp do pełnego archiwum czasopisma,
  • Możliwość udziału w cyklicznych Konsultacjach Dietetycznych Online,
  • Specjalne dodatki do czasopisma: Food Forum CASEBOOK...
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy