Dołącz do czytelników
Brak wyników

Fitoterapia

6 czerwca 2019

NR 2 (Kwiecień 2019)

Ashwagandha – naturalna moc w leczeniu Hashimoto

0 123

Zioła adaptogenne są zazwyczaj ekstraktami roślinnymi z liści lub korzeni. Zwiększają odporność organizmu oraz poprawiają lub przywracają normalne psychofizyczne zachowanie [1]. Czy ASHWAGANDHA – ajurwedyjski adaptogen – może rzeczywiście wspomóc działanie tarczycy?

Co to są adaptogeny? Trochę historii

Adapto (z greckiego) oznacza przystosować się. Adaptogeny to zioła lub korzenie ułatwiające przystosowanie się organizmu do niekorzystnych warunków środowiskowych i zaburzeń emocjonalnych [2]. Uważa się, że substancje adaptogenne mają zdolność normalizowania funkcji organizmu i wzmacniania systemów obronnych przed działaniem stresu. 

Termin po raz pierwszy został użyty przez radzieckiego uczonego Nikołaja Lazareva w 1957 roku. Naukowiec zajmował się badaniem środków pobudzających dla żołnierzy, sportowców i robotników. Szeroko zakrojone badania, prowadzone przez wiele lat, wykazały, że adaptogeny mają działanie stymulujące. Dzięki temu już na początku lat sześćdziesiątych XX wieku zyskały uznanie oficjalnej medycyny radzieckiej i znalazły zastosowanie w programach eksploracji kosmosu, wyprawach arktycznych, konkursach szachowych, igrzyskach olimpijskich, w energetyce jądrowej i innych stresujących dziedzinach i sytuacjach w byłym Związku Radzieckim [3]. 

Ogólne właściwości farmakologiczne substancji adaptogennych zostały zdefiniowane przez Israela Brekhmana w 1968 i 1969 roku. 

Cechy adaptogenu:

  • prawie nietoksyczny dla biorcy,
  • ma tendencje do niespecyficznych właściwości farmakologicznych i działa poprzez zwiększanie odporności organizmu na działanie szkodliwych czynników biologicznych, chemicznych i fizycznych,
  • wydaje się regulatorem o normalizującym wpływie na różne układy i narządy, 
  • efekt działania jest tym silniejszy, im większe zmiany patologiczne są w organizmie [2].

Mechanizm działania

Stosowanie roślin adaptogennych pozwala sprawnie funkcjonować organizmowi narażonemu na działanie czynników stresogennych, bez nadmiernej stymulacji lub blokowania normalnych funkcji [4]. Adaptogeny, w odróżnieniu od klasycznych środków pobudzających, takich jak efedryna, fenfluramina, prolintan, nie uzależniają, nie zaburzają funkcji umysłowych, a także nie prowadzą do psychoz przy długotrwałym stosowaniu. W przeciwieństwie do wspomnianych używek działanie roślin adaptogennych opiera się na przywracaniu organizmu do naturalnej równowagi. Mechanizm ich działania nie jest dokładnie rozpoznany [11]. Zakłada się, że adaptogeny roślinne wpływają na układ nerwowy przez mechanizmy uważane za różne od mechanizmów stymulujących i wiążą się raczej z modulacją sprzężenia bodziec–odpowiedź [3]. Głównym miejscem działania adaptogenów wydaje się oś podwzgórze–przysadka–nadnercza [27]. Badania na zwierzętach i izolowanych komórkach neuronowych dowiodły, że adaptogeny wykazują aktywność neuroprotekcyjną, przeciwdepresyjną, przeciwlękową, nootropową i stymulują aktywność ośrodkowego układu nerwowego. Ponadto wiele badań klinicznych pokazało, że zioła adaptogenne działają przeciw zmęczeniu, zwiększają zdolność do pracy umysłowej, podnoszą tolerancję na wyczerpanie psychiczne i poziom koncentracji [5]. 

Ashwagandha (łac. withania somnifera)

Jest to roślina adaptogenna, naturalnie występująca w Indiach, Pakistanie, Bangladeszu, Chinach i na Sri Lance [6]. Substancje biologicznie czynne to: witaferyna A, witanolid D, sitoindozydy. Ashwagandha wykazuje wiele właściwości zdrowotnych. W tradycyjnej medycynie ajurwedyjskiej oraz w medycynie funkcjonalnej jest stosowana między innymi jako zioło pomagające redukować objawy występujące w niedoczynności tarczycy i autoimmunologicznym zapaleniu tarczycy Hashimoto. Stan tarczycy wpływa na funkcjonowanie wielu narządów i układów, dlatego szukając kompleksowego podejścia do chorób tarczycy, warto zwrócić uwagę na rośliny adaptogenne wspomagające cały organizm. 

Ashwagandha a układ odpornościowy

Withania somnifera pomaga poprawić działanie układu odpornościowego. W jednym z badań z 2002 roku oceniano wpływ rośliny na komórkową odpowiedź immunologiczną. Stwierdzono, że podawanie ashwagandhy zwiększa proliferację limfocytów, komórek szpiku kostnego i limfocytów T. 

To samo badanie wykazało, że po zastosowaniu ashwagandhy została zwiększona aktywność naturalnych komórek zabójczych (NK) [7]. Pojawiają się również doniesienia, że leczenie adaptogenem indukuje odpowiedź immunologiczną zależną od limfocytów Th i podwyższenie humoralnej odpowiedzi odpornościowej [8]. W innym badaniu z 2019 roku oceniano aktywność przeciwzapalną i immunomodulującą u szczurów z reumatoidalnym zapaleniem stawów (RZS). Wyniki były obiecujące i pozwoliły wnioskować, że stosowanie ashwagandhy może poprawić stan zdrowia pacjentów z RZS [9]. 

Ashwagandha – działanie przeciwzapalne, antynowotworowe, przeciwutleniające, immunomodulujące, przeciwstarzeniowe i antystresowe

W 2000 roku pojawił się artykuł, w którym dokonano przeglądu literatury medycznej dotyczącej withania somnifera i jej właściwości chemicznych, korzyści terapeutycznych i toksyczności. Przeanalizowano 58 badań nad właściwościami ashwagandhy. Nie przeprowadzono oceny ich jakości ze względu na różnice metodologiczne. Analiza pokazała, że ashwagandha ma właściwości przeciwzapalne, przeciwutleniające, antynowotworowe, immunomodulujące, antystresowe i przeciwstarzeniowe. Wydaje się również, że wywiera korzystny wpływ na układ hormonalny i sercowo-płucny [11, 13]. Inne badania z 2017 i 2018 roku potwierdziły skuteczność zioła jako silnego przeciwutleniacza i obiecującego środka wspomagającego terapie antynowotworowe [12, 14, 15].

Kolejne prace badawcze wykazały, że withania somnifera działa antystresowo i przeciwstarzeniowo, a także chroni przed chorobami neurodegeneracyjnymi [17, 18, 19]. Wyniki badania z 2014 roku dowiodły, że terapia adaptogenem może być skuteczna w leczeniu choroby Alzheimera [20]. Natomiast analiza przeprowadzona w 2018 roku pokazała, jak adaptogeny, w tym ashwagandha, oddziałują na wiele genów odgrywających kluczową rolę w modulacji adaptacyjnej homeostazy. Wykazano ich zdolność do modyfikowania ekspresji genów, dzięki czemu mogą one korzystnie wpływać na zaburzenia wywołane stresem i opóźniać starzenie się organizmu [21]. 

Withania somnifera od dawna wykorzystywana jest w tradycyjnej medycynie ajurwedyjskiej do wzmacniania pamięci i poprawy funkcji poznawczych. W 2017 roku przeprowadzono prospektywne, randomizowane, podwójnie ślepe, kontrolowane badanie placebo z udziałem 50 osób dorosłych. Pacjentom podawano wyciąg z korzenia rośliny lub placebo przez osiem tygodni. Po ośmiu tygodniach suplementowana grupa wykazała w porównaniu z grupą placebo znaczącą poprawę pamięci u osób z zaburzeniami poznawczymi oraz polepszenie funkcji wykonawczych, poprawę uwagi i szybkości przetwarzania informacji [28].

Ashwagandha a tarczyca

Pojawiło się też kilkanaście analiz dotyczących bezpośredniego wpływu withania somnifera na funkcjonowanie gruczołu tarczowego. W jednym z pierwszych badań prowadzonych na myszach adaptogen spowodował zmniejszenie peroksydacji lipidów w wątrobie, podczas gdy aktywność enzymów antyoksydacyjnych, takich jak katalaza i dysmutaza ponadtlenkowa, wzrosły. Badacze odkryli, że ekstrakt z korzenia rośliny pobudza działanie tarczycy [22, 23, 24].

W 2014 roku w randomizowanym badaniu klinicznym użyto ashwagandhy do poprawy funkcji poznawczych u 60 pacjentów z chorobą afektywną dwubiegunową. Przez osiem tygodni dokonywano też pomiarów parametrów tarczycy. Stwierdzono subtelne zmiany, które sugerowały, że roślina może zwiększać poziom tyroksyny. Ze względu na  właściwości przeciwzapalne, neuroprotekcyjne, przeciwdepresyjne i przeciwutleniające można rozważyć użycie adaptogenu w leczeniu subklinicznej niedoczynności tarczycy u pacjentów z zaburzeniami nastroju. Tym samym warto zachować czujność w wykorzystywaniu zioła u chorych na nadczynność tarczycy [25].

Pilotażowe badanie opublikowane w 2018 roku miało na celu ocenę skuteczności i bezpieczeństwa stosowania ekstraktu z korzenia ashwagandhy u pacjentów z subkliniczną niedoczynnością tarczycy. Badanie kliniczne przeprowadzono jako jednoośrodkowe, prospektywne, randomizowane, podwójnie zaślepione, kontrolowane placebo. Wzięło w nim udział 50 osób z podwyższonym stężeniem hormonu tyreotropowego w surowicy (TSH 4,5–10 μI/L) w wieku od 18 do 50 lat. Zastosowano 8-tygodniowy okres suplementacji. Na podstawie otrzymanych wyników badacze ocenili, że terapia ashwagandhą wpływa na normalizację wskaźników tarczycy u pacjentów z subkliniczną niedoczynnością tego gruczołu [26]. 

Podsumowanie

Adaptogeny indyjskie i ashwagandhę stosuje się w medycynie ajurwedyjskiej od wielu lat. Brakuje jednak jedn...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • Roczną prenumeratę dwumiesięcznika Food Forum w wersji papierowej lub cyfrowej,
  • Nielimitowany dostęp do pełnego archiwum czasopisma,
  • Możliwość udziału w cyklicznych Konsultacjach Dietetycznych Online,
  • Specjalne dodatki do czasopisma: Food Forum CASEBOOK...
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy