Dołącz do czytelników
Brak wyników

Suplementy

6 czerwca 2019

NR 2 (Kwiecień 2019)

Rola witaminy D w rozwoju chorób autoimmunologicznych, zwłaszcza Hashimoto

0 123

Już od jakiegoś czasu witamina D przestała być kojarzona wyłącznie z substancją regulującą gospodarkę wapniowo-fosforanową. Lista genów, których ekspresja znajduje się pod wpływem witaminy D, przekroczyła 1000. Daje to nadzieję, że już za kilka lat niektóre choroby będziemy mogli leczyć analogami tej witaminy.
Aktywną biologicznie postacią witaminy D jest 1,25(OH)2-D (kalcytriol), syntezowany na drodze dwuetapowej hydroksylacji w wątrobie (25-hydroksylacja) i nerkach (1-hydroksylacja). Bogate naturalne źródło witaminy D stanowią tłuste ryby, tran, wątroba i podroby oraz żółtko jaja kurzego. Podczas smażenia ryb i jaj zmniejsza się w nich ilość witaminy D o blisko połowę, pieczenie natomiast nie wpływa na jej zawartość. Pokarm naturalny nie jest wystarczającym źródłem witaminy D dla noworodka. Mleko kobiet, u których nie stwierdza się niedoboru, zawiera średnio około 22 IU witaminy D w litrze. Podawanie witaminy D karmiącej kobiecie w dawce 400 IU/24 h może zwiększyć jej stężenie do 78 IU/l [1]. Wykazano, że podawanie karmiącym matkom witaminy D w bardzo dużej dawce (nawet 6400 IU/24 h) umożliwiało osiągnięcie odpowiedniego stężenia witaminy D3 u niemowlęcia [1]. Nie oceniono jednak bezpieczeństwa takiego postępowania dla matki. Bogate źródło witaminy D stanowi mleko modyfikowane dla niemowląt i dzieci w wieku poniemowlęcym. Mieszanki są po prostu nią wzbogacane. Pomimo powyższych danych zgodnie z najnowszymi zaleceniami wszystkie dzieci bez względu na sposób karmienia powinny otrzymywać 400 IU/24 h do ukończenia 6. miesiąca życia [2, 3].

W sprzedaży są liczne preparaty umożliwiające podawanie witaminy D w różnych dawkach. Zawierają one witaminę pochodzenia roślinnego (ergokalcyferol – witamina D2) albo zwierzęcego (cholekalcyferol – witamina D3). 

Cholekalcyferol jest prawdopodobnie trzy razy aktywniejszy niż ergokalcyferol [1].

Do najważniejszych przyczyn niedoborów cholekalcyferolu można zaliczyć przede wszystkim:

  • zmniejszenie syntezy w skórze na skutek ciemnej pigmentacji, unikania ekspozycji na promienie słoneczne, stosowania filtrów ochronnych, nieprzewiewnych ubrań. Filtr ochronny o wartości SPF 8 zmniejsza syntezę witaminy D w skórze o blisko 95%, a o wartości SPF 15 – o 98% [4]. Na syntezę witaminy D ma wpływ również szerokość geograficzna, pora roku, zanieczyszczenie powietrza, częste zachmurzenie, a także wysokość nad poziomem morza. Co ciekawe, osoby rasy żółtej wymagają 3-krotnie większej, a rasy czarnej 6–10-krotnie większej ekspozycji na światło słoneczne niż osoby rasy białej, aby w wyniku syntezy endogennej uzyskać takie samo stężenie witaminy D [5]. Z tego powodu bardzo duży odsetek przypadków krzywicy opisywanych w krajach rozwiniętych dotyczył dzieci rasy czarnej; 
  • niewystarczająca podaż w pokarmach – szczególnie dotyczy to diety wegetariańskiej oraz diet eliminacyjnych; 
  • małe zapasy witaminy D u ciężarnej i karmienie piersią bez dodatkowej suplementacji noworodka. Niedobór witaminy D u kobiety w ciąży zawsze się wiąże z niedoborem tejże u noworodka. I choć rzadko niedobór ten wywołuje zaburzenia rozwoju układu kostnego u płodu, to jednak zagraża wczesnym wystąpieniem niedoboru witaminy D u niemowlęcia. Szczególnie zagrożone są wcześniaki, u których okres wewnątrzmacicznego gromadzenia zapasów jest krótki i w związku z tym ich zapotrzebowanie na witaminę D po porodzie staje się większe;
  • zaburzenia wchłaniania. Witamina D jest rozpuszczalna w tłuszczach, dlatego wszelkie schorzenia objawiające się zaburzeniami wchłaniania tłuszczów prowadzą do jej niedoboru. Jest to m.in. celiakia, zespół krótkiego jelita, choroba Leśniowskiego-Crohna, niewydolność zewnątrzwydzielnicza trzustki, niedrożność dróg żółciowych; 
  • zmniejszenie syntezy lub zwiększona degradacja aktywnych postaci cholekalcyferolu. Mogą być wywołane przez choroby wątroby oraz stosowanie niektórych leków (np. ryfampicyny, izoniazydu, leków przeciwpadaczkowych, glikokortykosteroidów).

Witamina D jest związkiem hormonalnym, który wpływa na wiele funkcji fizjologicznych organizmu. Ma na przykład wpływ na nieswoiste mechanizmy odporności, chroni przed stresem oksydacyjnym, reguluje apoptozę, czyli zaprogramowaną śmierć komórki, oraz reguluje ciśnienie tętnicze krwi. Odkryty jakiś czas temu receptor witaminy D (VDR, vitaminum D receptor) jest powiązany ze składowymi dopełniacza, hormonu wzrostu, układem enzymatycznym wątroby, a nawet reniną [6].

Prawidłowe stężenie witaminy D umożliwia wchłanianie z przewodu pokarmowego 30–40% spożytego wapnia, a w okresie intensywnego wzrastania nawet 60–80%. W przypadku niedoboru witaminy D wchłanianie wapnia ulega ograniczeniu do 10–15%, zmniejsza się także wchłanianie fosforanów. Zmniejszone stężenie jonów wapnia i witaminy D stymuluje wydzielanie parathormonu (PTH), co prowadzi do wydalania fosforanów z moczem oraz „ucieczki” wapnia z kości. Niedobór wapnia i fosforanów jest bezpośrednią przyczyną upośledzonej mineralizacji kości i zmniejszenia masy kostnej.

Zmniejszone stężenie fosforanów zaburza też apoptozę chondrocytów, prowadząc do ich powiększania się i zaburzenia struktury płytki wzrostowej [7].

Wielokierunkową aktywność witaminy D potwierdzono już w kilku modelach doświadczalnych. Udowodniono jej liczne korzystne działania, między innymi w terapii chorób autoimmunologicznych (w tym: cukrzycy typu 1, stwardnienia rozsianego), nowotworów, chorób układu krążenia, nefropatii o różnym podłożu i innych. Niestety stosowanie leczniczych dawek witaminy D (wielokrotnie przekraczających dawki zarezerwowane dla suplementacji) wiąże się z ryzykiem hiperkalcemii i hiperfosfatemii, o czym niestety niekiedy przekonują się chorzy na nadczynność przytarczyc [8].

Witamina D wykazuje działanie immunostymulujące, polegające na aktywowaniu makrofagów i hamowaniu limfocytów. Wysokie stężenie cholekalcyferolu może być osiągane w ognisku zapalnym, jednak by uzyskać pożądany efekt, należałoby podawać bardzo duże dawki, które groziłyby niebezpiecznym wzrostem poziomu wapnia we krwi. Aktualnie prowadzone są badania, które pow...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • Roczną prenumeratę dwumiesięcznika Food Forum w wersji papierowej lub cyfrowej,
  • Nielimitowany dostęp do pełnego archiwum czasopisma,
  • Możliwość udziału w cyklicznych Konsultacjach Dietetycznych Online,
  • Specjalne dodatki do czasopisma: Food Forum CASEBOOK...
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy