Dołącz do czytelników
Brak wyników

Układ trawienny i probiotykoterapia

19 stycznia 2019

NR 2 (Kwiecień 2018)

Zespół jelita nadwrażliwego – dokuczliwe objawy, niejednoznaczna przyczyna?

0 86

Zespół jelita nadwrażliwego (Irritable bowel syndrome – IBS) jest schorzeniem o złożonej i nieznanej etiologii zaliczanym do chorób czynnościowych. Szacuje się, że problem ten dotyka 13% populacji polskiej i częściej kobiet niż mężczyzn. Występują cztery podstawowe postacie IBS: zaparciowa (IBS-C), biegunkowa (IBS-D), mieszana (IBS-M) i postać niesklasyfikowana (IBS-U). Najczęstszymi objawami zgłaszanymi przez chorych są przewlekły ból brzucha, problemy z wypróżnianiem, uczucie pełności w żołądku i nadmierne wydalanie gazów. W maju 2016 r. nastąpiła aktualizacja kryteriów diagnostycznych zaburzeń czynnościowych układu pokarmowego. 

Zespół jelita nadwrażliwego objawia się nawracającym bólem brzucha (występujący średnio przez co najmniej jeden dzień w tygodniu przez ostatnie trzy miesiące) i związany jest z:

  • procesem defekacji,
  • zmianą częstości wypróżnień,
  • zmianą wyglądu stolca.

Ważnym kryterium stwierdzającym możliwość wystąpienia IBS jest nieustępowanie objawów od minimum sześciu miesięcy, przy czym w tym czasie nie stwierdza się innych niepokojących objawów, np. utraty masy ciała > 10 kg albo krwi w stolcu [1, 15]. Bardzo często u osób z zaburzeniami psychicznymi (nerwice, zespół lęku uogólnionego, depresja) występuje zwiększone ryzyko zachorowania na IBS. Autonomiczny system nerwowy (oś mózgowo-jelitowa) ma ścisły związek z modulacją mikroflory jelitowej. Traumatyczne przeżycia i utrzymujący się przewlekły stres zwiększają ryzyko rozwoju choroby, ponieważ w ośrodkowym układzie nerwowym i pokarmowym występuje duża ilość neuromediatorów i neurotransmiterów o podobnej budowie uczestniczących w regulacji czynności obu tych układów. Serotonina reguluje ruchliwość i bodźce czuciowe w jelitach, w związku z tym zmiany jej stężenia mogą przyczyniać się do dysfunkcji czuciowo-ruchowej i sprzyjać nieprzyjemnym objawom gastrycznym [5]. Przyczyną IBS mogą być także przebyte infekcje, długotrwałe przyjmowanie leków (głównie NLPZ, IPP), nieodpowiednio prowadzony model żywienia opierający się na żywności wysokoprzetworzonej, obfitującej w tłuszcze nasycone, cukry proste, sól, jak również zanieczyszczenie środowiska [4, 12]. 

Mikrobiota jelitowa a IBS

Skład mikroflory jelit jest modulowany przez wiele czynników już od chwili narodzin. Flora bakteryjna spełnia wiele pożytecznych funkcji, m.in.: 

  • bierze udział w przemianach metabolicznych o charakterze procesów fermentacyjnych, 
  • odpowiada za syntezę witamin, np. K i biotyny, 
  • stymuluje układ odpornościowy, 
  • odpowiada za metabolizm leków, 
  • różnicuje nabłonek wyściełający przewód pokarmowy, co ma szczególne znaczenie w prawidłowym utrzymywaniu równowagi energetycznej w mięśniach czy powstawaniu właściwej ilości tkanki tłuszczowej. 

Integralną częścią prawidłowego funkcjonowania organizmu jest właściwa proporcja między drobnoustrojami korzystnymi a mikroflorą patogenną w przewodzie pokarmowym. Ekosystem jelitowy jest prawie 10-krotnie większy niż całkowita liczba komórek przewodu pokarmowego człowieka. Ilość i rodzaj drobnoustrojów u każdego człowieka jest specyficzny i niejednorodny. To kwestia indywidualna, zależna od płci, wieku czy stanu zdrowia [15]. Uznaje się jednak, że istnieją pewne gatunki mikroorganizmów, które predysponują do rozwoju różnych jednostek chorobowych, w tym właśnie zespołu nadwrażliwego jelita. Bakterie z rodzaju Bacteroides, Ruminococcus, Prevotella, Actinobacteria, Lactobacillus odpowiadają za zachowanie homeostazy organizmu [6, 7]. Zasiedlają one jelito i dzięki ich obecności produkowane są krótkołańcuchowe kwasy tłuszczowe SCFAs (short chain fatty acids – SCFAs) mające właściwości antyoksydacyjne, antykancerogenne i przeciwzapalne. Drobnoustrojami patogennymi, które wpływają niekorzystnie na integralność bariery jelitowej, obniżając naturalną barierę ochronną organizmu, są Gram-ujemne beztlenowce. Nadmierny rozwój drobnoustrojów z gatunku Enterobacteriaceae (np. Escherichia coli), bakterii z rodzaju Clostridium, Salmonella, Pseudomonas czy Shigella może powodować aktywację procesów zapalnych w wyniku nadprodukcji toksyn bakteryjnych. Rezultaty poszczególnych badań epidemiologicznych podają, że w mikrobiomie jelitowym u osób z zespołem jelita nadwrażliwego dominują bakterie z rodzaju Streptococcus, Clostridium, a także gatunek E. coli, zaś obniżone jest stężenie bakterii z gatunku Bifidobacterium i Lactobacillus [2, 8, 9]. Jakość ekosystemu jelitowego zmienia się w przebiegu chorób. Odnotowano, że u ok. 10% pacjentów z IBS dokuczliwe objawy ze strony przewodu pokarmowego pojawiły się po epizodzie zakaźnej biegunki [21, 22]. 

Cechy dobrego probiotyku [10, 11]

  1. Ściśle przebadany – im większa liczba badań klinicznych nad wybranym szczepem bakteryjnym, tym większa wiarygodność i skuteczność stosowania 
  2. Zdolny do wytwarzania przeciwbakteryjnych metabolitów
  3. Odporny na działanie enzymów trawiennych, żółci i soku żołądkowego
  4. Zawierający odpowiednią liczbę żywych kultur bakterii. Rekomendowana dzienna dawka wynosi 5–10 × 109 jtk/g bakterii
  5. Stymulujący układ odpornościowy błon śluzowych jelita (tkanka MALT)
  6. Występowanie danego szczepu w mikrobiomie jelitowym zdrowego człowieka

 

Probiotyk, czyli dobra bakteria

Probiotyki (według definicji FAO/WHO, 2002) to żywe drobnoustroje, które podane w odpowiedniej ilości wywierają korzystny efekt zdrowotny. Mikroorganizmy, które określane są mianem bakterii probiotycznych, należą przede wszystkim do rodzajów Lactobacillus i Bifidobacterium. Probiotyki obniżają pH jelit i chronią przed kolonizacją patogennych drobnoustrojów. Dzięki zdolności adhezji (przylegania) do komórek nabłonka jelitowego zwiększają warstwę ochronnego śluzu i pobudzają syntezę immunoglobulin, w efekcie stymulując układ odpornościowy człowieka. Wyniki badań klinicznych potwierdzają pozytywny wpływ probiotyków m.in. na choroby żołądkowo-jelitowe czy choroby alergiczne (np. atopowe zapalenie skóry). Skuteczność probiotyków wykazano również w leczeniu takich chorób, jak otyłość, insulinooporność i niealkoholową stłuszczeniową chorobę wątroby [10, 11]. 

Należy zwrócić szczególną uwagę na wybór właściwego preparatu probiotycznego. W produkcji probiotyków najczęściej wykorzystuje się bakterie z rodzaju Bifidobacterium, Lactobacillus, Streptococcus i Lactococcus. Probiotyki i synbiotyki (połączenie probiotyku z prebiotykiem) są ogólnie dobrze tolerowane przy leczeniu IBS, jednak różnice w składzie i stężeniu różnych gatunków bakterii zależą od postaci IBS. Sukcesywnie gromadzone są dowody na korzystny wpływ celowanej probiotykoterapii w przypadku IBS. Jednym z najlepiej udokumentowanych szczepów probiotycznych wykazujących działanie kliniczne jest szczep Lactobacillus plantarum 299v. Lactobacillus plantarum 299v zwiększa ilość kwasu karboksylowego, szczególnie kwasu octowego i propionowego w kale, i ma działanie przeciwbakteryjne przeciwko Listeria monocytogenes, Escherischia coli, Yersinia enterolytica, Enterobacter cloacae i Enterococcus faecalis. Badanie u ponad 200 osób z zespołem jelita drażliwego potwierdziło skuteczność działania Lactobacillus plantarum 299v. Uznaje się, że minimalnym okresem leczenia IBS probiotykiem ze szczepem bakterii L. plantarum są cztery tygodnie probiotykoterapii [13, 14, 16]. Rodzaj Lactobacillus to najliczniejsza grupa spośród bakterii kwasu mlekowego, które dominują w przewodzie pokarmowym człowieka. Bakterie Bifidobacterium również należą do bakterii kwasu mlekowego. Probiotyki zawierające B. infantis 35624 mogą być również skuteczną opcją terapeutyczną dla pacjentów z IBS, głównie z postacią bólowo-wzdęciową. U 70% chorych zaobserwowano redukcję wzdęć i gazów jelitowych przyjmujących probiotyk ze szczepem Bifidobacterium infantis 35624 [24, 25]. Obiecująca wydaje się probiotykoterapia z zastosowaniem Saccharomyces cerevisiae CNCM I-3856. Metaanaliza dwóch randomizowanych badań uwzględniając...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • Roczną prenumeratę dwumiesięcznika Food Forum w wersji papierowej lub cyfrowej,
  • Nielimitowany dostęp do pełnego archiwum czasopisma,
  • Możliwość udziału w cyklicznych Konsultacjach Dietetycznych Online,
  • Specjalne dodatki do czasopisma: Food Forum CASEBOOK...
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy