Dołącz do czytelników
Brak wyników

Żelazo – ważny czy mało istotny składnik mineralny?

Artykuł | 2 lutego 2019 | NR 5
114

Żelazo jest składnikiem mineralnym niezbędnym do prawidłowego funkcjonowania organizmu, a jego niedobór jest najczęstszym niedoborem pojedynczego pierwiastka na świecie. Globalnie 43%, a w Europie Środkowo-Wschodniej 26% dzieci do piątego roku życia ma niedokrwistość, z czego aż 70% przypadków spowodowana jest niedoborem żelaza [1]. Niedobór żelaza może wystąpić u kobiet w ciąży, niemowląt, dzieci z nadwagą i szybko rosnących oraz u dziewczynek z obfitymi miesiączkami.

Niedobór żelaza może mieć negatywny wpływ na rozwój dziecka

Żelazo bierze udział m.in. w procesach produkcji czerwonych krwinek oraz hemoglobiny i jest odpowiedzialne za prawidłowy transport tlenu w organizmie. Pierwsze lata życia dziecka są kluczowe dla rozwoju jego układu nerwowego. Żelazo jest obecne prawie we wszystkich strukturach mózgu i dlatego niedokrwistość może mieć nieodwracalny wpływ na jego rozwój [2, 3]. U osób, które miały niedokrwistość z niedoboru żelaza w okresie niemowlęcym, obserwowano gorszą sprawność intelektualną i zaburzenia zachowania nawet w wieku dorosłym. 

Anemia w ciąży zwiększa ryzyko przedwczesnego porodu

Niedobór żelaza u kobiet w ciąży ma poważne skutki zdrowotne zarówno dla matki, jak i dla dziecka. Najważniejsze z nich to niedokrwistość z niedoboru żelaza (anemia) u matki i dziecka. Anemia w ciąży zwiększa ryzyko przedwczesnego porodu oraz wystąpienie niskiej masy urodzeniowej noworodka. Żeby temu zapobiec, kobiety w ciąży według rekomendacji Polskiego Towarzystwa Ginekologicznego [4] powinny prowadzić suplementację żelaza doustnymi preparatami w dawce 30 mg/dobę od pierwszej wizyty (> 8 tygodnia). W przypadku stwierdzenia niedokrwistości dobowa dawka powinna wynosić 60–120 mg.

Żelazo o niskiej biodostępności może szkodzić

Żelazo jest niestety pierwiastkiem toksycznym i podawane w nadmiarze może szkodzić. Podczas jego przyjmowania mogą występować podrażnienia błony śluzowej żołądka, objawiające się bólami brzucha i wymiotami. Zaleganie żelaza na błonie śluzowej jelita może natomiast powodować biegunki i zaparcia. Człowiek nie ma naturalnego mechanizmu usuwania z organizmu nadmiaru żelaza, co stwarza ryzyko jego kumulacji. Długotrwałe podawanie żelaza w dawkach przekraczających możliwości organizmu do jego wchłonięcia może wiązać się również z powstawaniem wolnych rodników uszkadzających wiele narządów wewnętrznych. Ryzyko powstania nadmiaru żelaza zwiększa się wskutek podawania żelaza o niskiej biodostępności. 

Żelazo elementarne jest rekomendowaną formą żelaza

Aktualnie najbezpieczniejszą formą żelaza na rynku jest żelazo elementarne, które posiada status bezpieczeństwa GRAS (Generally Recognised As Safe) [5] nadany przez Amerykański Departament Zdrowia.

Cechuje je wysoka przyswajalność, na poziomie 69% [6], oraz niewielka liczba objawów ubocznych [7, 8]. Żelazo elementarne jest także formą rekomendowaną przez Polskie Towarzystwo Neonatologiczne w Standardach Opieki nad Noworodkiem w Polsce z 2017 r. [9]. 

Precyzyjna dawka żelaza ma kluczowe znaczenie

Niestety dawka żelaza niedostosowana do masy ciała pacjenta również może mieć groźne konsewkencje. Dotyczy to szczególnie najbardziej wrażliwych grup pacjentów, jakimi są: dzieci urodzone przedwcześnie, dzieci z małą masą urodzeniową (2000–2500 g), dzieci z ciąż mnogich, dzieci mam z niedokrwistością oraz dzieci narażone na straty krwi w okresie okołoporodowym. Tym pacjentom żelazo powinno być podawane w ściśle określonych dawkach dostosowanych do codziennie zmieniającej się masy ciała. Zarówno Amerykańska Akademia Pediatrii (AAP) [10], Europejskie Towarzystwo Gastroenterologii, Hepatologii i Żywienia Dzieci (ESPGHAN) [11], jak i Polskie Towarzystwo Neonatologiczne (PTN) oraz Po...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • Roczną prenumeratę dwumiesięcznika Food Forum w wersji papierowej lub cyfrowej,
  • Nielimitowany dostęp do pełnego archiwum czasopisma,
  • Możliwość udziału w cyklicznych Konsultacjach Dietetycznych Online,
  • Specjalne dodatki do czasopisma: Food Forum CASEBOOK...
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy