Dołącz do czytelników
Brak wyników

Żelazo – niezbędny składnik w początkowym okresie życia dziecka

Artykuł | 11 stycznia 2019 | NR 1
87

Żelazo jest jednym z najważniejszych składników mineralnych niezbędnych do prawidłowego funkcjonowania organizmu. Bierze udział w procesie produkcji czerwonych krwinek (erytrocytów) i transporcie tlenu w organizmie. Jednym z okresów życia człowieka, w którym żelazo odgrywa niezmiernie istotną rolę, jest okres niemowlęcy. W czasie pierwszych miesięcy życia dziecko zużywa zapasy żelaza na intensywny wzrost i zwiększenie objętości krążącej krwi. W tym właśnie czasie żelazo odpowiada za prawidłowy rozwój mózgu, tworzenie się w nim sieci i połączeń komórek nerwowych odpowiadających za funkcje poznawcze.

Wystąpienie w okresie niemowlęcym niedoboru żelaza może w późniejszym życiu skutkować słabszym rozwojem psychomotorycznym, a także problemami w zachowaniu czy nauce. Ze względu na tak złożoną rolę żelaza zapotrzebowanie na nie jest zmienne i zależy od wieku, płci i stanu organizmu, a w przypadku dzieci najistotniejszym czynnikiem jest zmieniająca się masa ciała.

Niedobór żelaza w diecie kobiety ciężarnej może mieć poważne skutki. Najważniejsze z nich to anemia u matki i dziecka oraz wcześniactwo. Anemia wynikająca z niedoboru żelaza w ciąży zwiększa także ryzyko wystąpienia niskiej masy urodzeniowej u dzieci oraz obniża ich odporność. 

Poza anemią u matki również wcześniactwo, niska masa urodzeniowa, ciąża wielopłodowa, a także utrata krwi w okresie okołoporodowym powodują, że noworodek ma zmniejszone zapasy żelaza już na starcie – są to tzw. grupy ryzyka zagrożone niedoborem żelaza i niedokrwistością [1, 2]. W przypadku dzieci urodzonych o czasie zapasy żelaza wystarczają na okres 4–6 miesięcy, czyli wtedy, gdy zaczyna się wprowadzać do diety dziecka pokarmy uzupełniające. Natomiast w grupach ryzyka zapasy żelaza wystarczają zaledwie na 1–3 miesięcy życia, a jednocześnie niemowlęta te mają znacząco zwiększone zapotrzebowanie na żelazo. Ważne jest, aby odpowiednią suplementacją, dobraną przez lekarza, nie dopuścić do niedoboru. 

Na niedobory żelaza narażone są również dzieci szybko rosnące, dzieci ze zmniejszonym łaknieniem, dziewczynki i kobiety z obfitymi miesiączkami, dzieci z nadwagą, kobiety w ciąży, osoby aktywne sportowo (szczególnie biegające kobiety) [3] oraz wegetarianie i weganie. 

 

Suplementować?

Suplementacja u kobiety ciężarnej jest bardzo ważna, ponieważ ogranicza ryzyko rozwoju niedokrwistości u mamy i u dziecka. Natomiast grupami ryzyka, które wymagają suplementacji żelazem aż do 12. miesiąca życia, bez względu na to, jakie mają aktualne wyniki badań krwi, są: dzieci urodzone przedwcześnie, dzieci z masą urodzeniową 2000–2500 g, dzieci z ciąż mnogich, dzieci mam z niedokrwistością w czasie ciąży oraz dzieci narażone na straty krwi w okresie okołoporodowym [1, 2]. Dla pozostałych grup osób narażonych na niedobór żelaza zaleca się przeprowadzanie okresowych badań i ewentualną modyfikację diety lub włączenie suplementacji.

Ważne dawki

Warto pamiętać, że w najbardziej wrażliwych grupach pacjentów, jakimi są niemowlęta i dzieci, żelazo powinno być podawane w ściśle określonych dawkach dostosowanych do masy ciała. Zarówno Amerykańska Akademia Pediatrii (AAP) [4], Europejskie Stowarzyszenie Gastroenterologii Pediatrycznej, Hepatologii i Żywienia (ESPGHAN) [5], jak i Polskie Towarzystwo Neonatologiczne (PTN) [2] rekomendują podaż żelaza w dawkach dostosowanych do masy ciała dziecka, ponieważ nadmiar żelaza jest równie niebezpieczny jak jego niedobór. Rekomendowane dawki to:

  • profilaktycznie – 1–2 mg Fe/kg m.c. dziennie,
  • leczniczo – 4–6 mg Fe/kg m.c. dziennie.

U kobiet w ciąży według rekomendacji Polskiego Towarzystwa Ginekologicznego suplementację żelaza doustnymi preparatami w dawce 30 mg dziennie należy prowadzić od pierwszej wizyty (> 8. tygodnia), a w przypadku stwierdzenia niedokrwistości dobowa dawka powinna wynosić 60–120 mg dziennie [6]. 

Nie przesadzaj z ilością

Należy zwrócić uwagę, że żelazo jest pierwiastkiem toksycznym i podawane w nadmiarze może poważnie zaszkodzić. W trakcie terapii może wystąpić podrażnienie błony śluzowej żołądka objawiające się bólem brzucha i wymiotami. Z kolei długotrwałe podawanie żelaza w dawkach przekraczających możliwości organizmu do jego wchłonięcia może wiązać się z powstawaniem wolnych rodników i uszkodzeniami wielu narządów. Ryzyko powstania takiego nadmiaru zwiększa się wskutek podawania dawki niedostosowanej do masy ciała pacjenta lub podawania formy żelaza o niskiej biodostępności, czyli takiej, której wchłanianie w jelicie jest z różnych powodów utrudnione. Aktualnie najbezpieczniejszą formą żelaza na rynku jest żelazo elementarne. Jest to również forma o najwyższej biodostępności i z tych względów jest rekomendowana przez Polskie Towarzystwo Neonatologiczne w najnowszych Standardach Opieki nad Noworodkiem w Polsce z 2017 r. [2].

Innowacyjne żelazo elementarne

Żelazo elementarne to forma czystego żelaza cechująca się parametrami cząsteczki gwarantującymi optymalne wchłanianie [7]. Nie ulega ono przekształceniu w jamie ustnej i nie powoduje przebarwień zębów oraz nieprzyjemnego smaku. Jego przemiana następuje w żołądku, ale odbywa się to w czasie 45–60 min, w sposób łagodny, dzięki czemu żołądek nie jest podrażniany. Tak przekształcone żelazo elementarne ma już formę łatwo przyswajalnych jonów dwuwartościowych. To przekłada się na jego bardzo wysoką biodostępność, szacowaną na poziomie 70% [8, 9] i znacznie skuteczniejsze niż w przypadku innych form żelaza uzupełnianie zapasów [10]. Dodatkowo badania kliniczne dotyczące bezpieczeństwa wskazują, że można go podać nawet 10 razy więcej niż innych form, zanim wystąpią podobne działania niepożądane. Natomiast toksyczne dawki żelaza elementarnego są nawet 100 razy wyższe niż w przypadku innych form, dlatego też ryzyko jego przedawkowania jest znikome [11]. 

Witaminowe wspomagacze

Aby zwiększyć skuteczność suplementacji żelaza warto ją wspomóc witaminami. Szczególną grupą są tzw. witaminy krwiotwórcze, które wspomagają przemiany żelaza i jego efektywne wykorzystanie do produkcji czerwonych krwinek [12]. Należą do nich między innymi:

  • witamina B6 – niezbędna do powstania hemoglobiny; odpowiada za prawidłowe działanie enzymu, który włącz...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • Roczną prenumeratę dwumiesięcznika Food Forum w wersji papierowej lub cyfrowej,
  • Nielimitowany dostęp do pełnego archiwum czasopisma,
  • Możliwość udziału w cyklicznych Konsultacjach Dietetycznych Online,
  • Specjalne dodatki do czasopisma: Food Forum CASEBOOK...
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy