Dołącz do czytelników
Brak wyników

Zanikowe zapalenie błony śluzowej żołądka – leczenie żywieniowe

Artykuł | 2 lutego 2019 | NR 5
97

Zapalenie błony śluzowej żołądka jest jedną z częstszych, przewlekłych chorób tego narządu. Zaburzenie to w perspektywie długoterminowej zazwyczaj skutkuje częściowym lub całkowitym zanikiem błony śluzowej żołądka [1]. Postępowanie dietetyczne w omawianej chorobie stanowi, obok farmakoterapii, element pomocniczy leczenia, który może przyczynić się do złagodzenia objawów klinicznych tego schorzenia [2]. 

Zapalenie błony śluzowej żołądka 

Zapalenie błony śluzowej żołądka jest jednostką chorobową, która objawia się zmianami zapalnymi i może prowadzić do uszkodzenia śluzówki tego narządu o różnym stopniu nasilenia. Charakteryzuje się ono występowaniem wielu dolegliwości dyspeptycznych. Wyróżnia się trzy główne typy zapalenia: ostre, przewlekłe oraz formy specjalne, tj. zapalenie limfocytowe, ziarenkowe i reaktywne (rys. 1) [3, 4]. Typ ostry ma zazwyczaj gwałtowny przebieg i spowodowany jest stresem, niekontrolowanym przyjmowaniem niesteroidowych leków przeciwzapalnych (NLPZ), nadmierną konsumpcją alkoholu czy urazem w obrębie jamy brzusznej. Objawy kliniczne obejmują uczucie pełności, nudności i/lub wymioty oraz utratę łaknienia. Ten typ zapalenia, po wdrożeniu odpowiedniego leczenia terapeutycznego, zwykle szybko ustępuje [5].

Przewlekłe zapalenie żołądka jest z kolei procesem wieloetapowym, postępującym w czasie. Dzieli się ono na powierzchniowe (gastritis superficialis), zanikowe (gastritis atrophica) i zanik błony śluzowej żołądka (atrophia mucosae ventriculi). Postać, w przebiegu której nie obserwuje się zmian zanikowych, nazywana jest powierzchniową. Dotyczy ona najczęściej okolicy przedodźwiernikowej i uznawana jest za początkowe stadium dalszych zmian w obrębie omawianego narządu. Zapalenie zanikowe zlokalizowane jest zazwyczaj w okolicy trzonu bądź obejmuje całą błonę śluzową żołądka (zapalenie wieloogniskowe) [3]. Do rzadszych postaci tej choroby zalicza się zapalenie autoimmunologiczne, które jest związane z obecnością przeciwciał skierowanych przeciwko komórkom okładzinowym [6]. Wśród wcześniej wspomnianych form specjalnych wymienia się zapalenie limfocytowe (związane z występowaniem nacieków w ścianie żołądka), ziarenkowe (towarzyszące zapalnym zmianom naczyń) oraz reaktywne (spowodowane zaburzeniami wyrzutu żółci) [3, 7]. 

Rys. 1. Główne rodzaje zapalenia błony śluzowej żołądka

 

Przewlekłe zanikowe zapalenie błony śluzowej żołądka prowadzi do utraty funkcji wydzielniczych gruczołów zlokalizowanych w obrębie tego narządu. W zależności od miejsca objętego atrofią skutkuje to zmniejszeniem wydzielania kwasu solnego, pepsyny i gastryny [1]. Wskazuje się,  że do czynników zaangażowanych w rozwój choroby zaliczyć można (poza spożywaniem dużych ilości alkoholu i NLPZ) zakażenie bakterią Helicobacter pylori (H. pylori) [8, 9]. Infekcja bakteryjna, jak również towarzyszące jej reakcje enzymatyczne i toksyczne przyczyniają się do zmian w integralności błony śluzowej żołądka. H. pylori, oddziałując na nabłonek gruczołowy, nasila zmiany w lepkości śluzu i przepuszczalności błony śluzowej omawianego narządu (dla jonów wodorowych). Opisanemu zjawisku towarzyszy naciek (m.in. z limfocytów, makrofagów, plazmocytów, eozynofilów, neutrofilów) oraz przewlekły odczyn zapalny [10]. W badaniu podmiotowym zazwyczaj nie stwierdza się dolegliwości typowych dla tej choroby. Często jej przebieg jest utajony, a tylko część pacjentów manifestuje objawy kliniczne w postaci zaburzeń dyspeptycznych, takich jak: uczucie pełności w nadbrzuszu, wzdęcia, nudności czy ból brzucha [5]. Pacjenci cierpiący z powodu zanikowego zapalenia błony śluzowej żołądka narażeni są na wystąpienie niedoborów licznych składników odżywczych, tj. witamin B12, C i D, żelaza oraz wapnia, dlatego należy zadbać o ich właściwą podaż wraz z dietą i/lub środkami farmakologicznymi [11]. W przypadku podejrzenia występowania choroby istotna jest odpowiednia diagnostyka (obrazowa, radiologiczna, histologiczna, test ureazowy i oddechowy) oraz indywidualnie dobrana farmakoterapia [10].

Rola diety w zanikowym zapaleniu błony śluzowej żołądka

Postępowanie dietetyczne, obok leczenia farmakologicznego, stanowi istotny element terapii zanikowego zapalenia błony śluzowej żołądka. Jego zasadniczym celem jest łagodzenie objawów klinicznych choroby oraz poprawa kondycji zdrowotnej pacjentów. Tym samym dieta powinna być skomponowana indywidualnie, na bazie nawyków żywieniowych oraz aktualnego stanu chorobowego (remisja lub zaostrzenie) [12]. 

W przypadku nasilenia dolegliwości zaleca się ograniczenie konsumpcji produktów silnie pobudzających wydzielanie soku żołądkowego. Zalicza się do nich mocną kawę i herbatę, esencjonalne wywary z kości, napoje gazowane, soki warzywne i owocowe (nierozcieńczone), jak również produkty marynowane, wędzone oraz potrawy smażone, pikantne bądź słone [13, 14]. 

Osoby z zanikowym zapaleniem błony śluzowej żołądka powinny wystrzegać się spożywania produktów wysokotłuszczowych (m.in. niektórych wędlin, baraniny, wieprzowiny), które przyczyniają się do opóźnienia opróżniania żołądka, co w konsekwencji prowadzi do występowania objawów dyspeptycznych [2]. Dzienne spożycie tłuszczów powinno kształtować się na poziomie zapotrzebowania fizjologicznego, natomiast w diecie warto uwzględnić podaż niezbędnych nienasyconych kwasów tłuszczowych (NNKT) z rodziny omega-3, które mają ochronny wpływ na błonę śluzową żołądka [15, 16]. 
W okresie zaostrzenia choroby zaleca się rezygnację z konsumpcji alkoholu na rzecz napojów niegazowanych (wody mineralnej, słabej herbaty). Należy unikać produktów wysokobłonnikowych oraz wzdymających (mechanicznie drażniących ściany żołądka), o skrajnych temperaturach (termicznie stymulujących błonę śluzową) i wyrazistych smakach – kwaśnych lub ostrych (chemicznie podrażniających żołądek) [2]. W celu ograniczenia negatywnego oddziaływania soku żołądkowego (wydzielanego przez komórki okładzinowe) na błonę śluzową tego narządu wskazane jest spożywanie niewielkich objętościowo 5–6 posiłków na dobę.

Warto także zadbać o odpowiednie techniki obróbki kulinarnej, wśród których wymienia się gotowanie w wodzie oraz na parze, pieczenie (np. w rękawie foliowym) czy duszenie [12]. 

Tabela 1. Produkty zalecane oraz przeciwwskazane w zanikowym zapaleniu błony śluzowej żołądka

GRUPA PROD...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • Roczną prenumeratę dwumiesięcznika Food Forum w wersji papierowej lub cyfrowej,
  • Nielimitowany dostęp do pełnego archiwum czasopisma,
  • Możliwość udziału w cyklicznych Konsultacjach Dietetycznych Online,
  • Specjalne dodatki do czasopisma: Food Forum CASEBOOK...
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy