Dołącz do czytelników
Brak wyników

Wody smakowe – czy to dobry zamiennik wody?

Artykuł | 11 stycznia 2019 | NR 1
82

Na polskim rynku napojów na dobre zagościła kategoria o wyraźnej tendencji wzrostowej rok do roku – są to wody smakowe. Polski konsument wykazuje coraz większe zainteresowanie tym rodzajem napojów. Producenci starają się, aby nie tylko zaspokoić, ale wręcz rozbudzić apetyt na coraz bardziej egzotycznie brzmiące smaki. Na opakowaniach wód smakowych znajduje się wiele informacji sugerujących, że zawiera wręcz witalne składniki: sok z cytryny, sok z malin, owoce goji itp. Dodatkowo duży wybór wód smakowych w małych pojemnościach, np. 300 ml, sprawia, że sięgają po nie rodzice, dołączając butelkę z wodą smakową choćby do śniadania szkolnego.

Czy wody smakowe powinny znaleźć się w diecie dziecka? Okazuje się, że stosowane są często przez rodziców i dzieci jako zamiennik wody. Wśród składników znajdziemy: cukier, syrop glukozowo-fruktozowy, aspartam, acesulfam, benzoesan sodu i inne. Przyjrzyjmy się, jaki to może mieć wpływ na stan zdrowia i zachowanie dzieci.

Jak to działa?

Cukier jest produktem wysokoenergetycznym, dostarczającym 405 kcal na 100 g produktu. Poza kaloriami nie dostarcza żadnych składników odżywczych. Zaleca się, aby jego spożycie nie przekraczało 10% wartości energetycznej diety [1]. W nadmiarze może on powodować próchnicę zębów, otyłość, cukrzycę, zaburzenia odporności, a także nadpobudliwość czy depresję. Światowa Organizacja Zdrowa w 2003 r. ogłosiła, że napoje słodzone cukrem zwiększają ryzyko nadwagi. Wykazano, że obniżenie spożycia napojów dosładzanych sacharozą może stać się skutecznym przedsięwzięciem w walce z otyłością [7]. 

Paradoksalnie wraz ze wzrostem substytutów cukru obserwuje się wzrost liczby osób z problemami dotyczącymi zbyt wysokiej masy ciała.

 

Dodawane zamienne substancje słodzące znacząco wpływają na obniżenie kaloryczności. Paradoksalnie wraz ze wzrostem substytutów cukru obserwuje się wzrost liczby osób z problemami dotyczącymi zbyt wysokiej masy ciała. Wobec takich obserwacji należy zadać pytanie, czy ich stosowanie naprawdę może być elementem leczenia otyłości. Dotychczasowe badania wykazały, że słodki smak, dostarczany zarówno przez cukier, jak i sztuczne substancje słodzące, wzmacnia apetyt [1]. 

Aspartam jest dipeptydem 200 razy słodszym od sacharozy. W organizmie ulega rozkładowi do kwasu asparaginowego, fenyloalaniny oraz metanolu, który w kolejnym etapie jest utleniany do formaldehydu i kwasu mrówkowego. Ogrzewanie i długotrwałe przechowywanie aspartamu jest przyczyną zmian chemicznych, które prowadzą do powstania szkodliwego związku – diketopiperazyny, której toksyczność jest pięciokrotnie wyższa od samego aspartamu. 

W licznych badaniach nad aspartamem wykazano, że powoduje on wzrost koncentracji wapnia w mózgu, sercu, płucach, śledzionie, nadnerczach i krwi. Jednocześnie zmniejsza się koncentracja wapnia w nerkach, jądrach i żołądku. Wyniki badań potwierdzają, że metanol powstający w wyniku hydrolizy aspartamu może stwarzać bezpośrednie zagrożenie dla zdrowia. W centrum Badania Raka w Bolonii wykazano, że w grupie badanych szczurów aspartam powoduje wzrost zachorowania na białaczkę oraz chłoniaka. W innych badaniach uzyskano podobne wyniki, ale pokazały również, że podczas życia płodowego wzrasta jego rakotwórcze działanie. W wielu innych próbach potwierdzono również działanie neurotoksyczne aspartamu w postaci takich objawów jak: napady epilepsji, drętwienie, skurcze mięśni, zaburzenia koncentracji, zaburzenia widzenia, bóle głowy [15].

Tabela 1. Zestawienie najpopularniejszych wód smakowych na rynku (zestawienie własne na podstawie danych na etykietach)

Woda Składniki
Polaris woda, CUKIER, kwas cytrynowy, aromat, benzoesan sodu, aspartam, acesulfam K (substancja słodząca)
Saguaro woda, CUKIER, kwas cytrynowy, sok wieloowocowy (1%), aromat
Clearview woda, CUKIER, kwas cytrynowy, aromat, benzoesan sodu, sorbinian potasu, cyklaminian sodu, sacharynian sodu, acesulfam K, aspartam
Ustronianka woda, CUKIER, kwas cytrynowy, zagęszczony sok owocowy (0,1%), aromat, benzoesan sodu, witaminy B6, B12 i kwas foliowy
Jurajska woda, CUKIER, kwas cytrynowy, aromat, sorbinian potasu, benzoesan sodu
Veroni Mineral woda, CUKIER, mleczan wapnia, zagęszczony sok owocowy (0,3%), kwas cytrynowy, kwas askorbinowy, aromat, glikozydy stewiolowe
Żywiec Zdrój Smako-Łyk woda, CUKIER, kwas cytrynowy, benzoesan sodu, aromat, zagęszczony sok owocowy (0,1%)
Nałęczowianka woda, syrop glukozowo-fruktozowy, CUKIER, kwas cytrynowy, aromat, acesulfam K, sukraloza
Dekada woda, CUKIER, cukry z owoców, dwutlenek węgla, kwas cytrynowy, aromat, cyklaminian sodu, aspartam, acesulfam K
Polanicka woda, dwutlenek węgla, kwas cytrynowy, aromat, sacharynian sodu, cyklaminian sodu
Magnesia woda, CUKIER, sok (1,5%), aromat, wyciąg z imbiru (0,05%), kwasek cytrynowy, kwas askorbinowy

 

Sacharyna jest substancją 300–500 razy słodszą od sacharozy. W badaniach wykazano, że u niektórych gatunków zwierząt laboratoryjnych większe dawki sacharyny przyczyniają się do rozwoju nowotworu pęcherza moczowego [15].

Acesulfam K jest 200 razy słodszy od sacharozy. W badaniach można znaleźć doniesienia na temat możliwości uszkadzania chromosomów, co może być przyczyną zmian genetycznych. W badaniu na myszach zauważono, że działanie genotoksyczne polega na interakcji z DNA, prowadzącej do uszkodzenia komórek [15]. 

Oprócz powyższych syntetycznych niskokalorycznych składników często dodatkiem do wód smakowych jest syrop glukozowo-fruktozowy.

Syrop glukozowo-fruktozowy – ze względu na tanią technologię pozyskiwania, ze skrobi różnego pochodzenia botanicznego, jest używany na szeroką skalę w przemyśle. Przyczynia się do rozwoju otyłości, cukrzycy, nadciśnienia tętniczego krwi, dny moczanowej, niektórych nowotworów, a także nadpobudliwości u dzieci.

W eksperymencie trwającym przez trzy miesiące szczury pojono napojem słodzonym syropem glukozowo-fruktozowym. Efektem był wzrost częstości występowania zaburzeń profilu lipidowego oraz wzrost ciśnienia tętniczego krwi [3]. 

W innych eksperymentach zauważono występowanie insulinooporności u szczurów (po czterech tygodniach karmienia dietą zawierającą 35% fruktozy). Fruktoza mimo braku wpływu na sekrecję insuliny może sprzyjać rozwojowi insulinooporności poprzez wzrost stężenia wolnych kwasów tłuszczowych we krwi, zmniejszających wrażliwość receptorów insulinowych. Niezestryfikowane kwasy tłuszczowe, transportowane z adipocytów do wątroby, zwiększają wątrobową syntezę trigliceroli. W licznych badaniach wykazano, że wzrost stężenia trójglicerydów prowadzi do insulinooporności. Dodatkowo wzrost ilości kwasów tłuszczowych obecnych w układzie żyły wrotnej stymuluje wątrobową syntezę glukozy, prowadzi do wzrostu stężenia glukozy we krwi, nasila wydzielanie insuliny, a w dłuższym okresie sprzyja uszkodzeniu komórek beta wysp trzustkowych, wytwarzających insulinę. 

Spożycie produktów zawierających syropy glukozowo-fruktozowe poprzez nasilenie syntezy tłuszczu w wątrobie sprzyja również niealkoholowej stłuszczeniowej chorobie wątroby (NAFLD) [3].

Ponadto cukier, a także słodki smak, wpływa na wzrost poziomu dopaminy szczególnie w obszarze mózgu odpowiedzialnym za odczuwanie przyjemności, ośrodku nagradzania. W badaniu opublikowanym w czasopiśmie medycznym „American Journal of Clinical Nutrition” udowodniono, że cukier doprowadza do pobudzenia centrum nagrody w mózgu, zwiększając apetyt na słodycze i inne węglowodanowe posiłki [1].

Badania prof....

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • Roczną prenumeratę dwumiesięcznika Food Forum w wersji papierowej lub cyfrowej,
  • Nielimitowany dostęp do pełnego archiwum czasopisma,
  • Możliwość udziału w cyklicznych Konsultacjach Dietetycznych Online,
  • Specjalne dodatki do czasopisma: Food Forum CASEBOOK...
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy