Dołącz do czytelników
Brak wyników

Ciąża i zdrowy rozwój dziecka

2 września 2020

NR 4 (Sierpień 2020)

Suplementacja diety żelazem elementarnym w grupie największego ryzyka

22

Żelazo – niezwykle ważny składnik, ryzyko niedoboru

Żelazo jest dla naszego organizmu jednym z najważniejszych składników pokarmowych. Jest obecne w cząsteczce hemu – czerwonego barwnika krwi. Dzięki temu hemoglobina może swobodnie przyłączać i uwalniać tlen cząsteczkowy. To sprawia, że nasz organizm może wykorzystać tlen znajdujący się w powietrzu i przetransportować do wszystkich komórek ciała. Bez żelaza nie ma więc oddychania. Jeśli w naszej diecie zabraknie odpowiedniej ilości tego składnika, ucierpi na tym cały organizm. Skóra stanie się blada, będą nas dręczyć zawroty głowy, uczucie zmęczenia i osłabienia. Włosy i paznokcie staną się kruche. Taki stan nazywamy anemią [1]. Niedawno naukowcy znaleźli również zależność pomiędzy występowaniem zaburzeń snu a niedoborem żelaza [2].
Aby uniknąć niedoborów, najpierw należy przyjrzeć się naszej diecie. Trzeba zadbać o to, by pojawiło się w niej jak najwięcej wartościowych produktów zawierających żelazo. Warto skonsultować się z dietetykiem. Natomiast w sytuacji, kiedy mamy do czynienia z dużym niedoborem lub anemią, konieczna może okazać się suplementacja.
Szczególnie narażone na niedobory żelaza są dzieci, których intensywny rozwój wymaga bardzo dużej podaży tego pierwiastka. Kolejną grupą zagrożoną niedoborami i anemią są kobiety, zwłaszcza kobiety ciężarne oraz karmiące piersią. Według danych WHO dla Polski z 2016 r. wśród kobiet w wieku rozrodczym, kobiet ciężarnych oraz dzieci do lat 5 anemia występuje aż w ok. 25% przypadków.
Odpowiednia suplementacja żelaza w okresie ciąży jest ważna nie tylko ze względu na stan zdrowia przyszłej mamy, ale i dziecka. Badania wykazały, że suplementacja żelaza podczas ciąży pozwala zmniejszyć ryzyko wystąpienia anemii pod koniec ciąży o 70%. Mamy, które suplementowały ten składnik pokarmowy, rzadziej rodziły przedwcześnie, a ich dzieci miały większą masę urodzeniową w porównaniu z grupami kontrolnymi [3]. Dlatego niezwykle istotne jest dostarczenie odpowiedniej ilości żelaza jeszcze przed ciążą. 
Zgodnie z zaleceniami Polskiego Towarzystwa Ginekologów i Położników (PTGiP) suplementować żelazo powinny koniecznie kobiety planujące ciążę będące na diecie wegetariańskiej i wegańskiej, obficie miesiączkujące lub u których stwierdzono zaburzenia wchłaniania. PTGiP zaleca dawkę 18 mg/dobę. Dla kobiet ciężarnych zalecana dawka to 26–27 mg/dobę, a kobiety karmiące mogą ją zredukować do 20 mg/dobę [4].
Niemowlęta otrzymują swoje zasoby żelaza wraz z mlekiem matki lub mlekiem modyfikowanym. Są jednak sytuacje, kiedy podaż żelaza będzie wtedy niewystarczająca. Jeśli dziecko urodzi się przedwcześnie (przed 32. tyg. ciąży), z małą masą urodzeniową, pochodzi z ciąży mnogiej, straciło sporo krwi w okresie okołoporodowym lub jego mama ma niedobory, wtedy konieczna będzie suplementacja żelazem. Polskie Towarzystwo Neonatologiczne (PTN) radzi wtedy podawać 1–2 mg żelaza na kg masy ciała na dobę w celach profilaktycznych. PTN sugeruje stosowanie żelaza w postaci elementarnej [5].

POLECAMY

Żelazo elementarne jako skuteczny i bezpieczny sposób zapobiegania niedoborom

Na rynku dostępne są m.in. preparaty zawierające nieorganiczne sole żelaza (II) (siarczan i fosforany). Są tanie i łatwo dostępne, ale ich biodostępność jest niska, a dodatkowo często powodują podrażnienie przewodu pokarmowego oraz liczne działania niepożądane [6]. Dlatego w znakomitej większości preparatów znajdziemy bardziej nowoczesną postać żelaza w formie diglicynianu, fumaranu lub diglukonianu. Te organiczne połączenia lepiej się wchłaniają i są lepiej tolerowane przez organizm.
Jedną z form żelaza spotykaną w dostępnych preparatach jest żelazo elementarne. Jest to zazwyczaj zawiesina drobnych cząstek pierwiastkowego żelaza lub kompleksu żelaza z grupą karbonylową. Dopiero w organizmie żelazo elementarne przekształcane jest w rozpuszczalną i przyswajalną formę. Okazuje się, że taka postać ma wiele zalet potwierdzonych wieloma badaniami naukowymi prowadzonymi od kilkudziesięciu lat [7].
Żelazo elementarne jest dobrze tolerowane przez organizm. Wynika to z faktu, że ta postać zawiera powyżej 98% masy żelaza pierwiastkowego. Dla porównania siarczan żelaza zawiera go 37%, a diglukonian żelaza 13%. Oznacza to, że aby dostarczyć do organizmu taką samą ilość żelaza, wystarczy dużo mniejsza dawka żelaza w postaci elementarnej, w porównaniu z solami i kompleksami organicznymi. 
Z drugiej strony wchłanianie żelaza elementarnego jest stopniowe i powolne. To również zwiększa bezpieczeństwo jego stosowania. Jego niska toksyczność została potwierdzona w badaniach naukowych, w porównaniu z siarczanem żelaza jest od kilkudziesięciu do kilkuset razy mniejsza [8–10]. Z tych powodów Amerykańska Agencja Żywności i Leków nadała tej formie żelaza status Generally Recognized as Safe (GRAS – ogólnie uznawane za bezpieczne).
Poza wysokim bezpieczeństwem żelazo elementarne charakteryzuje się wysoką biodostępnością [7, 11]. Niemniej dopiero badania kliniczne pokazują wysoką skuteczność tej formy żelaza [12]. 
W jednym z badań grupę kobiet ciężarnych mających niski poziom hemoglobiny podzielono na trzy grupy. Jedna otrzymywała siarczan żelaza (II), druga fumaran żelaza (II), trzecia żelazo elementarne. Największą poprawę i wzrost poziomu hemoglobiny po dwóch miesiącach kuracji odnotowano w trzeciej grupie [13]. Dodatkowo żelazo elementarne, którego dawka była o połowę mniejsza w porównaniu z pozostałymi grupami, było lepiej tolerowane przez pacjentki.
Badania przeprowadzone w Brazylii wykazały większą skuteczność żelaza elementarnego, w porównaniu z siarczanem żelaza, w lecze...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • Roczną prenumeratę dwumiesięcznika Food Forum w wersji papierowej lub cyfrowej,
  • Nielimitowany dostęp do pełnego archiwum czasopisma,
  • Możliwość udziału w cyklicznych Konsultacjach Dietetycznych Online,
  • Specjalne dodatki do czasopisma: Food Forum CASEBOOK...
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy