Dołącz do czytelników
Brak wyników

Zapobieganie chorobom

16 grudnia 2020

NR 6 (Grudzień 2020)

Sposoby terapii żywieniowej u chorych na nowotwory

0 970

Żywienie drogą przewodu pokarmowego, żywienie pozajelitowe, doustne preparaty odżywcze.
Wskazania do leczenia żywieniowego w onkologii

Według najnowszych badań problem niedożywienia dotyka od 30% do 85% pacjentów z chorobą nowotworową. Nasilenie stopnia niedożywienia zależne jest od typu, stadium oraz umiejscowienia nowotworu. Największy odsetek dotyka chorych z nowotworami w obrębie górnego odcinka przewodu pokarmowego, w tym: głowy i szyi, przełyku oraz żołądka i trzustki. Powikłane niedożywienie określane jest stanem kacheksji i występuje u ok. 20% pacjentów [1, 2].
Nieprawidłowy stan odżywienia znacząco pogarsza rokowanie, tolerancję leczenia oraz komfort życia pacjenta. W celu zmniejszenia ryzyka i/lub tempa rozwoju samego niedożywienia oraz jego powikłań stosuje się leczenie żywieniowe, czyli postępowanie medyczne, w skład którego wchodzą:

  • ocena stanu odżywienia;
  • określenie zapotrzebowania na energię i składniki odżywcze (białko, węglowodany, tłuszcze, mikro- i makrolementy) oraz zapotrzebowanie na płyny;
  • podaż składników odżywczych zgodna z zapotrzebowaniem z uwzględnieniem metody tolerowanej przez pacjenta;
  • stały nadzór nad postępami leczenia [3].

Terapia żywieniowa jest nieodłączną częścią leczenia pacjenta z chorobą nowotworową, ma wpływ na wynik leczenia podstawowego i powinna być dostępna w chwili diagnozy. Warto jednak wspomnieć, że pomimo obecności wielu sprawdzonych metod leczenia żywieniowego dostępność do tego typu porad i procedur jest wciąż niezadowalająca [3, 4]. 
 

POLECAMY

Tabela 1. Kryteria kwalifikacji do leczenia żywieniowego [7]
Pacjent z rozpoznanym niedożywieniem 
  1. Na podstawie wyników przesiewowej oceny stanu odżywienia, czyli uzyskanie ≥ 3 punktów w kwestionariuszu NRS 2002 lub oceny B, lub C w kwestionariusz SGA.
  2. W świetle najnowszych doniesień ostateczną diagnozę stawia się na podstawie kryteriów GLIM (czyli uzupełnienia przesiewowej oceny stanu odżywienia o kryterium fenotypowe i etiologiczne).
Pacjent z dużym ryzykiem żywieniowym (diagnoza w momencie stwierdzenia przynajmniej jednego z poniższych kryteriów)
  1. Niezamierzona utrata masy ciała 10–15% w ciągu 6 miesięcy.
  2. Wskaźnik BMI < 18,5 kg/m2*.
  3. Uzyskanie ≥ 5 punktów w kwestionariuszu NRS 2002 lub wartości C w ocenie skalą SGA.
  4. Stężenia albuminy w surowicy < 30 g/l**.
Pacjent zagrożony niedożywieniem
  1. Pacjent, u którego stwierdzono brak możliwości spożywania > 60% kalorii w stosunku do zapotrzebowania przez okres minimum 10 dni (w przypadku pacjentów przed zabiegami operacyjnymi kryteria wynoszą > 50% zapotrzebowania w okresie minimum 7 dni).
  2. Lub pacjent, u którego w przebiegu choroby zdiagnozowano: zwiększone zapotrzebowanie, zespół złego wchłaniania lub zwiększoną utratę składników odżywczych. 

* Jeśli wcześniej BMI pacjenta było > 18,5 kg/m2.
** Pacjent bez cech niewydolności wątroby.

Kiedy rozpoznać niedożywienie i rozpocząć leczenie żywieniowe?

Według aktualnych Standardów Żywienia Dojelitowego i Pozajelitowego z 2019 r. leczenie żywieniowe należy rozpocząć u każdego pacjenta, u którego stwierdza się:

  • wystąpienie niedożywienia lub wysokiego ryzyka żywieniowego;
  • zagrażające niedożywienie;
  • kiedy pacjent nie będzie miał możliwości odżywiania się dietą doustną przez okres > 7 dni – nawet jeśli nie ma cech niedożywienia w trakcie kwalifikacji [4].

W tabeli nr 1 zebrano omawiane kryteria kwalifikacji do leczenia żywieniowego.
Zgodnie z najnowszymi wytycznymi rozpoznanie niedożywienia dokonuje się na podstawie przesiewowej oceny stanu odżywienia oraz rozszerzenia tej oceny o kryteria fenotypowe i etiologiczne (kryteria GLIM, z ang. global leadership initiative on malnutrition) [5, 6]. Do przesiewowej oceny stanu odżywienia w Polsce służy kwestionariusz NRS 2002 (z ang. nutritional risk screening 2002) oraz skala SGA (z ang. subjective global assessment) [3].
U osób z pozytywnym wynikiem badań przesiewowych należy potwierdzić występowanie co najmniej jednego kryterium fenotypowego i etiologicznego zaprezentowanego w tabeli nr 2. 
 

Tabela 2. Kryteria fenotypowe i etiologiczne, GLIM [7]
Kryteria fenotypowe Kryteria etiologiczne
Utrata masy ciała w % BMI w kg/m2 Zmniejszenie masy mięśniowej Zmniejszenie przyjmowania pokarmów Obecność stanu zapalnego
  • > 5% w ciągu 6 miesięcy
  • lub > 10% w ciągu > 6 miesięcy
  • < 20 do 70. r.ż.
  • < 22 powyżej 70. r.ż.
Na podstawie wyników analizy składu ciała lub oceny za pomocą dynamometru i/lub obwodu ramienia i łydki
  • ≤ 50% w okresie < 1 tygodnia
  • lub jakiekolwiek w okresie > 1 tygodnia
  • lub jakakolwiek choroba upośledzająca wchłanianie
  • Stan zapalny 
  • lub choroba przewlekła przyczyniająca się do zwiększenia zapotrzebowania


Na tej podstawie rozpoznaje się niedożywienie i dodatkowo stopień jego nasilenia określany za pomocą kryteriów fenotypowych – tabela nr 3 [4, 7]. 
 

Tabela 3. Kryteria fenotypowe – stopień nasilenia niedożywienia [7]
Kryteria fenotypowe
  Utrata masy ciała BMI w kg/m2 Zmniejszenie masy ciała
Stopień I – umiarkowane niedożywienie* > 5–10% w ciągu < 6 miesięcy
lub 10–20% w okresie > 6 miesięcy
< 20 do 70. r.ż.
< 22 powyżej 70. r.ż.
Średni niedobór
Stopień II – ciężkie niedożywienie* > 10% w ciągu < 6 miesięcy
lub 20% w okresie > 6 miesięcy
< 18,5 do 70. r.ż.
< 20 powyżej 70. r.ż.
Ciężki niedobór

 

Rysunek 1. Skala SGA [3]

 

Rysunek 2. Kwestionariusz NRS 2002 [3]

W jaki sposób rozpocząć leczenie żywieniowe?

Leczenie żywieniowe wprowadza się po uprzednim ustaleniu planu oraz celów żywienia. Schemat ułatwiający podjęcie decyzji o zastosowanej metodzie przedstawia rysunek nr 3. Należy podkreślić, że metodą najlepszą dla pacjenta jest utrzymanie żywienia drogą przewodu pokarmowego, żywienie pozajelitowe włączane jest jako ostatni element terapii żywieniowej [3, 4, 8].

Poradnictwo dietetyczne i stosowanie żywności specjalnego medycznego przeznaczenia

Jest to pierwszy etap leczenia żywieniowego, d...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • Roczną prenumeratę dwumiesięcznika Food Forum w wersji papierowej lub cyfrowej,
  • Nielimitowany dostęp do pełnego archiwum czasopisma,
  • Możliwość udziału w cyklicznych Konsultacjach Dietetycznych Online,
  • Specjalne dodatki do czasopisma: Food Forum CASEBOOK...
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy