Rola fitoterapii, dietoterapii i probiotykoterapii w regulacji gospodarki stresowej i hormonalnej

Przewlekły stres stanowi jeden z kluczowych czynników zaburzających homeostazę organizmu i istotnie wpływa na funkcjonowanie osi podwzgórze–przysadka–nadnercza (HPA), metabolizm glukozy, regulację apetytu oraz gospodarkę hormonalną [1]. Długotrwała aktywacja osi HPA prowadzi do zaburzeń dobowego rytmu wydzielania kortyzolu, zwiększenia stanu zapalnego o niskim nasileniu oraz rozwoju insulinooporności [2]. 
W praktyce dietetycznej objawia się to m.in. zaburzeniami snu, zwiększonym łaknieniem, preferencją żywności wysokoprzetworzonej oraz trudnościami w redukcji masy ciała [3]. W tym kontekście dietoterapia, probiotykoterapia i fitoterapia mogą stanowić istotne narzędzia wspomagające regulację gospodarki stresowej i metabolicznej.

Dietoterapia jako fundament regulacji stresu i hormonów

Wzorzec żywieniowy o wysokiej gęstości odżywczej odgrywa kluczową rolę w modulowaniu odpowiedzi stresowej organizmu. Badania obserwacyjne i interwencyjne wskazują, że dieta śródziemnomorska, bogata w warzywa, owoce, produkty pełnoziarniste, ryby oraz tłuszcze jednonienasycone, wiąże się z niższym poziomem markerów zapalnych i korzystniejszym profilem odpowiedzi osi HPA [4]. Wykazano również, że długoterminowe stosowanie tego modelu żywienia może korzystnie wpływać na poranny profil kortyzolu oraz subiektywne odczuwanie stresu [5].
Istotnym elementem dietoterapii jest także ograniczenie spożycia żywności wysokoprzetworzonej. Wysokie spożycie ultraprzetworzonych produktów koreluje z większym nasileniem objawów lękowych i depresyjnych oraz gorszą kontrolą glikemii [6]. Mechanizmy te obejmują gwałtowne wahania stężenia glukozy we krwi, niską podaż mikroskładników oraz niekorzystny wpływ na mikrobiotę jelitową [7].
Coraz większe znaczenie przypisuje się również regularności posiłków i ich synchronizacji z rytmem dobowym. Zaburzenia rytmu jedzenia mogą prowadzić do dalszej dysregulacji wydzielania kortyzolu i melatoniny [8]. Przeglądy systematyczne dotyczące żywienia ograniczonego czasowo (time-restricted eating) sugerują, że regularny rytm posiłków może wspierać regulację hormonalną, choć wyniki badań pozostają niejednoznaczne [9].

Oś jelito—mózg i rola mikrobioty

Oś jelito–mózg stanowi złożony system dwukierunkowej komunikacji pomiędzy przewodem pokarmowym a ośrodkowym układem nerwowym, obejmujący mecha...