Dołącz do czytelników
Brak wyników

Układ trawienny i probiotykoterapia

2 lutego 2019

NR 5 (Październik 2018)

Rola dietetyka w zaburzeniach równowagi neuroprzekaźników – katecholaminy

0 69

Składniki odżywcze są wykorzystywane w różnych szlakach metabolicznych, m.in. do syntezy neuroprzekaźników. Odpowiednia podaż aminokwasów egzogennych, witamin i składników mineralnych wpływa na przekaźnictwo nerwowe, a zatem jakość diety ma znaczenie w regulacji zaburzeń o podłożu neurogennym. Grupa związków nazywanych katecholaminami jest odpowiedzialna za pobudzenie układu nerwowego.

Do tej grupy należą hormony wydzielane przez komórki układu nerwowego i nadnercza: dopamina, noradrenalina i adrenalina. Obniżona synteza katecholamin może objawiać się stanami depresyjnymi, brakiem zapału, problemami z koncentracją, zmęczeniem z silną potrzebą snu. W przypadku dopaminy jej niedobór może wiązać się także z zaburzeniami odżywiania, uzależnieniami, chorobą Parkinsona czy zespołem nadpobudliwości psychoruchowej (ADHD). W niedoborach noradrenaliny możemy doświadczać zwiększonej wrażliwości na ból, a przy niższych poziomach adrenaliny mogą pojawić się objawy niedociśnienia, tachykardii i nawet ekstremalnego wyczerpania [1].

 

Katecholaminy powstają z aminokwasu egzogennego, jakim jest fenyloalanina. Następnie fenyloalanina jest przekształcana w tyrozynę, z której powstaje bezpośredni substrat dopaminy – L-DOPA. W kolejnych etapach dochodzi do przemiany dopaminy w noradreanlinę, a następnie noradrenaliny w adrenalinę [2]. Już w latach 70. wykazano, że poziom tyrozyny w neuronach bezpośrednio przekłada się na stężenie dopaminy. Tyrozyna może pochodzić z krążenia, rozpadu białek mózgu lub (prawdopodobnie) z neuronowej hydroksylacji fenyloalaniny. Krążąca we krwi tyrozyna pochodzi z pokarmowych źródeł lub przekształconej w wątrobie fenyloalaniny albo zostaje pozyskana z tkanek, np. mięśni szkieletowych. Do pokarmowych źródeł fenyloalaniny i tyrozyny należą: soja, orzechy ziemne, groch, bób, parmezan, tuńczyk, wołowina, wieprzowina, kurczak i żółtko jaj. Dodatkowo bogate w fenyloalaninę są: len, fasola, pistacje, kasza jaglana, a w tyrozynę: pestki dyni, soczewica, orzechy włoskie, kasza gryczana i śledzie. Według wytycznych Światowej Organizacji Zdrowia, aby zaspokoić średnie dzienne zapotrzebowanie na te aminokwasy, należy dostarczyć 25 mg fenyloalaniny i tyrozyny na każdy kilogram masy ciała. To oznacza, że osoba ważąca 60 kg musiałaby spożyć np. 70 g nasion lnu i 170 g kaszy gryczanej, 175 g kaszy jaglanej i 67 g pestek dyni, 80 g tuńczyka i 80 g kurczaka lub 95 g wołowiny i 60 g śledzi [3, 4, 5].

Już w latach 70. wykazano, że poziom tyrozyny w neuronach bezpośrednio przekłada się na stężenie dopaminy.

 

Do prawidłowej syntezy dopaminy poza opisanymi aminokwasami niezbędne są również witaminy z grupy B, a szczególnie witamina B6 i kwas foliowy. Witamina B6 uczestniczy w przemianach aminokwasów i jest składnikiem enzymów. Aktywna forma witaminy B6 (fosforan pirydoksalu) jest niezbędna do dekarboksylacji L-DOPA dopaminy. Niedobór witaminy B6 może powodować zmiany neurologiczne wynikające z przedwczesnego starzenia się neuronów, spowodowanego zaburzeniem w syntezie katecholamin. Natomiast składowa kwasu foliowego – pterydyna – jest niezbędna do syntezy tetrahydrobiopteryny (BH4), kofaktora przemian tyrozyny z fenyloalaniny i L-DOPA z tyrozyny. W przypadku niedoboru BH4 to kwas foliowy stanowi jej substytut, dlatego określa się jego bardzo ważną rolę w tych przemianach. Obniżona zdolność organizmu do przekształcania kwasu foliowego w jego aktywną formę jest związana z wariantami TT i CT genu MTHFR. Metaanaliza związku polimorfizmów genu MTHFR z zaburzeniami psychicznymi wykazała, że ryzyko wystąpienia depresji u osób, które są nosicielami wariantu ryzyka TT, jest o 36% wyższe niż u osób z typowym wariantem CC [6, 7, 8, 9, 10].

Na funkcje BH4 ma wpływ nie tylko aktywna forma kwasu foliowego. Okazuje się, że witamina C ze względu na jej właściwości antyoksydacyjne, chemicznie stabilizuje i przedłuża czas półtrwania BH4. Witamina C moduluje nie tylko metabolizm tyrozyny, ale również syntezę noradrenaliny, gdzie kwas askorbinowy jest dawcą elektronów. Kolejną witaminą antyoksydacyjną, która ma znaczenie w syntezie katecholamin, jest witamina E. Okazuje się, że jej niedobór wiąże się ze spadkiem aktywności enzymu rozkładającego tyrozynę, skutkując spadkiem syntezy dopaminy i noradrenaliny. Autorzy prowadzący badania nad rozwojem choroby Parkinsona proponują przewlekłą suplementację wysokodawkową witaminy E jako strategię w zapobieganiu lub leczeniu choroby Parkinsona [11, 12, 13]. W kontekście właściwości antyoksydacyjnych warto wspomnieć, że w ostatnich latach próbuje się udowodnić antyoksydacyjną rolę katecholamin w prewencji chorób neurodegeneracyjnych, w których przebiegu obserwuje się obniżoną syntezę dopaminy, noradrenaliny i adrenaliny. Biologicznie katecholaminy ze względu na swoją budowę zaliczane są do fenoli. Wiele związków w tej grupie ma właściwości antyoksydacyjne, co skłania do przypuszczeń, że katecholaminy mogą neutralizować wolne rodniki [14]. 

Niedobór witaminy B6 może powodować zmiany neurologiczne, wynikające z przedwczesnego starzenia się neuronów spowodowanego zaburzeniem w syntezie katecholamin.

 

Badania polegające na suplementacji katecholamin lub ich prekursorów są obiecujące, jednak wciąż istnieje za mało informacji o dokładnym mechanizmie ich działania. Wsparcie syntezy katecholamin i terapia oparta na działaniu antyoksydacyjnym jest skuteczną metodą opóźniania rozwoju chorób neurodegeneracyjnych i polepszenia komfortu życia tych pacjentów. Istnieją także badania pokazujące, że wysokie poziomy adrenaliny i noradrenaliny w moczu u osób z ADHD mogą być związane z wyższym stężeniem utlenionego glutationu, co wskazuje na podwyższone parametry stresu oksydacyjnego. Z powyższego można wnioskować, że na działanie pro- lub przeciwzapalne katecholamin ma wpływ ich poziom. Dokładne określenie stężenia każdej z katecholamin poprzez wykonanie badania z moczu, pozwoli na dobranie odpowiedniej strategii żywieniowej i ukierunkowanie ich działania. Przykładowo przy nadmiernej syntezie dopaminy i noradrenaliny, a niedoborze adrenaliny warto dostarczyć prekursorów niezbędnych do przemiany noradrenaliny w adrenalinę, czyli witaminy B3, B6, B12 i kwasu foliowego. Pozwoli to na wyciszenie objawów niedoboru adrenaliny, jak np. przewlekłego zmęczenia [4, 14,...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • Roczną prenumeratę dwumiesięcznika Food Forum w wersji papierowej lub cyfrowej,
  • Nielimitowany dostęp do pełnego archiwum czasopisma,
  • Możliwość udziału w cyklicznych Konsultacjach Dietetycznych Online,
  • Specjalne dodatki do czasopisma: Food Forum CASEBOOK...
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy