Dołącz do czytelników
Brak wyników

Postępowanie żywieniowe w zespole policystycznych jajników (PCOS)

Artykuł | 19 stycznia 2019 | NR 2
158

Zespół policystycznych jajników (polycystic ovary syndrome) jest jednym z najczęściej występujących zaburzeń endokrynologicznych i metabolicznych u kobiet w wieku przedmenopauzalnym. PCOS koreluje z insulinoopornością, otyłością, zwiększoną ilością tłuszczu trzewnego i ryzykiem chorób sercowo-naczyniowych. Coraz częściej wskazuje się, że PCOS jest zaburzeniem wielogenowym, ale to właśnie czynniki środowiskowe (styl życia, sposób żywienia) mogą w znaczącym stopniu wpływać na ekspresję tego zaburzenia. 

Dieta jako terapia pierwszego rzutu

Odpowiedni sposób żywienia i zwiększenie poziomu aktywności fizycznej to terapia pierwszego rzutu w leczeniu zespołu policystycznych jajników. Choć nie wszystkie kobiety z PCOS prezentują nadmierną masę ciała, redukcja u kobiet otyłych pozwala na normalizację cyklu menstruacyjnego i powrót do prawidłowej owulacji, a także umożliwia zmniejszenie insulinooporności. Podstawowym założeniem w terapii żywieniowej jest kontrolowanie indeksu i ładunku glikemicznego, czyli ilości i rodzaju węglowodanów, ze zwróceniem uwagi na maksymalne ograniczenie cukrów prostych. Istotnym aspektem jest przy tym zbilansowanie całego jadłospisu pod względem zawartości błonnika pokarmowego (w szczególności jego frakcji rozpuszczalnej), witamin i składników mineralnych, a także zwrócenie uwagi na wysoki potencjał antyoksydacyjny diety.

Tabela 1. Strategia żywieniowa dla kobiet z PCOS [1]

Założenia dietoterapii dla kobiet z PCOS
  • niski indeks i ładunek glikemiczny
  • obniżenie spożycia kwasów tłuszczowych nasyconych i trans
  • odpowiednia podaż witaminy D3 i chromu
  • dostarczanie kwasów tłuszczowych omega-3 o działaniu przeciwzapalnym


 

Takie postępowanie niejednokrotnie pozwala na optymalizację parametrów metabolicznych i na poprawę samopoczucia pacjentki. 

Makro- i mikroskładniki w diecie pacjentki z PCOS

W kontekście profilaktyki niepłodności u kobiet z PCOS warto mieć na uwadze, że diety ograniczające podaż węglowodanów (nie więcej niż 45% całkowitego zapotrzebowania energetycznego) powodują obniżenie stężenia insuliny oraz testosteronu, a także zwiększają stężenie białka wiążącego hormony płciowe męskie (sex hormone binding globulin – SHBG). Dzięki wzrostowi stężenia SHBG odpowiednie ilości testosteronu mogą zostać związane, dzięki czemu hormon jest nieaktywny i w efekcie dochodzi do regulacji homeostazy hormonalnej oraz uzyskania prawidłowej owulacji [2]. 

Niższa podaż nasyconych kwasów tłuszczowych u kobiet z PCOS poprawia parametry układu sercowo-naczyniowego [3], dlatego dieta powinna bazować w głównej mierze na kwasach tłuszczowych nienasyconych.

Ciekawe wyniki uzyskano w badaniu dotyczącym wpływu suplementacji diety redukcyjnej witaminą D3 na parametry antropometryczne, gospodarkę hormonalną i regularność cykli menstruacyjnych u kobiet z PCOS. Podaż witaminy D3 w dawce 50 000 IU/tydzień przez 12 tygodni wpłynęła na podwyższenie stężenia witaminy D w surowicy krwi z 18,5 ng/ml do 42,69 ng/ml oraz poprawę regularności cykli menstruacyjnych [4]. Dawka witaminy D3 użyta w powyższym badaniu jest znacznie wyższa niż rekomendowana ilość dla kobiet w populacji polskiej (ok. 7000 IU/dzień vs. 2000 IU/dzień). 

Przed podjęciem decyzji o suplementacji diety witaminą D3 warto wykonać oznaczenie stężenia tej witaminy z surowicy krwi. Oprócz tego warto także ocenić stężenie homocysteiny, ponieważ – jak pokazują badania – kobiety z PCOS charakteryzują się większą częstością występowania hiperhomocysteinemii [5]. Podwyższone stężenie homocysteiny z kolei może nasilać insulinooporność i stan zapalny generowany w tkance tłuszczowej, a dodatkowo zwiększa ryzyko poronień u kobiet starających się o zajście w ciążę. Składnikami, które wpływają na obniżenie poziomu homocysteiny, są kwas foliowy, witamina B6 oraz B12.

Modele żywieniowe stosowane w PCOS

W literaturze fachowej podkreśla się leczniczą rolę modeli żywieniowych, które bazują na wysokim potencjale antyoksydacyjnym. Dla przykładu, dieta DASH jest zalecaną strategią żywieniową dla kobiet z PCOS.

Nie tylko wpływa na redukcję masy ciała i tkanki tłuszczowej, ale również przyczynia się do obniżenia stężenia androstenodionu w surowicy krwi, a jednocześnie – wzrostu stężenia SHBG i całkowitego potencjału antyoksydacyjnego [6]. Dla przypomnienia – dieta DASH bazuje na wysokim spożyciu warzyw, produktów zbożowych o niskim indeksie glikemicznym, ziaren, orzechów i ograniczeniu spożycia kwasów tłuszczowych trans oraz węglowodanów rafinowanych. Co ciekawe, zawartość węglowodanów w tym modelu żywieniowym wynosi aż 50–55% całkowitego zapotrzebowania energetycznego, co może budzić wątpliwości z uwagi na często występującą insulinooporność i hiperinsulinizm u kobiet z PCOS. W związku z tym istotne jest zwrócenie uwagi, aby dostarczane węglowodany były złożone, obfitowały we włókno pokarmowe i w jak najmniejszym stopniu stanowiły źródło cukrów prostych i oligosacharydów, takich jak sacharoza.

Opis przypadku

Studium pacjenta:

  • Płeć: kobieta
  • Wiek: 35 lat
  • Masa ciała: 87,4 kg
  • Wzrost: 160 cm
  • BMI: 34,1 kg/m² (norma: 18,5–24,9 kg/m²)
  • Zawartość tkanki tłuszczowej: 39,4% (optimum: 15–25%; górna granica: 32%)
  • Zawartość wody: 43,6% (norma: 45–60%)
  • Wskaźnik tkanki tłuszczowej trzewnej: 8 (norma: 1–12)
  • Zawartość tkanki mięśniowej: 50,3 kg
  • Wiek metaboliczny: 50 lat
  • Stan kliniczny: zaburzenia podwzgórzowo-przysadkowe, choroba Hashimoto, PCOS, insulinooporność, stan po cholecystektomii (dwa lata wcześniej), stłuszczenie wątroby

Przykładowy dzień

W ciągu dnia: 150 ml napoju owsianego do kawy; 2000 ml wody mineralnej (ok. 258 mg wapnia/litr wody)

Śniadanie

Jajecznica smażona na oleju kokosowym

Jajka usmażyć na oleju kokosowym, wyłożyć na talerz, dodać kawałki awokado.    

  • jajko – 116 g – 2 sztuki
  • olej kokosowy – 6 g – ½ łyżeczki
  • awokado miękkie – 140 g – 1 sztuka
  • chleb żytni razowy – 5 g – 1 kromka (do 4 składników: zakwas, mąka żytnia, woda, sól)

Przekąska 

Bulgur z liśćmi szpinaku, orzechami i suszonym pomidorem z oleju rzepakowego

Kaszę ugotować, dodać kawałki pomidora, orzechy i szpinak.

  • szpinak – kilka garści
  • bulgur – 20 g – 2 łyżki suchej kaszy
  • pomidor suszony z oleju    2–3 sztuki
  • pokruszone orzechy włoskie 10 g – 1 łyżka

Obiad

Bulgur z warzywami i fasolką

Na patelni na oliwie zeszklić pokrojoną w kostkę cebulę. Dodać rozgniecione ząbki czosnku i podsmażyć. Dodać pokrojoną w kostkę paprykę, wsypać suchą kaszę bulgur i podsmażać przez ok. 1 minutę, mieszając. Dodać słodką paprykę w proszku, kurkumę oraz kumin. Wlać gorący bulion i zagotować, dodać fasolkę, pomidory z kartonika, wymieszać i całość zagotować. Doprawić solą i pieprzem, dodać cukinię pokrojoną w kostkę. Przykryć pokrywą, zmniejszyć ogień i gotować przez 15 minut. Następnie dodać szpinak, wymieszać i podgrzewać przez chwilę, aż zwiędnie. 

  • cebula czerwona – 50 g – 1 mała sztuka
  • oliwa rafinowana – 6 g – 1 łyżeczka
  • czosnek – ½ ząbka
  • papryka – 200 g – 1 mała sz...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • Roczną prenumeratę dwumiesięcznika Food Forum w wersji papierowej lub cyfrowej,
  • Nielimitowany dostęp do pełnego archiwum czasopisma,
  • Możliwość udziału w cyklicznych Konsultacjach Dietetycznych Online,
  • Specjalne dodatki do czasopisma: Food Forum CASEBOOK...
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy