Dołącz do czytelników
Brak wyników

Postępowanie żywieniowe w zespole metabolicznym z uwzględnieniem dietoterapii dny moczanowej

Artykuł | 20 stycznia 2019 | NR 3
76

Otyłość – niezmiennie już od kilku dekad – stanowi niezwykle istotny problem kliniczny i społeczny. Prognozuje się, że do roku 2030 aż 50% populacji ogólnoświatowej będzie otyła. Wraz z nadprogramowymi kilogramami rośnie ryzyko poważnych zaburzeń metabolicznych nazywanych zbiorczo zespołem metabolicznym. Oprócz typowych elementów patogenetycznych (otyłość brzuszna, zaburzenia profilu lipidowego i gospodarki węglowodanowej oraz nadciśnienie tętnicze krwi) z zespołem metabolicznym bardzo często współwystępuje stłuszczenie wątroby (nonalcoholic fatty liver disease – NAFLD) oraz hiperurykemia. NAFLD nazywana jest nawet wątrobową manifestacją zespołu metabolicznego, hiperurykemia z kolei zwiększa istotnie ryzyko rozwoju dny moczanowej. Warto mieć również na uwadze, że hiperurykemia oraz insulinooporność (często występująca w otyłości) wiążą się z hiperhomocysteinemią (podwyższone stężenie homocysteiny w surowicy krwi), która stanowi niezależny czynnik ryzyka chorób układu sercowo-naczyniowego.

Już w czasach Hipokratesa dna moczanowa była postrzegana jako schorzenie wynikające z nadmiaru spożywanych pokarmów, wina i seksu. Bardzo istotne jest zatem zwrócenie uwagi na styl życia pacjenta.

Tabela 1. Czynniki związane ze stylem życia wyzwalające ostre dnawe zapalenie stawów

Unikanie czynników wyzwalających napady dny moczanowej
  • nadmierny wysiłek fizyczny
  • przechłodzenie organizmu
  • gwałtowne odchudzanie
  • alkohol w nadmiarze


 

Drastyczne diety redukujące masę ciała (w szczególności te wysokobiałkowe), forsowny wysiłek fizyczny i nadużywanie alkoholu czy innych substancji mogą przyczynić się do bolesnego zapalenia stawów (tabela 1).

W postępowaniu żywieniowym należy uwzględnić deficyt energetyczny oraz zadbać o prawidłowy charakter jakościowy diety. Priorytetem jest ograniczenie podaży puryn. Występują one przede wszystkim w pokarmach bogatokomórkowych, które obfitują w kwasy nukleinowe (rys. 1). Kwasy nukleinowe w wyniku aktywności nukleaz trzustkowych są rozszczepiane do nukleotydów, te z kolei w jelicie cienkim są rozkładane do nukleozydów i kwasu fosforowego. Następnie nukleozydy w wyniku działania jelitowych nukleozydaz są metabolizowane do cukrów, puryn i pirymidyn, a puryny są przekształcane w kwas moczowy.

Naczelna zasada żywieniowa polega na ograniczeniu podaży produktów spożywczych zawierających związki purynowe. Poniżej przedstawiono tabele prezentujące pokarmy o niskiej, umiarkowanej i wysokiej zawartości puryn (tabela 2). Pacjenci borykający się z dną moczanową powinni unikać przede wszystkim tych artykułów spożywczych, które cechują się wysoką zawartością puryn, ograniczać z kolei należy te o umiarkowanej zawartości związków purynowych. Restrykcji podlegają przede wszystkim mięso, kakao, szparagi, szproty, drożdże czy suszone morele. Nasiona roślin strączkowych, pomimo wysokiej zawartości związków purynowych, mogą być stosowane w umiarkowanych ilościach, ponieważ okazuje się, że w nieznacznym stopniu podwyższają stężenie kwasu moczowego w surowicy krwi [1]. Białko powinno pochodzić z jaj, nabiału (jeżeli nie występują nietolerancja laktozy i alergia na kazeinę) oraz produktów zbożowych o niskim indeksie glikemicznym. Warto pamiętać, że syrop glukozowo-fruktozowy, obecnie wykorzystywany na szeroką skalę w przemyśle spożywczym (napoje, ciastka, jogurty, desery itp.) może być przyczyną znaczącego podwyższenia stężenia kwasu moczowego w surowicy krwi. Ważne jest, aby wykluczyć zupy oraz sosy przygotowywane na kostnych, mięsnych czy grzybowych wywarach. Istotnym elementem jest również zwiększenie podaży składników bioaktywnych (tzw. phytochemicals), ponieważ okazuje się, że substancje, takie jak flawonole, flawony i stilbenoidy, mogą zmniejszać stężenie prozapalnych cytokin (przykładowo IL-β1) i w następstwie minimalizować ryzyko napadu dny moczanowej [2]. Korzystne nawyki żywieniowe zostały przedstawione w tabeli 3 [3, 4].

Rys. 1. Metabolizm kwasów nukleinowych do związków purynowych – stymulatorów ostrego dnawego zapalenia stawów

 

Opis przypadku

  • Płeć: mężczyzna
  • Wiek: 41 lat
  • Masa ciała: 122,6 kg
  • Wysokość ciała: 175 cm
  • Zawartość tkanki tłuszczowej: 44,6% (optimum: 10–15%; górna granica: 25%; dolna granica: 5%)
  • BMI: 40 kg/m2 (otyłość)
  • Poziom tłuszczu trzewnego: 24 (norma: 1–12)
  • Masa mięśni: 64,5 kg
  • Zawartość wody w ustroju: 44,7% (norma: 50–65%)
  • BMR: 2115 kcal
  • Wiek metaboliczny: 56 lat
  • Aktywność fizyczna: umiarkowana
  • Stan kliniczny: insulinooporność, hiperinsulinizm, zaburzenia profilu lipidowego, dna moczanowa
  • Wyniki badań: GFR/kreatynina w normie, ALT (162 I/I), AST (60 U/l), GGTP (123 U/l), kwas moczowy 9 mg/dl, stężenie cholesterolu w surowicy krwi 302 mg/dl, lipoproteiny LDL 219 mg/dl, trójglicerydy 216 mg/dl

Wywiad żywieniowy: Pacjent relacjonował bardzo intensywny tryb życia związany z pracą zawodową oraz brak czasu na przygotowywanie posiłków. Towarzyszącym objawem były wzdęcia, głównie po błędach żywieniowych, oraz chroniczne uczucie zmęczenia.

Zaproponowany model żywieniowy: Dieta z deficytem kalorycznym (2100 kcal), umiarkowaną podażą węglowodanów (40–45% całodziennej racji pokarmowej), z ograniczeniem puryn i sacharozy (< 5% całodziennej racji pokarmowej). Plan żywieniowy charakteryzował się ograniczeniem spożycia nasyconych kwasów tłuszczowych z jednoczesną zwiększoną podażą jedno- i wielonienasyconych (kwasy tłuszczowe omega-3 w postaci oleju rybiego 1 g EPA + DHA/dzień). W kontekście doboru produktów spożywczych zaakceptowane zostały pokarmy preferowane przez pacjenta w ilościach niezaburzających wartości odżywczej racjonalnej diety (przykładowo: dietetyczny burger, ketchup w śladowych ilościach). Mimo małej liczby posiłków konsumowanych w ciągu dnia – dotychczas od dwóch do trzech, pacjent zaakceptował czteroposiłkowy jadłospis. Dieta została zbilansowana pod względem zawartości witamin i składników mineralnych.

Przykładowy jadłospis:

Śniadanie 

Koktajl jagodowy

Składniki zblendować.

  • jogurt naturalny probiotyczny – 200 g – 1 szklanka
  • ziarna chia/nasiona babki płesznik – 20 g – 2 łyżki
  • płatki owsiane – 90 g – 9 łyżek
  • owoce jagodowe/mrożone wiśnie – 140 g – 1 szklanka

 Przekąska 

  • brzoskwinia – 150 g – 1 sztuka
  • migdały/orzechy – 40 g – 4 łyżki

Obiad 

Warzywne risotto
W garnku podgrzać oliwę, dodać pokrojoną w kostkę cebulę i zeszklić ją. Dodać pokrojony na plasterki czosnek i podsmażyć. Wsypać ryż oraz przyprawy. Dodać opłukane, osuszone i pokrojone pieczarki, pokrojoną w kostkę paprykę, a po minucie smażenia...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • Roczną prenumeratę dwumiesięcznika Food Forum w wersji papierowej lub cyfrowej,
  • Nielimitowany dostęp do pełnego archiwum czasopisma,
  • Możliwość udziału w cyklicznych Konsultacjach Dietetycznych Online,
  • Specjalne dodatki do czasopisma: Food Forum CASEBOOK...
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy