Dołącz do czytelników
Brak wyników

Zapobieganie chorobom

31 sierpnia 2021

NR 4 (Sierpień 2021)

Otyłość olbrzymia i leczenie bariatryczne z perspektywy psychologa

29

Co to jest otyłość, jaka jest jej geneza i czym się różni od innych zaburzeń odżywiania?

POLECAMY

Otyłość to nadmierne nagromadzenie tkanki tłuszczowej, przeważnie wskutek zaburzeń odżywiania, choć problem związany z otyłością olbrzymią jest o wiele bardziej złożony. Klasyfikacja zaburzeń psychicznych, opracowana przez Amerykańskie Towarzystwo Psychiatryczne w 2013 r., nie uznaje nadwagi czy otyłości za zaburzenie psychiczne. Do zaburzeń odżywiania zalicza przede wszystkim anoreksję i bulimię oraz napadowe objadanie się.

Chociaż to ostatnie zaburzenie często współwystępuje z otyłością, to jednak dotyczy tylko jednej czwartej osób otyłych. 

O specyfice otyłości decyduje raczej szybkie tempo konsumpcji, utrata kontroli nad procesem jedzenia i jego ilością, która może być naprawdę ogromna. Ponadto osoby otyłe nie prowokują wymiotów oraz nie stosują środków przeczyszczających (co odróżnia je od chorych na bulimię) ani nie wykonują intensywnych ćwiczeń (co z kolei odróżnia je od chorych na anoreksję). 

Otyłość bardzo często pojawia się w drugiej lub trzeciej dekadzie życia. Choroba ta bywa dziedziczna i nierzadko rozpoczyna się po zakończonej restrykcyjnej diecie, gdy dana osoba pod wpływem negatywnych czynników odczuwa przykre emocje, zwłaszcza przygnębienie i lęk. Wówczas przestaje się kontrolować i sięga po produkty z dużą zawartością cukru, tłuszczu i soli, które spożywa tak szybko, że nawet nie zdąży odczuć sytości; je zachłannie aż do przepełnienia i towarzyszących mu uczuć obrzydzenia, wstydu, smutku itp. Powtarzanie takich zachowań prowadzi do zaburzeń lękowych i depresyjnych, a nawet do paniki i fobii, do izolacji i wycofania społecznego.

Jakie inne nieprawidłowe zachowania żywieniowe mogą wpływać na wzrost masy ciała? 

Chodzi np. o wilczy apetyt na słodycze, czyli o uzależnienie od serotoniny, wydzielanej przez mózg podczas doznawania uczucia zadowolenia i przyjemności. Głód węglowodanowy dotyczy także kobiet z zespołem napięcia przedmiesiączkowego oraz osób cierpiących na chorobę afektywną. 

Chodzi także o tzw. anarchię jedzeniową, czyli o częściowe lub całkowite zrezygnowanie ze wspólnych, zbilansowanych posiłków. Taka osoba jada nieregularnie i choć zazwyczaj spożywa małe porcje, to jednak są to produkty wysokoprzetworzone, niezdrowe. Trzeba też wspomnieć o zespole jedzenia nocnego, który dotyczy 1–2% ludzi. To osoby, które pomijają śniadania, preferują długie przerwy między posiłkami i po godz. 19 zjadają powyżej 50% dziennego pożywienia.

Jakie jeszcze inne czynniki mogą prowadzić do otyłości? 

Szczególnej uwagi wymagają czynniki środowiskowe, a więc wpływ rodziny, przyjaciół i znajomych, mediów i wszechobecnej reklamy jedzenia. Do otyłości mogą też prowadzić zmiany jakości produktów, a także łatwa dostępność żywności wysokoprzetworzonej. Zwłaszcza powszechny kult szczupłej sylwetki i presja społeczna wywierana w tym kierunku prowadzą do poczucia zagubienia związanego z jedzeniem, do narastającej frustracji, niezadowolenia, stresu, a w efekcie do zaburzeń odżywiania. Dlatego też ogromną wartość w ustaleniu przyczyn problemu otyłości u danej osoby przypisuje się odnalezieniu czynników psychologicznych i środowiskowych.

Czy pacjenta z otyłością olbrzymią powinniśmy kierować do psychologa?

Tak, jestem zdania, aby w leczenie otyłości każdorazowo włączyć psychologa, gdyż to zwiększa prawdopodobieństwo wyjścia z choroby. Chodzi o udzielenie otyłej osobie odpowiedniego wsparcia i wzmocnienia jej motywacji do dokonania trwałych zmian w swoim życiu. 

Na co należy zwrócić uwagę w psychoterapii otyłości?

Przede wszystkim warto zweryfikować te zdarzenia i czynniki, które wpłynęły i nadal wpływają na występowanie otyłości. Otyłość rzutuje bowiem na wiele aspektów życia pacjenta i często wiąże się z bardzo obciążającymi go emocjami, którymi również należy zająć się podczas terapii. Przykładowo osobę otyłą zwykło się oskarżać o lenistwo i przypisywać jej wiele negatywnych cech. Niejednokrotnie, szczególnie u dzieci otyłych i wyśmiewanych przez rówieśników, pojawiają się zachowania agresywne. Właśnie takie piętnujące reakcje ze strony otoczenia społecznego skutkują w przypadku osób otyłych niskim poczuciem własnej wartości, lękiem, poczuciem wstydu, winy i odrzucenia, stanami depresyjnymi, niechęcią do nawiązywania relacji z innymi ludźmi, a nawet myślami samobójczymi. 

Czy u osób z otyłością olbrzymią obserwuje się zaburzenia obrazu własnego ciała i własnego wizerunku?

Tak, zdarza się, że osoby otyłe pamiętają siebie jako ludzi o szczupłych sylwetkach i nie przyjmują do wiadomości, że otyłość zagraża ich zdrowiu i życiu. 

Osoby borykające się z otyłością przeżywają wiele frustracji i mogą nie mieć wystarczających zasobów do poradzenia sobie także z problemem własnego wizerunku. Wszak otyłość może wzbudzać poczucie obrzydzenia do własnego ciała, a nawet nienawiść do samego siebie. Takie osoby na swój sposób radzą sobie z tym, np. poprzez ignorowanie prawdy o wyglądzie swojego ciała, ucieczkę w czynności zastępcze czy różne formy uzależnienia.

Czy pacjent może sam sprawdzić podłoże swego problemu z nadwagą lub otyłością? 

Warto ponownie podkreślić, że podłoże otyłości jest wieloczynnikowe. Mam więc poważne wątpliwości, czy w sytuacji zagrożenia życia można aż tak ryzykować, by unikać pomocy specjalistów. Zalecam jak najszybszą interwencję i działanie powstrzymujące procesy degeneracyjne. W przypadku pojawienia się niepokojących objawów związanych z zachowaniami żywieniowymi czy niekontrolowanym przyrostem masy ciała należy jak najszybciej zgłosić się do specjalistów, w tym do psychologa. Potrzebna jest bowiem dokładna analiza stylu życia, sposobu żywienia oraz problemów zdrowotnych i emocjonalnych.

Na czym polega przygotowanie pacjenta z otyłością olbrzymią do zabiegu bariatrycznego?

Ponieważ otyłość olbrzymia stanowi bezpośrednie zagrożenie życia i zdrowia psychicznego, wskazane jest podjęcie jak najszybszego działania. 

Przed zabiegiem należy zapoznać się z historią leczenia otyłości u danej osoby i poznać wcześniejsze próby przywrócenia kontroli nad masą ciała. Podczas rozmowy z pacjentem należy ustalić, jak postrzegany jest problem własnej otyłości oraz jakie motywy skłoniły tę osobę do podjęcia decyzji o zabiegu. Ponadto trzeba się przekonać, czy pacjent ma świadomość ryzyka związanego z operacją i czy jest przygotowany do koniecznych zmian w sposobie żywienia i to takich, które muszą być stosowane do końca życia. 

Jak wiadomo, tym zmianom sprzyjają pozytywne efekty wizerunkowe doświadczane po zabiegu, które bez wątpienia wzmacniają motywację pacjenta w zakresie zachowań żywieniowych. Dodam, że proces tych zmian powinien być systemat...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • Roczną prenumeratę dwumiesięcznika Food Forum w wersji papierowej lub cyfrowej,
  • Nielimitowany dostęp do pełnego archiwum czasopisma,
  • Możliwość udziału w cyklicznych Konsultacjach Dietetycznych Online,
  • Specjalne dodatki do czasopisma: Food Forum CASEBOOK...
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy