Dołącz do czytelników
Brak wyników

Psychodietetyka

19 stycznia 2019

NR 2 (Kwiecień 2018)

Kleszcze a mózg
Co warto wiedzieć o psychologicznych aspektach boreliozy?

0 125

Krętek Borrelia, spiralna bakteria występująca w postaci kilku genogatunków i charakteryzująca się niespecyficznymi cechami, to patogen boreliozy, niebezpiecznej, wieloukładowej choroby. W przypadku groźnych dla zdrowia i życia kompleksów objawów, skutków czy powikłań niebagatelną rolę odgrywają aspekty psychologiczne i neuropsychologiczne – zarówno w kontekście samopoczucia pacjenta, jak i jego leczenia.

Okazuje się, że w obliczu choroby problemy mogą sprawiać zarówno zespoły neurologiczno-psychiatryczne (np. fibromialgia, zespół przewlekłego zmęczenia), jak i symptomy upodabniające boreliozę do depresji (np. labilność emocjonalna, zaburzenia snu, drażliwość).

Dodatkowo przypuszcza się, że liczba nowo zdiagnozowanych zachorowań na boreliozę może być wielokrotnie wyższa niż na AIDS. To niewątpliwie uwydatnia znaczenie problemu w perspektywie globalnej, a także konieczność społecznego uświadamiania i właściwego diagnozowania w celu podejmowania najlepszej pomocy specjalistycznej [1–4].

Borelioza czy choroba psychiczna

Praktyka ukazuje, iż prawidłowe zdiagnozowanie boreliozy nie należy do oczywistości. Diagnoza nie raz jest błędnie ustanowiona z rozmaitych przyczyn. Powszechnie uznana wiedza akcentuje wieloobjawowość choroby, wyróżniając kolejno objawy: skórne, stawowe, kardiologiczne, neurologiczne i psychiczne. Gama symptomów i ich różnorodność nierzadko bywa źródłem podejmowania niewłaściwych działań leczniczo-diagnostycznych, których skutkiem jest osłabienie pacjenta na płaszczyźnie somatycznej oraz psychologicznej. Bezwzględnie należy pamiętać, że wiele objawów boreliozy jest podobnych do zaburzeń psychicznych innego pochodzenia. W symptomatologii tej można przemieszczać się od oznak jakościowych, zaburzeń świadomości, wczesnych zaburzeń pamięci, obniżenia koncentracji uwagi, obniżenia nastroju, aż do późnych, występujących w zaawansowanych stadiach choroby, np. przewlekłego zmęczenia, zaburzeń snu czy bezsenności oraz objawów psychopatologicznych. Międzynarodowa Klasyfikacja ICD-10 jasno i klarownie umieszcza zaburzenia świadomości wywołane przebiegiem neuroboreliozy, w kategorii zaburzeń niewywołanych alkoholem i innymi substancjami psychoaktywnymi. Ponadto pozostałe powikłania psychotyczne i nerwicowe przypisuje grupie innych zaburzeń psychicznych spowodowanych uszkodzeniem lub dysfunkcją mózgu i chorobą somatyczną. Tak oto stwierdza się niespełnianie przez objawy psychiczne boreliozy kryteriów choroby psychicznej, a także uznaje się je za zaburzenia obniżające m.in. komfort i jakość życia pacjentów [5].

Kierunek: mózg

Opracowane przez badaczy modele choroby wykazują, iż krętek Borrelia dryfujący w krwiobiegu w ciągu kilku dni przedostaje się do mózgu. Według The Complexities of Lyme Disease przez pierwsze dziesięć dni od zakażenia, bariera krew–mózg praktycznie nie istnieje, co z kolei umożliwia wniknięcie patogenu i tym samym wywołanie szerokiej gamy neuroobjawów. Jednym z nich jest zapalenie mózgu i opon mózgowych, w wyniku którego produkowana neurotoksyna (kwas chinolinowy) w nadmiarze doprowadza do kłopotów z pamięcią krótkotrwałą. Ponadto u pacjentów zauważa się obniżoną zdolność koncentracji uwagi, trudności w myśleniu oraz nadwrażliwość gałek ocznych, czego podłożem jest ograniczenie przepływu krwi przez naczynia mózgowe. Badania mózgu chorujących na boreliozę wykazały, że to uszkodzenia czołowej części kory mózgowej oraz jąder podstawnych (w tym płatów czołowych) odpowiedzialne są za zmiany osobowościowe [6–8].

Objawy psychopatologiczne

Niestety, mnogość objawów boreliozy nadal buduje blokady w sprawnym jej diagnozowaniu. Bariery wznoszone przez organizm człowieka na skutek rozprzestrzeniania się czynnika chorobotwórczego prowadzą do upadku kondycji fizycznej i psychicznej jednostki, czego manifestacją są m.in. depresja, encefalopatia czy zespół przewlekłego zmęczenia. Pośród symptomów psychopatologicznych mogą pojawiać się halucynozy organiczne, zaburzenia katatoniczne i urojeniowe, zaburzenia maniakalne, dysocjacyjne oraz dwubiegunowe. Rozpoznając chorobę, warto mieć na względzie różnicowanie depresji w boreliozie i depresji ogółem.

Objawy depresyjne, takie jak zmęczenie, obniżenie nastroju, zaburzenia snu, wycofanie z aktywności codziennej, czy bóle głowy w boreliozie nie wynikają z czysto afektywnych przesłanek. Otóż przyczyna leży w uszkodzeniach strukturalnych mózgu, dlatego leczenie domniemanej depresji wsparciem psychologicznym lub psychoterapią może nie przynosić oczekiwanych pozytywnych rezultatów. Rozwijająca się encefalopatia, wpływająca na emocjonalność i osobowość pacjenta, na skutek zajęcia różnych pięter ośrodkowego układu nerwowego odróżniana jest od klasycznych zaburzeń psychicznych, takich jak np. zaburzenia nastroju. Jej widocznymi objawami są zaburzenia funkcji poznawczych (np. uwagi, pamięci), zaburzenia emocjonalne (np. labilność emocjonalna, „zalewanie” emocjami gniewu lub euforii, rozdrażnienie) oraz zaburzenia behawioralne doprowadzające do zmiany dotychczasowych zachowań jednostki. Interesujące badanie (Żarowski, Młodzikowska-Albrecht, Steinborn, 2006) przeprowadzono w Klinice Neurologii

Wieku Rozwojowego Akademii Medycznej w Poznaniu. Miało ono na celu określić częstość występowania objawów klinicznych boreliozy u dzieci i młodzieży w wieku od 9. do 20. roku życia. Jak się okazało, 33,3% hospitalizowanych odczuwało uczucie osłabienia i zmęczenia, z kolei 45,8% młodych pacjentów skarżyło się na bóle głowy. Inne badania donoszą, iż zmęczenie dotyczy aż 94% pacjentów. Pokazuje to, jak ważnym problemem jest spadek energetyczny chorujących, również wśród osób poniżej 20. roku życia. Zespół przewlekłego zmęczenia objawiający się łatwą męczliwością, zmniejszeniem ogólnej wydolności i uczuciem fizycznego zmęczenia czy uogólnionej słabości, zgodnie z wytycznymi, musi utrzymywać się przez co najmniej dwa tygodnie. Należy odróżnić go od depresji, przyczyn organicznych oraz chorób ustrojowych. Nauka pokazuje, iż zespół przewlekłego zmęczenia jest powiązany z wieloma schorzeniami neurologicznymi, a jego patofizjologia wynika m.in. z zaburzeń nerwowych i zaburzeń transmisji nerwowo-mięśniowej (uszkodzeń nerwowo-mięśniowych). Efektem jest wyczerpanie fizyczne, które może współistnieć ze zmęczeniem psychicznym będącym prawdopodobnie najbardziej nieprzyjemnym symptomem. W sąsiedztwie omówionych psychologicznych objawów boreliozy wyróżnia się także: fotofobię, nadwrażliwość narządów zmysłów (dotyku, smaku i węchu), idiosynkrazję (stan umysłu, indywidualny sposób spostrzegania i zachowania) oraz dezorientację przestrzenną [5, 7, 9–14].

Znaczenie stresu 

Stres, jako reakcja fizjologiczna i psychologiczna, naruszająca stan homeostazy organizmu, w dużej mierze dotyczy pacjentów chorujących na boreliozę. Doświadczenia pacjenta w trakcie rozpoznawania, przebiegu i leczenia choroby subiektywnie wywierają na nim pewne piętno. Wszelkie hospitalizacje, przepełnione niepewnością i wycieńczeniem psychicznym, zrezygnowanie, rodzą w nim emocje o ładunku ujemnym. Stres w tym wypadku może wydawać się nie do okiełznania. Jego nasilenie spowodowane być może czasem trwania terapii farmakologicznej (niekiedy koniecznością jej wydłużenia), trudnościami rozpoznawania i niewłaściwymi diagnozami, ewentualnymi działaniami niepożądanymi farmakoterapii, wieloukładowymi stratami zdrowotnymi (istotnym wpływem na układ nerwowy), zmianami w wyglądzie zewnętrznym na skutek objawów dermatologicznych, obniżeniem jakości życia pacjenta (permanentnym doświadczaniem zmęczenia, odczuwaniem bólu i ogólnego dyskomfortu) oraz innymi objawami psychologicznymi (m.in. zaburzeniami poznawczymi). Dodatkowo brak edukacji i psychoedukacji o chorobie również jest uznawany za źródło obniżonego samopoczucia chorego. Co ciekawe, w piśmiennictwie zwraca się uwagę na zjawisko chronicznego zmęczenia, które także współistnieje ze stresem. Syndrom ten ma pojawiać się po przebytej neuroboreliozie i definiuje się go jako stan ciągłego uczucia wyczerpania, które trwa dłużej niż sześć miesięcy. Przeprowadzone w Lublinie badania nad syndromem chronic...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • Roczną prenumeratę dwumiesięcznika Food Forum w wersji papierowej lub cyfrowej,
  • Nielimitowany dostęp do pełnego archiwum czasopisma,
  • Możliwość udziału w cyklicznych Konsultacjach Dietetycznych Online,
  • Specjalne dodatki do czasopisma: Food Forum CASEBOOK...
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy