Dołącz do czytelników
Brak wyników

Suplementy

1 lutego 2019

NR 4 (Sierpień 2018)

Interakcja jednego leku na drugi – czy zawsze szkodliwa?

0 100

Leczenie chorób przewlekłych wiąże się z codziennym przyjmowaniem nawet kilkunastu środków leczniczych. Stwarza to ogromne ryzyko pojawienia się interakcji między stosowanymi lekami, które dodatkowo mogą być potęgowane przez spożywaną żywność, suplementy diety i leki nabywane na własną rękę bez recepty. Na niepożądane interakcje lekowe narażeni są szczególnie ludzie starsi, u których współistniejące choroby mogą dodatkowo nasilać lub osłabiać działanie leków. 

Jak zdefiniować interakcje?

Zgodnie z definicją interakcja jest zjawiskiem polegającym na wzajemnym oddziaływaniu podanych równocześnie kilku leków, w wyniku którego dochodzi do zmiany końcowego efektu działania jednego z nich.

Choć w artykule skupiono się na negatywnych następstwach wzajemnych interakcji, warto w tym miejscu zaznaczyć, że nie każdy wpływ jednego leku na drugi jest szkodliwy. Co więcej, w lecznictwie wykorzystuje się niekiedy kontrolowane nasilanie lub osłabianie działania leków. Do „pozytywnych interakcji” można zaliczyć skojarzoną terapię nadciśnienia tętniczego za pomocą kilku leków z różnych grup terapeutycznych lub łączenie glikokortykosteroidów wziewnych z beta-mimetykami w leczeniu astmy lub przewlekłej obturacyjnej choroby płuc. 

Od czego zależy ryzyko wystąpienia interakcji lek–lek?     

Częstość występowania interakcji między lekami jest uzależniona od wielu czynników. Należą do nich cechy danego leku, ilość przyjmowanych leków, cechy osobnicze pacjenta, współistniejące choroby, wiek oraz płeć. Nadal nierozwiązanym problemem w Polsce jest jednoczasowe leczenie się u kilku lekarzy tej samej specjalizacji i nieinformowanie ich o dotychczas podejmowanej terapii i stosowanych lekach. Brak dostępu do elektronicznej dokumentacji pacjenta sprawia, że chory przyjmuje nieświadomie leki z tą samą substancją czynną ukrytą pod różnymi nazwami handlowymi, zaordynowane przez dwóch różnych lekarzy. Sytuację komplikuje również powszechne zjawisko niestosowania się do zaleceń lekarskich, dzielenie dawek na własną rękę oraz nagłe odstawianie leków bez konsultacji lekarskiej. Udowodniono, że interakcje między lekami są przyczyną dłuższej hospitalizacji, zwiększają jej koszty, pogarszają skuteczność leczenia i są realnym zagrożeniem dla zdrowia i życia pacjentów. Przeciętny Polak realizuje miesięcznie ok. pięciu recept, podczas gdy Amerykanin nawet 10. Przy dwóch stosowanych lekach ryzyko interakcji wynosi ok. 13%. Stosowanie pięciu leków wiąże się już z 88-proc. ryzykiem.

Predyspozycje genetyczne

Istotne znaczenie w indywidualnej odpowiedzi na leczenie i ryzyko pojawienia się interakcji mają czynniki genetyczne. Wśród całej populacji można wydzielić dwie grupy ludzi – tzw. wolnych (poor) oraz szybkich metabolizerów (extensive metabolisers). Pierwsi z nich mają słabo działające enzymy wątrobowe, w wyniku czego po przejściu przez wątrobę do krwiobiegu dostaje się znacznie wyższa dawka aktywnej formy leku.

Podczas gdy szybcy metabolizerzy – dzięki sprawnie działającemu układowi enzymatycznemu w wątrobie – bardzo szybko rozkładają lek do nieaktywnej formy. A więc słabsza lub silniejsza odpowiedź na lek nie jest odczuciem subiektywnym, ale potwierdzoną w badaniach naukową prawdą. Badaniem wpływu genomu na odpowiedź na farmakoterapię zajmuje się nauka zwana farmakogenomiką. 

Wiek i płeć

Przeciętny Polak realizuje miesięcznie ok. pięciu recept, podczas gdy Amerykanin nawet 10!

 

Częstość występowania interakcji zależy również od wieku i płci. Najbardziej narażeni na nie są dzieci i osoby starsze. Niedojrzałość przewodu pokarmowego noworodków i niemowląt ma bezpośrednie przełożenie na uwolnienie i absorpcję środka leczniczego. Związane jest to ściśle z mniejszą powierzchnią wchłaniania, wolniejszym wytwarzaniem kwasu solnego, enzymów trawiennych (w tym pepsynogenu i żółci) oraz zmienioną szybkością opróżniania żołądka i perystaltyką jelit. U dzieci obserwuje się wyższy poziom pH soku żołądkowego i szybsze opróżnianie żołądka. Skutkiem tego jest zmniejszone (amoksycylina, cefaleksyna, fenobarbital, fenytoina, paracetamol) lub zwiększone (ampicylina, penicylina G, chlorki, potas, fosfor) wchłanianie leków. Należy pamiętać również o małej aktywności bariery epidermalnej małych dzieci. Obserwowano objawy alergii, a nawet zatrucia po kontakcie ze skórą dziecka kwasu salicylowego, bornego, barwników anilinowych, antybiotyków i kortykosteroidów. W przypadku dzieci biotransformacja leków jest upośledzona, a wynika to z niedojrzałości anatomicznej wątroby i słabej aktywności enzymów wątrobowych. Nerki noworodków i niemowląt są tylko w 30–40% sprawne w porównaniu z nerkami osoby dorosłej. Eliminacja w tym okresie przebiega więc znacznie wolniej, w wyniku czego czas krążenia aktywnych i nieaktywnych metabolitów danego leku ulega wydłużeniu. Dotyczy to szczególnie leków, których eliminacja przebiega wyłącznie przez nerki – penicylin i aminoglikozydów.

Efekty farmakologiczne i interakcje zależą od płci. Wynika to z różnic anatomicznych (np. mężczyźni mają dłuższy przełyk od kobiet), różnej aktywności enzymów wątrobowych (kobiety wolniej rozkładają leki) oraz różnej dystrybucji leku w organizmie (kobiety mają większą zawartość tkanki tłuszczowej). 

Jakie są mechanizmy interakcji?

Interakcje międzylekowe mają niekiedy dosyć skomplikowane mechanizmy. Ich wspólnym mianownikiem są jednak losy każdego leku w organizmie. W zasadzie na każdym ich etapie leki mogą wzajemnie na siebie wpływać. Wszystkie interakcje leków w zależności od miejsca powstania i mechanizmu wywołania dzieli się na farmaceutyczne, farmakokinetyczne i farmakodynamiczne. Pierwsze z nich powstają poza ustrojem i związane są np. z podawaniem w jednej strzykawce kilku leków w iniekcji. Często dochodzi do wytrącenia osadu, opalescencji lub zmiany barwy roztworu przygotowywanego do aplikacji. Interakcje farmakokinetyczne występują na poziomie receptorów, czego efektem może być synergizm albo antagonizm. Jeżeli dwa (lub więcej) leki wspólnie podane pacjentowi mają podobny efekt farmakologiczny i wzajemnie potęgują swoje działanie, wówczas można mówić o synergistycznej interakcji. W sytuacji gdy jeden lek hamuje działanie drugiego, mamy do czynienia z antagonizmem. 

Przykładem synergizmu leków jest wspomniane już w artykule pożądane połączenie leku rozszerzającego naczynia i leku moczopędnego w terapii nadciśnienia. Podanie z kolei propranololu (który u chorego z astmą może spowodować skurcz oskrzeli) jednocześnie z salmeterolem czy salbutamolem może znosić działanie rozszerzające os...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • Roczną prenumeratę dwumiesięcznika Food Forum w wersji papierowej lub cyfrowej,
  • Nielimitowany dostęp do pełnego archiwum czasopisma,
  • Możliwość udziału w cyklicznych Konsultacjach Dietetycznych Online,
  • Specjalne dodatki do czasopisma: Food Forum CASEBOOK...
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy