Dołącz do czytelników
Brak wyników

Zapobieganie chorobom

1 lipca 2019

NR 3 (Czerwiec 2019)

Dietoterapia jako wsparcie leczenia egzemy u dzieci i dorosłych

0 108

Częstość występowania alergii wykazuje wyraźną tendencję wzrostową, szczególnie w krajach wysoko rozwiniętych. Mówi się nawet o ogólnoświatowej „epidemii alergii”. Znaczący udział stanowią alergie na pokarmy. Problem ten jest spotykany u ok. 5–8% dzieci oraz 1–5% dorosłych [1].
W niniejszym artykule opisano egzemę jako rodzaj alergii kontaktowej oraz przedstawiono zalecenia żywieniowe skierowane do dzieci i dorosłych, które w znaczny sposób mogą wpłynąć na przebieg oraz leczenie tego rodzaju stanu zapalnego skóry.
Wyprysk, inaczej egzema (łac. eczema), jest powierzchownym stanem zapalnym skóry wywołanym różnymi czynnikami zewnątrz- i wewnątrzpochodnymi. Główną przyczyną powstania egzemy jest alergia, a jej przebieg może przybierać różne formy nasilające się w poszczególnych okresach życia [2]. Alergia skórna wywołana jest przez antygen, który powoduje niepożądaną reakcję układu immunologicznego w organizmie, a reakcja ta może wystąpić po spożyciu pokarmu, leku zawierającego daną substancję chemiczną bądź roślinną czy też w kontakcie z tworzywami sztucznymi, metalami itp. [3].

Przyczyny egzemy

Obecnie choroby skóry uznawane są za choroby cywilizacyjne, co oznacza, że niezależnie od czynników genetycznych i immunologicznych zaangażowanych w ich rozwój niezwykle ważną rolę odgrywają czynniki środowiskowe, co w konsekwencji przyczynia się do istotnego wzrostu zachorowań [4]. Egzema to choroba mająca postać ostrego lub przewlekłego stanu zapalnego skóry. Jej podłoże jest nieinfekcyjne i zazwyczaj przebiega w czterech etapach: rumień, pęcherzyk, wysięk, strupy. Objawom towarzyszy świąd o różnym nasileniu [2, 5].
Pomimo prowadzonych obecnie wielu badań nad patogenezą tej choroby skóry, przyczyny i mechanizmy powstawania egzemy nie są dokładnie znane i wyjaśnione. 
Wyprysk endogenny jest schorzeniem uwarunkowanym genetyczną skłonnością organizmu do wystąpienia tego typu przypadłości, zatem jego przyczyn doszukiwać się można w dziedziczeniu i upośledzonej pracy układu odpornościowego.
Przy tym rodzaju wyprysku charakterystyczna jest również nadprodukcja immunoglobuliny E (IgE) – u przeważającej liczby pacjentów stwierdza się podwyższony poziom tej immunoglobuliny, nawet do kilkunastu tysięcy IU/ml [6]. Inną przyczyną tego rodzaju wyprysku mogą być zaburzenia budowy bariery naskórkowej – niedobór filagryny, połączeń międzykomórkowych i ceramidów. Kolejnym czynnikiem może być zakażenie drobnoustrojami. Zaburzenia w budowie i funkcji naskórka pacjentów dotkniętych egzemą umożliwiają kolonizację skóry przez różnorodne patogenne drobnoustroje (bakterie, wirusy, grzyby), które same w sobie mogą być dodatkowym źródłem alergenów lub nasilać lokalny stan zapalny. Taką sytuację obserwuje się np. w przypadku infekcji szczepami gronkowca złocistego (Staphylococcus aureus).
Ostatnią ze stawianych hipotez, które mogą tłumaczyć przyczynę powstawania egzemy, jest autoimmunizacja – u wielu pacjentów wykrywa się przeciwciała przeciwko białkom własnym organizmu, tzw. autoprzeciwciała, które mogą w znaczący sposób nasilić przebieg reakcji alergicznej. Uważa się, że część z tych przeciwciał powstaje podczas prawidłowej odpowiedzi w czasie infekcji i nie jest skierowana przeciw drobnoustrojom, lecz krzyżowo reaguje z białkami organizmu pacjenta [4, 6].
Wyprysk egzogenny pojawia się najczęściej jako objaw alergii na czynniki zewnętrzne, takie jak środowisko, przegrzewanie skóry, kontakt z wełną, potencjalne miejsce pracy, związki chemiczne (detergenty, konserwanty, barwniki żywnościowe). Również czynniki psychosomatyczne oraz produkty spożywcze i nieodpowiednio dobrana dieta zalicza się do podstawowych przyczyn powstawania egzemy [4, 7, 8]. 
Egzema jest więc chorobą o podłożu genetycznym, na której przebieg wpływ mają czynniki środowiskowe i immunologiczne, czyli związane z funkcjonowaniem układu odpornościowego.

Rodzaje egzemy i objawy

Wyróżnia się trzy fazy wyprysku, które zależą od nasilenia zmian chorobowych:

  • faza ostra – charakteryzuje się silnym rumieniem pojawiającym się już po kilku godzinach od momentu kontaktu z alergenem; pojawiają się drobne, ropiejące pęcherzyki, a zatem dochodzi do powstania wysiękowego ogniska, niewyraźnie odgraniczonego od otoczenia,
  • faza podostra – faza pośrednia, charakteryzująca się lekkim złuszczeniem oraz pojawieniem się strupków na rumieniu,
  • faza przewlekła – do tej fazy wyprysku dochodzi po dłużej utrzymującym się stanie zapalnym, który doprowadza do przerostu naskórka oraz bardzo silnego złuszczenia; tej fazie towarzyszy także nadmierny świąd, który doprowadza do drapania ogniska zapalnego i powstawania wykwitów wtórych [9].

Skóra osób dotkniętych egzemą często określana jest jako skóra atopowa. Znacznie różni się ona budową od skóry osób zdrowych – obserwuje się m.in. niewystarczające dojrzewanie komórek naskórka (keratynocytów) i ich nieprawidłowy metabolizm. Zaburzona jest równowaga pomiędzy składnikami w skórze: cholesterolem, kwasami tłuszczowymi, ceramidami, a działanie gruczołów łojowych i potowych jest upośledzone. W związku z tym w naskórku jest zbyt mało tzw. naturalnego czynnika nawilżającego, odpowiadającego za odpowiednie uwodnienie skóry i jej kwasowe pH, w wyniku czego naskórek jest bardziej przepuszczalny dla zewnątrzpochodnych alergenów, łatwiej traci wodę, co dodatkowo wzmaga suchość skóry. W czasie zaostrzenia choroby skóra chorego jest objęta permanentnym stanem zapalnym, który zaostrza się pod wpływem trudnego do opanowania drapania. Jednym z głównych problemów pacjentów z przewlekłym rodzajem egzemy jest świąd, który dotyczy również skóry wyglądającej pozornie zdrowo. Drapanie powoduje nasilenie reakcji immunologicznych oraz umożliwia wnikanie drobnoustrojów w głąb skóry. Zakażenia przyczyniają się do dalszego nasilenia stanu zapalnego i powstawania przeczosów, nadżerek i strupów. Dlatego w przypadku tej choroby mówi się raczej o świądzie powodującym wysypkę, a nie o wysypce, która swędzi. W rezultacie stan zapalny potęguje świąd, dając efekt błędnego koła [4].

Rys. 1. Wielka ósemka


Leczenie egzemy dietą 

Lekarze, bazując na ogólnych zasadach terapii chorób skóry, dobierają leczenie indywidualne dla każdego pacjenta. Leczenie egzemy jest skomplikowanym procesem i jego głównym celem jest zmniejszenie objawów stanu zapalnego skóry w okresie zaostrzeń i utrzymywanie okresów remisji. W przypadku leczenia egzemy, oprócz standardowych metod farmakologicznych, ogromną rolę w powrocie do zdrowia, zarówno dziecka, jak i osoby dorosłej, odgrywa odpowiednio dobrana dieta.
Istotą wsparcia dietetycznego w leczeniu egzemy jest dieta eliminacyjno-rotacyjna polegająca na czasowym usunięciu szkodliwego pokarmu z diety osoby chorej, z jednoczesnym wprowadzeniem składników zastępczych, o równoważnej wartości odżywczej w miejsce eliminowanego pokarmu lub grupy pokarmów [4]. Zastosowanie tego typu diety ma na celu eliminację produktów, które w sposób nieprawidłowy stymulują reakcję ze strony układu immunologicznego. Wyróżnić tu można alergie typu III opóźnionego – tworzenie się kompleksów immunologicznych, a także alergie IgE-zależne, gdzie występuje nadprodukcja immunoglobuliny E [10]. Lecznicza dieta eliminacyjna powinna być pełnowartościowa, dostosowana jakościowo i ilościowo do wieku chorego. Koniecznie, aby była oparta na produktach naturalnych, bez dodatku konserwantów, sztucznych barwników i innych substancji poprawiających smak i zapach potraw. Z jadłospisu należy wyeliminować słodycze, słodzone i barwione sztuczne napoje, przetworzoną żywność [4].
W diecie osoby cierpiącej na egzemę eliminacja szkodliwego pokarmu z codziennej diety jest jedynym skutecznym sposobem redukcji objawów udokumentowanej nadwrażliwości na pokarm [11]. 

Rys. 2. Błędne koło


W 1995 r. grupa ekspertów Food and Agriculture Organization w Stanach Zjednoczonych po raz pierwszy określiła osiem produktów spożywczych stanowiących główne źródła alergenów będących podstawą do wywołania alergii pokarmowej IgE-zależnej. Zaliczają się do nich: mleko krowie, jaja, ryby, skorupiaki, orz...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • Roczną prenumeratę dwumiesięcznika Food Forum w wersji papierowej lub cyfrowej,
  • Nielimitowany dostęp do pełnego archiwum czasopisma,
  • Możliwość udziału w cyklicznych Konsultacjach Dietetycznych Online,
  • Specjalne dodatki do czasopisma: Food Forum CASEBOOK...
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy