Dołącz do czytelników
Brak wyników

Psychodietetyka

2 lutego 2019

NR 5 (Październik 2018)

Dialog motywujący – metoda terapii w praktyce z pacjentem niezmotywowanym

0 99

Dialog motywujący (DM) jest niezwykle istotnym i skutecznym narzędziem pracy podczas procesów terapeutycznych, terapii uzależnień, w pomocy osobom z zaburzeniami odżywiania, zaburzeniami lękowymi oraz różnego rodzaju problemami psychologicznymi. Można go opisać trzema definicjami o wzrastającym stopniu złożoności. Pierwsza z nich odpowiada na kluczowe pytanie: Do czego służy dialog motywujący? Druga opisuje ducha DM, czyli nastawienie umysłowe, będące niezbędnym warunkiem dobrej praktyki. Natomiast trzecia, będąca definicją terapeutyczną, odnoszącą się do sposobu działania, opisuje DM jako metodę kliniczną, określając jej nowe ramy pojęciowe [1, 4]. 

Definicje dialogu motywującego

Według pierwszej definicji DM ma w zamierzeniu znaleźć konstruktywny sposób uporania się z wyzwaniami, przed którymi może stanąć każdy człowiek. 

Dialog motywujący to oparty na współpracy styl rozmowy, służący umocnieniu u osoby jej własnej motywacji i zobowiązania do zmiany [1].

 

DM polega na takim zaaranżowaniu rozmowy, aby ludzie sami przekonali się do zmiany, opierając się na własnych wartościach i interesach. Rozmowy związane z pomaganiem można wyobrazić sobie jako pewne kontinuum (tzw. kontinuum stylów komunikacji):

dowodzenie → ukierunkowywanie → podążanie

Styl dowodzący (directing) przewiduje dla odbiorcy instrukcji role komplementarne, takie jak wykonywanie i przestrzeganie czegoś oraz stosowanie się do czegoś. Przykładem może być wyjaśnianie przez lekarza, jak we właściwy sposób przyjmować lek lub tłumaczenie przez prokuratora sądowego warunków i konsekwencji narzuconych przez sąd. Na przeciwnym krańcu kontinuum znajduje się styl podążający (following), który polega na okazaniu zainteresowania tym, co druga osoba ma do powiedzenia, zrozumieniu i taktownym powstrzymaniu się przed wprowadzaniem własnych treści. Rolą stylu podążającego jest przejmowanie inicjatywy, prowadzenie i poszukiwanie. Pośrodku znajduje się styl ukierunkowujący (guiding), który polega na umiejętnym wysłuchaniu i przekazaniu wiedzy, nie narzucając własnych rozwiązań. Dialog motywujący zajmuje właśnie ten pośredni obszar pomiędzy dowodzeniem a podążaniem, zawierając w sobie aspekty każdego z nich [1].

Czym jest ambiwalencja

Najczęstszym powodem impasu na drodze do zmiany jest ambiwalencja. Pojawia się w chwili, gdy osoby potrzebujące zmiany dostrzegają niewiele powodów, by to zrobić. Osoba doświadczająca ambiwalencji jest dobrze zaznajomiona zarówno z argumentami przemawiającymi za zmianą, jak i przeciwko niej. Ambiwalencja to jednoczesne chcenie i niechcenie czegoś albo pragnienie dwóch sprzecznych ze sobą rzeczy. Naturalnym odruchem osoby, która chce pomóc, jest podjęcie „dobrej” strony argumentacji, czyli wyjaśnienie, dlaczego zmiana jest ważna oraz doradzenie, jak jej dokonać. Nieprzypadkowo DM narodził się w kontekście leczenia uzależnień. Swoisty sposób pomagania miał wywołać u pacjentów ich własną motywację do zmiany. Dzięki temu DM znalazł zastosowanie także w innych dziedzinach, takich jak opieka zdrowotna, system penitencjarny i praca socjalna. Ambiwalencja stanowi normalny element przygotowania do zmiany i stan, w którym pacjent może na pewien czas utknąć. Dlatego też, w chwili, gdy specjalista używa stylu dowodzącego i podaje argumenty na rzecz zmiany w rozmowie z osobą doświadczającą ambiwalencji, w naturalny sposób wydobywa od niej argumenty przeciwstawne. Ludzi łatwiej przekonuje to, co słyszą z własnych ust [1, 4]. 

Elementy dialogu motywującego

Są to:

  • Zasady DM, które brzmią:
  1. Zwalcz odruch naprawiania.
  2. Zrozum motywację klienta.
  3. Słuchaj klienta.
  4. Podbuduj klienta.
  • Narzędzia OARS (Open-ended Questions, Affirmations, Reflections, Summaries).
  • Język zmiany (interwencje mające na celu wywoływanie wypowiedzi pozytywnych i szczerych oraz ich wzmacnianie).
  • Duch DM [2].

Duch dialogu motywującego

Z duchem dialogu motywującego związana jest druga definicja (fachowa), która brzmi:

Dialog motywujący to skoncentrowany na osobie sposób pomagania w odniesieniu do powszechnego problemu ambiwalencji wobec zmiany [1].

 

Elementy ducha DM

Duch DM obejmuje cztery kluczowe elementy: współpracę (collaboration), wywoływanie (evocation), autonomię (autonomy) i współczucie (compassion) [1]. Współpraca odnosi się do relacji partnerskiej w pracy z klientem. Praktyk szanuje wiedzę ekspercką klienta, stara się zrozumieć jego aspiracje i cele oraz stwarza pozytywne warunki, w których zmiana jest możliwa. DM przeprowadza się „dla” osoby i „z” nią. Z duchem partnerstwa jest związana postawa głębokiej akceptacji tego, co przynosi ze sobą klient [2]. Akceptacja wymaga: poszanowania bezwarunkowej wartości osoby i jej potencjału jako człowieka, dostrzegania i wspierania jej niezbywalnej autonomii i prawa do wyboru własnej drogi, dążenia do zrozumienia jej punktu widzenia za pomocą właściwej empatii oraz dowartościowania mocnych stron i wysiłków [1]. Duch DM wywodzi się od przesłanki, zgodnie z którą duża część tego, co może być potrzebne, istnieje już w człowieku, a zadaniem specjalisty jest to wywołać, wydobyć. 

Celem DM jest wydobycie od klienta informacji na temat powodów i potencjalnych przyczyn zmiany oraz poddanie mu różnych możliwości pod rozwagę. 

 

Zmianę można przeprowadzić na wiele sposobów, a motywacja do zmiany powinna wypłynąć od klienta. Próba ograniczenia czyichś możliwości wyboru z reguły wywołuje opór psychologiczny i pragnienie potwierdzenie własnej wolności. Jednocześnie bezpośrednie przyznanie, że każdy klient ma wolność wyboru, na ogół osłabia defensywność i może ułatwić zmianę. Aby postępować ze współczuciem, nie należy dosłownie cierpieć z drugą osobą. Korzyści nie przynosi również odczuwanie empatii bez działania. 

Usługi, które proponują terapeuci posługujący się DM, mają przynieść pożytek klientom, a nie głównie specjalistom. Postawa współczująca oznacza aktywne wspieranie innej osoby, stawianie na pierwszym miejscu jej potrzeb [1]. 

 

Dialog motywujący w praktyce

Częstym problemem klinicystów w praktykowaniu DM jest niezaangażowanie klientów, a wyzwaniem dla niektórych specjalistów staje się zakres różnych możliwości zmiany do rozważenia i trudności z zawężeniem tematu rozmowy. Na przebieg dialogu motywującego wpływają cztery główne procesy: 

  • angażowanie, 
  • ukierunkowywanie, 
  • wywoływanie,
  • planowanie.

Procesy te mogą przechodzić w siebie nawzajem, pokrywać się i powtarzać. Każdy późniejszy proces nadbudowuje się na tym, który został uruchomiony wcześniej i nadal przebiega na n...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • Roczną prenumeratę dwumiesięcznika Food Forum w wersji papierowej lub cyfrowej,
  • Nielimitowany dostęp do pełnego archiwum czasopisma,
  • Możliwość udziału w cyklicznych Konsultacjach Dietetycznych Online,
  • Specjalne dodatki do czasopisma: Food Forum CASEBOOK...
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy