Dołącz do czytelników
Brak wyników

Choroba Wilsona – zaburzony metabolizm miedzi

Artykuł | 20 stycznia 2019 | NR 3
111

Choroba Wilsona, inaczej zwana zwyrodnieniem wątrobowo-soczewkowym, jest chorobą genetyczną, przekazywaną pokoleniowo poprzez dziedziczenie autosomalne recesywne. Istotą choroby jest nieprawidłowy metabolizm miedzi z patologicznym jej odkładaniem się w wielu narządach i tkankach, co skutkuje nieodwracalnym uszkodzeniem tychże narządów [1]. Nieleczona prowadzi do śmierci, dlatego też istotna jest prawidłowo postawiona diagnoza, która przy zastosowaniu odpowiedniego leczenia zatrzymuje postępy choroby. Jest to choroba rzadka, dynamiczna i nieprzewidywalna w swoich skutkach. Choroba Wilsona pojawia się z częstotliwością 1/30 tys. urodzeń, co może oznaczać, że ok. 1% populacji jest nosicielem uszkodzonego genu. Choroba ta została dokładnie opisana przez S.A. Kinnier Wilsona, jako choroba rzadka, charakteryzująca się ruchami mimowolnymi, sztywnością, zaburzeniami mowy i połykania oraz zaburzeniami psychicznymi. Ze względu na towarzyszące chorobie zmiany obrączkowe w rogówce oka (tzw. pierścień Kaysera-Fleischera) Wilson zaproponował nazwę zespołu, występującą do dziś – postępujące zwyrodnienie wątrobowo-soczewkowe [4]. 

Ważne jest, aby wiedzieć, że pierwszymi objawami choroby Wilsona mogą być: wzrost aktywności aminotransferaz, żółtaczka, cechy hemolizy, bóle brzucha, hepatomegalia, splenomegalia, krwawienie z żylaków przełyku, a nawet piorunująca niewydolność wątroby.

Rozpoznanie choroby Wilsona rozpoczyna wstępna diagnostyka, opierająca się na:

  • badaniach laboratoryjnych oceniających metabolizm miedzi,
  • badaniu oznaczenia poziomu miedzi w surowicy (z pobranej krwi),
  • badaniu wydalania miedzi w dobowej zbiórce moczu,
  • badaniu okulistycznym (pierścień Kaysera-Fleishera),
  • badaniach genetycznych, których celem jest identyfikacja zmutowanego genu [3].

Pierwsze symptomy choroby są często niezauważalne i mylone z innymi chorobami (np. chorobą Parkinsona) [2]. Objawy kliniczne choroby występują w postaci: wątrobowej (u 40–50% pacjentów), neurologicznej (40–60%) oraz psychiatrycznej (10–25%) [2].

Objawy uszkodzenia wątroby mogą mieć postać zapalenia, marskości lub niewydolności. 

W przypadku gdy dominuje zapalenie wątroby, nie ma charakterystycznych cech pozwalających odróżnić chorobę Wilsona od innych zapaleń wątroby. Dlatego też ta jednostka jest często późno rozpoznawana.

Objawy wątrobowe mogą przybierać postać łagodną (podwyższona aktywność transaminaz we krwi, tzw. próby wątrobowe ASPAT i ALAT) lub nasiloną, ujawniającą się pojawieniem żółtaczki lub anemii hemolitycznej, a także marskością z towarzyszącym jej nadciśnieniem wrotnym. Może wystąpić także piorunująca niewydolność wątroby, połączona z ciężką anemią hemolityczną, która w ciągu kilku dni może zakończyć się śmiercią [3].

Objawy neurologiczne charakteryzują się:

  • zaburzeniami mowy (jeden z pierwszych objawów neurologicznych),
  • drżeniem kończyn i głowy,
  • objawami parkinsonowskimi, tj. zaburzeniami napięcia mięśniowego, 
  • dystomią segmentalną uogólnioną, czyli zaburzeniami ruchowymi,
  • innymi ruchami mimowolnymi (zaburzeniami neurologicznymi),
  • ślinotokiem oraz zaburzeniami połykania.            

Wśród zaburzeń psychicznych najczęściej wymienia się:

  • zaburzenia osobowości i zachowania, tj. agresja, trudności szkolne i zawodowe,
  • zaburzenia afektu, czyli drażliwość, chwiejność emocjonalna, częste zmiany nastroju, nagłe wybuchy gniewu i płaczu, często prowadzące do stanów depresyjnych i manii [5].

Przy wczesnym rozpoznaniu i właściwym zastosowaniu leczenia, przeżywalność chorych na tę chorobę nie różni się od zdrowej populacji. Jedyną metodą wyleczenia jest transplantacja organu [6]. 

Tabela 1. System oceny punktowej dla diagnostyki choroby Wilsona opracowany na International Meeting on Wilson Disease and Menkes Diseases, Leipzig 2002

* Barwienie hepatocytów rodaniną punktuje się tylko w przypadku braku oceny zawartości miedzi w bioptacie wątroby. Podsumowanie punktacji: ≥ 4 pkt – rozpoznanie choroby Wilsona; 2–3 pkt – diagnoza prawdopodobna (wskazane poszerzenie diagnostyki); 0–1 pkt – małe prawdopodobieństwo choroby Wilsona [4]

Istotne w przebiegu choroby Wilsona jest – oprócz konsekwencji i systematyczności w leczeniu farmakologicznym – zdrowy styl życia, sposób odżywiania oraz stosowanie się do zaleceń żywieniowych.

Celem leczenia stosowanego w przebiegu choroby Wilsona jest usunięcie nadmiaru miedzi zgromadzonej w tkankach i zapobieganie dalszemu jej odkładaniu. Obecnie w leczeniu choroby Wilsona stosuje się substancje, które wiążą miedź i powodują jej wydalanie z moczem. Są to sole cynku blokujące wchłanianie miedzi z przewodu pokarmowego oraz wydalające ją wraz ze stolcem (w Polsce siarczan: Zincteral) oraz preparaty chelatujące miedź (wiążące i wydalające miedź z organizmu); D-penicylamina (w Polsce Cuprenil) [3,14–16]. Prawidłowe leczenie choroby przeciwdziała dalszemu jej postępowi, może doprowadzić do zmniejszenia nasilenia objawów oraz zapobiec współwystępowaniu innych chorób [7]. 

W przyszłości choroba Wilsona może być dobrą kandydatką do terapii genowej, która polega na wprowadzeniu do komórek wątrobowych odpowiedniego genu. W doświadczeniach przeprowadzonych na zwierzętach z odpowiednikiem choroby Wilsona udowodniono, że transplantacja prawidłowych hepatocytów w okresie neonatalnym (od urodzenia do ok. 12. dnia życia) zapobiega wystąpieniu choroby [1]. 

Jaka rolę odgrywa miedź i cynk w chorobie Wilsona? 

W przypadku podejrzenia choroby Wilsona wstępna diagnostyka opiera się na badaniu metabolizmu miedzi, czyli oznaczeniu poziomu ceruloplazminy (jej wartość u osób chorych jest zwykle obniżona < 0,2 g/L – przy normie 0,2–0,5g/L) oraz miedzi w surowicy (jest w zasadzie odbiciem poziomu ceruloplazminy, gdyż normalnie 90% miedzi w krwi jest związana z białkiem – norma 70–140 µg/DL) [4]. Miedź jest mikropierwiastkiem, niezbędnym do prawidłowego rozwoju i utrzymania w zdrowiu organizmu [8]. Odgrywa szczególną rolę w powstawaniu krwinek czerwonych [9], a także jest potrzebna do uruchomienia rezerw żelaza do syntezy hemoglobiny. Jest składnikiem ceruloplazminy, białka będącego nie tylko źródłem miedzi, ale również wpływającego na jej transport w organizmie [10]. Wchłanianie miedzi z przeciętnej diety kształtuje się na poziomie 50% i następuje głównie w dwunastnicy, żołądku i jelicie grubym [11]. Usuwana jest wraz z kałem w ilości ok. 2 mg dziennie [13]. Najlepszym wskaźnikiem zasobów miedzi jest stężenie miedzi lub ceruloplazminy w osoczu [12]. Zwiększona podaż żelaza lub cynku zmniejsza wchłanianie miedzi, ponadto cynk wywołuje w śluzówce jelita syntezę substancji, która wiąże miedź i utrudnia jej przejście do osocza [11]. Nadmierna podaż mie...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • Roczną prenumeratę dwumiesięcznika Food Forum w wersji papierowej lub cyfrowej,
  • Nielimitowany dostęp do pełnego archiwum czasopisma,
  • Możliwość udziału w cyklicznych Konsultacjach Dietetycznych Online,
  • Specjalne dodatki do czasopisma: Food Forum CASEBOOK...
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy