Dołącz do czytelników
Brak wyników

Zapobieganie chorobom

28 kwietnia 2021

NR 2 (Kwiecień 2021)

Chirurgia bariatryczna. Część I. Skuteczność w leczeniu otyłości olbrzymiej

93

Chirurgia bariatryczna uważana jest za najskuteczniejszą dostępną współczesną metodę leczenia otyłości olbrzymiej. Oprócz ewidentnych korzyści w postaci osiąganej szybkiej i trwałej redukcji masy ciała pomaga pacjentom w odzyskaniu kontroli nad przyjmowaniem pokarmów, dokonaniu zmian nawyków żywieniowych, bezpośrednio wpływając na poprawę jakości i komfortu życia.

Leczenie otyłości jest złożonym problemem, o czym świadczy fakt, jak wiele osób na świecie obecnie zmaga się z nadmierną masą ciała, zwykle stosując metody, które w perspektywie wieloletniej okazują się nieskuteczne, zwłaszcza w walce z otyłością III stopnia. Corocznie liczba wykonywanych zabiegów bariatrycznych na świecie, w tym też w Polsce, wzrasta, co związane jest przede wszystkim z rosnącą świadomością, a także wykorzystaniem technik zabiegowych mało inwazyjnych – laparoskopowych. Pozwalają one na zmniejszenie bólu i powikłań, również w zakresie gojenia rany pooperacyjnej oraz szybszą rekonwalescencję i powrót do zdrowia, zwiększając tym samym komfort pacjenta.
Ze względu na związane z długotrwale utrzymującą się nadmierną masą ciała konsekwencje otyłość stała się ogromnym problemem nie tylko medycznym, ale także ekonomicznym. Postępowanie zachowawcze, które stanowi metodę z wyboru w leczeniu nadwagi i otyłości, w przypadku otyłości olbrzymiej zwykle okazuje się nieskuteczne, gdyż w obserwacji wieloletniej nie przynosi oczekiwanych rezultatów. Chirurgia bariatryczna, czyli chirurgia otyłości, która, ze względu na rozległe efekty działania, zwana jest również metaboliczną, w świetle obecnych dowodów, spośród dostępnych metod stanowi najskuteczniejszy sposób leczenia nadmiernej masy ciała pacjentów z otyłością olbrzymią. Wymaga jednak wielospecjalistycznej długotrwałej opieki i kontroli pacjenta, jak również jego silnej woli i motywacji, a osiągane efekty, choć nie są gwarantowane, są nieporównywalne w stosunku do metod zachowawczych.

POLECAMY


SG                                                                                                     RYGB

Rys. 1. Najczęściej wykonywane obecnie metody chirurgii bariatrycznej w Polsce.
Źródło: https://www.quora.com/Can-bariatric-surgery-cure-type-2-diabetes [7]

SG – metoda rękawowej resekcji żołądka
RYGB – metoda łącząca częściową resekcję żołądka i wytworzenie pętli jelitowej Roux-en-Y


W minionej dekadzie zaobserwowano ogromny wzrost zainteresowania dziedziną, jaką jest bariatria, coraz więcej pacjentów skłania się ku tej metodzie, licząc na skuteczne, trwałe efekty redukcji nadwagi, poprawy stanu zdrowia, jak również komfortu życia. Należy mieć świadomość, iż chirurgiczne metody leczenia otyłości nie prowadzą do takich samych rezultatów u wszystkich chorych. Operacja stanowi element złożonego procesu leczenia otyłości, silny bodziec do dalszych zmian, o których podjęciu decyduje sam pacjent. W rzeczywistości wymusza zmianę pewnych dotychczasowych nawyków i zachowań. Zadaniem zespołu przygotowującego pacjenta do leczenia bariatrycznego jest weryfikacja oczekiwań i ustalenie realnego, a przede wszystkim bezpiecznego celu, możliwego do osiągnięcia.
Na podstawie dostępnych danych i dotychczasowego doświadczenia wiadomo, iż osiągane rezultaty dotyczą redukcji masy ciała pacjentów oraz zawartości tkanki tłuszczowej, prowadzących do zmniejszenia ryzyka powikłań otyłości, ale także do zmian stanowiących swego rodzaju efekt pośredni. Są to przede wszystkim zmiany hormonalne wpływające na procesy regulacji głodu i sytości oraz pooperacyjne zmiany preferencji żywieniowych (w zakresie poczucia smaku i zapachu spożywanych potraw). Ocena zależności między poszczególnymi czynnikami i ich wpływ na ostateczny wynik leczenia pacjenta stanowią niezwykle istotny i ciekawy element procesu terapii otyłości. Poznanie mechanizmów zmian pooperacyjnych i długofalowego wpływu zabiegu na stan chorych pozwala na dużo szersze rozumienie problemu leczenia otyłości, nie ograniczając, zwykle zbyt ogólnie postrzeganego, terminu „odchudzanie” jedynie do zmniejszenia masy ciała pacjenta, w możliwie najkrótszym czasie. 
Efekty leczenia operacyjnego uzyskiwane są nie tylko na drodze ograniczeń kalorycznych poprzez zmniejszenie objętości spożywanych pokarmów czy powierzchni wchłaniania jelitowego, ale przede wszystkim dzięki wpływowi na złożone procesy neurohormonalne, dlatego chirurgia bariatryczna zwana jest także metaboliczną [1]. 
Aktualnie wyróżnia się trzy typy operacji bariatrycznych: czysto restrykcyjna, jak obecnie najpowszechniej wykonywana, częściowa – tzw. rękawowa resekcja żołądka (rys. 1), ograniczająca wchłanianie jelitowe poprzez wytworzenie pętli jelitowych, oraz mieszana, która łączy dwie powyższe. Skuteczność poszczególnych metod, określona jako przewidywana średnia redukcja masy ciała i długotrwałe jej utrzymywanie, przemawia za operacjami o mechanizmie działania restrykcyjno-wyłączającym, jednak są to technicznie najtrudniejsze zabiegi, związane z większym ryzykiem powikłań, również tych odległych, wynikających z ograniczenia wchłaniania jelitowego i niewystarczającej suplementacji odżywczej [2–6].
Mechanizm wpływu poszczególnych technik chirurgii bariatrycznej na organizm jest złożony, dlatego należy rozpatrywać je w wielu aspektach. Począwszy od zmiany anatomii przewodu pokarmowego i bezpośrednich następstw w postaci mechanicznych ograniczeń przyjmowania pokarmu, przez zmiany metaboliczno-neuroendokrynne, po poprawę w zakresie zdrowia psychicznego, w tym jakości i komfortu życia. 
 

Tabela 1. Porównanie wyników redukcji nadwagi po zastosowaniu leczenia zachowawczego i leczenia bariatrycznego
Badanie
(okres obserwacji)
% redukcji nadwagi – EWL
Chirurgia bariatryczna Leczenie zachowawcze
Dixon 2008 [8]
(24 mies.)
62,5 4,3
Mingrone 2012 [9]
(24 mies.)
68,08 9,29
O’Brien 2006 [10]
(12 mies.)
78,6 41,1
O’Brien 2006 [10]
(24 mies.)
87,2 21,8
Schauer 2012 [11]
(12 mies.)
81 13


Z opublikowanych wyników badań z randomizacją, porównujących terapię zachowawczą z leczeniem operacyjnym otyłości (tab. 1), wynika, iż bariatria jest metodą skuteczną, dającą realne korzyści zdrowotne już w krótkim okresie pooperacyjnym. Oprócz zwykle spektakularnej redukcji masy ciała, która często nie jest realna do osiągnięcia w porównywalnie krótkim czasie z zastosowaniem wyłącznie metod zachowawczych, możliwe jest przede wszystkim zapobieganie i/lub leczenie powikłań otyłości, przy jednocześnie niskim odsetku śmiertelności.
Żeby lepiej zobrazować sam efekt zabiegu bariatrycznego w zakresie redukcji masy ciała, jednym z dowodów powodzenia i skuteczności leczenia jest przykład 46-letniej pacjentki z przedoperacyjną masą ciała 143 kg i BMI 47 kg/m2. Po więcej niż roku od operacji rękawowej resekcji żołądka zredukowała masę ciała o ponad 63 kg (EWL na poziomie 78%), dochodząc do masy 79 kg (BMI = 26 kg/m2). Osiągnęła redukcję tkanki tłuszczowej z 62% do 21% w ciągu roku, przy jednoczesnym spadku o 10 jednostek wskaźnika otłuszczenia trzewnego (z wartości 15 na 5). Najintensywniejsza utrata masy ciała wśród pacjentów obserwowana jest w okresie między trzecim a szóstym miesiącem po zabiegu, przy jednoczesnym silnym spadku zawartości tkanki tłuszczowej, wartości wskaźnika otłuszczenia trzewnego (wykres 1–5).
Wybór metody nie jest jednoznaczny. Oprócz doświadczenia oraz preferencji zespołu leczącego również stopień nadwagi pacjenta, jego indywidualne predyspozycje, zachowania żywieniowe, a także inne czynniki mogące wpłynąć na ryzyko wystąpienia powikłań śród- i pooperacyjnych, należy uwzględnić, dokonując właściwego wyboru metody operacyjnej. Obecnie metoda rękawowej resekcji żołądka (SG) wydaje się optymalnym wyborem do osiągnięcia zamierzonych trwałych rezultatów u większości pacjentów, przy jednocześnie niskim odsetku ryzyka powikłań. Co ważne, jest to metoda, którą, w razie konieczności, np. przy niewystarczającej redukcji masy ciała, jeśli występują ku temu wskazania, można poszerzyć o kolejny etap, np. ograniczający wchłanianie jelitowe.
Osiągany średnio 60-proc. odsetek redukcji nadmiernej masy ciała i tkanki tłuszczowej po zabiegu SG (wykres 1–5) oraz liczne korzyści zdrowotne potwierdzają zasadność wykorzystania chirurgii w leczeniu otyłości. Jednak ostateczny osiągnięty efekt...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • Roczną prenumeratę dwumiesięcznika Food Forum w wersji papierowej lub cyfrowej,
  • Nielimitowany dostęp do pełnego archiwum czasopisma,
  • Możliwość udziału w cyklicznych Konsultacjach Dietetycznych Online,
  • Specjalne dodatki do czasopisma: Food Forum CASEBOOK...
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy