Dołącz do czytelników
Brak wyników

Zaparcie stolca – postępowanie żywieniowe

Artykuł | 20 stycznia 2019 | NR 3
270

Zaparcie stolca to tematyka, która bardzo często stanowi wyzwanie dla dietetyka klinicznego, a także innych profesjonalistów opieki zdrowotnej. Problem zaparć przewlekłych jest szeroko rozpowszechniony, jego terapia zarówno żywieniowa, jak i farmakologiczna często nie przynosi oczekiwanych rezultatów.

Zaparcie stolca 

Według polskich badań epidemiologicznych na zaparcie stolca cierpi ponad 13% populacji kraju [1]. Szczególnie niepokoi fakt, że odsetek pacjentów z zaparciami i innymi dolegliwościami układu pokarmowego stale się zwiększa. Badacze coraz częściej łączą występowanie takich dolegliwości, jak zaparcie, zespół jelita drażliwego czy refluks z dynamiczną zmianą trybu życia społeczeństw i industrializacją przemysłu spożywczego, która nastąpiła w kilku ostatnich dekadach. Rozpowszechnienie problemu i jego uciążliwość sprawiają, że pacjent z zaparciami bardzo często poszukuje rozwiązania na własną rękę: w poradnikach, gazetach, internecie i – na szczęście, coraz częściej – w gabinecie dietetyka i lekarza. 

Kluczowymi elementami profilaktyki i terapii przewlekłych zaparć są zmiany dotyczące sposobu odżywiania, spożywanie dostatecznej ilości płynów, wprowadzenie aktywności fizycznej, dbanie o higienę wypróżnień również w odniesieniu do higieny psychicznej.

 

Definicja zaparć 

Definicja zaparć przysparza kłopotu zarówno pacjentom, jak i profesjonalistom. Pacjenci zaparcie stolca definiują najczęściej jako wypróżnienia rzadsze niż codzienne, a także stolec zbity, twardy, trudny do wydalenia lub powodujący dyskomfort w czasie defekacji. Tymczasem według Kryteriów Rzymskich IV zaparcie można rozpoznać, kiedy występują co najmniej dwa z poniższych kryteriów:

  • wysiłek w czasie oddawania stolca przynajmniej w 25% wypróżnień,
  • grudkowate lub twarde stolce podczas co najmniej 25% wypróżnień,
  • poczucie niepełnego wydalenia podczas co najmniej 25% wypróżnień,
  • poczucie zatwardzenia lub blokady odbytnicy podczas co najmniej 25% wypróżnień,
  • konieczność zastosowania ręcznych zabiegów w celu opróżnienia odbytnicy podczas co najmniej 25% wypróżnień,
  • mniej niż trzy wypróżnienia na tydzień.

Ryc. 1. Ogólne zalecenia przy zaparciach

 

Według American Gastroenterological Association wyróżnia się:

  • zaparcia z prawidłowym pasażem jelitowym, bez zaburzeń defekacji, 
  • zaparcia ze zwolnionym pasażem jelitowym, bez zaburzeń defekacji,
  • zaburzenia defekacji wraz ze zwolnionym pasażem jelitowym,
  • zaburzenia defekacji,
  • zaparcia wtórne do chorób metabolicznych (np. niedoczynność tarczycy), polekowe, zaparcia mechaniczne (np. w przebiegu rozrostu nowotworowego) [3].

UWAGA! Istnieją tzw. objawy alarmujące związane z funkcjonowaniem układu pokarmowego. Jeśli u pacjenta występują takie objawy, jak nagła zmiana rytmu wypróżnień, krew w stolcu, stolce ołówkowe, niedokrwistość lub jeśli pacjent schudł w ostatnim czasie w sposób niezamierzony, bezwzględnie należy zalecić mu konsultację lekarską w celu poszerzenia diagnostyki. 

Zalecenia dotyczące stylu życia 

Kluczowymi elementami profilaktyki i terapii przewlekłych zaparć są zmiany dotyczące sposobu odżywiania, spożywanie dostatecznej ilości płynów, wprowadzenie aktywności fizycznej, dbanie o higienę wypróżnień również w odniesieniu do higieny psychicznej, np. zapewnienie warunków intymności w czasie wypróżnienia w domu i w pracy. Szczególnie istotna w przypadku występowania zaparć jest indywidualizacja zaleceń.

Należy pamiętać, że nie każdy pacjent wymaga tylko i wyłącznie zwiększenia podaży błonnika pokarmowego w diecie.

Wywiad jako podstawa trafnych zaleceń

Aby zoptymalizować i zindywidualizować zalecenia dla pacjenta, należy skrupulatnie przeprowadzić wywiad zdrowotny i żywieniowy. Szczególną uwagę warto w nim zwrócić na poziom aktywności fizycznej, ilość spożywanych płynów, a także przyjmowane leki i suplementy diety. Istnieje duża grupa powszechnie stosowanych leków, które spowalniają pasaż jelitowy. Należą do nich m.in. preparaty żelaza, glinu, wapnia, opioidowe leki przeciwbólowe, niektóre leki obniżające ciśnienie tętnicze krwi, preparaty antycholinergiczne, neuroleptyki, środki moczopędne czy leki przeciwdrgawkowe.
Postępowanie żywieniowe powinno uwzględniać:

  • Zwiększenie spożycia płynów. Zaleca się spożywanie co najmniej ośmiu szklanek płynów dziennie (najlepiej wody). Mimo że literatura naukowa nie dostarcza bezpośrednich dowodów na korzystny wpływ podaży płynów na występowanie zaparć, to istnieją dowody na poprawę skuteczności terapii (np. zwiększona podaż błonnika) przy odpowiednim nawodnieniu. Na prawid-łową podaż płynów należy zwracać uwagę szczególnie w odniesieniu do dzieci i osób starszych [4].
  • Zwiększenie spożycia błonnika. Błonnik, czyli roślinne włókno pokarmowe, dzieli się na błonnik rozpuszczalny i nierozpuszczalny. Nierozpuszczalne frakcje włókna pokarmowego, zwiększając objętość stolca, poprawiają perystaltykę jelit oraz ułatwiają wypróżnienia. Frakcje rozpuszczalne charakteryzuje działanie hipolipemizujące i normalizujące glikemię [5]. Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) rekomenduje spożycie powyżej 25 g błonnika na dobę [6]. W 2012 r. ukazała się metaanaliza dotycząca wpływu różnych interwencji z błonnikiem na poprawę przebiegu choroby. Badacze zaobserwowali statystycznie istotny wzrost częstości wypróżnień u osób stosujących interwencje z błonnikiem (otręby pszenne, glukomannan, suplementy błonnika) w porównaniu do grup kontrolnych i nie zaobserwowali wpływu błonnika na konsystencję stolca i komfort defekacji [7]. 
  • Dieta bogatobłonnikowa powinna składać się z naturalnych, niskoprzetworzonych produktów, takich jak: otręby, mąki z pełnego przemiału, kasze, orzechy, nasiona, warzywa i owoce wraz ze skórką. 
  • Należy podkreślić, że istnieją duże odrębności terapeutyczne (zwłaszcza w kontekście podaży błonnika) w różnych typach zaparć. W zaparciach ze zwolnionym pasażem jelitowym (atonicznych) zaleca się zwiększenie podaży płynów oraz błonnika nierozpuszczalnego najlepiej w postaci surowej. U pacjentów z prawidłowym pasażem jelitowym, ze skłonnościami do bolesnych skurczów jelit (zaparcia spastyczne) należy unikać nadmiernej podaży błonnika nierozpuszczalnego, który w tym wypadku może nasilić bóle i dyskomfort pacjenta. 
  • Mimo wielu opracowań naukowych na temat wpływu błonnika na skuteczność leczenia zaparć potrzebne są dalsze prawidłowo zaprojektowane metodologicznie badania potwierdzające jego rolę.

Nowości w terapii zaparć:

Probiotyki

Literatura naukowa dostarcza co...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • Roczną prenumeratę dwumiesięcznika Food Forum w wersji papierowej lub cyfrowej,
  • Nielimitowany dostęp do pełnego archiwum czasopisma,
  • Możliwość udziału w cyklicznych Konsultacjach Dietetycznych Online,
  • Specjalne dodatki do czasopisma: Food Forum CASEBOOK...
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy