Dołącz do czytelników
Brak wyników

Zapobieganie chorobom

2 września 2020

NR 4 (Sierpień 2020)

Wykorzystanie badań lipidomicznych w dietoterapii schorzeń skóry – case study

84

Na łamach czasopisma „Food Forum” w numerze 1/2020 przedstawiłam temat nutrilipidomiki oraz możliwości zastosowania badań lipidomicznych w praktyce lekarza i dietetyka jako jedno z narzędzi personalizacji diety. W tym artykule chciałabym zaprezentować przykład wykorzystania badania profilu kwasów tłuszczowych w komórkach do monitorowania ich spożycia wraz z dietą i suplementacją w dietoterapii pacjenta z atopowym zapaleniem skóry (AZS).

POLECAMY

Czym jest nutrilipidomika?

Dla przypomnienia: nutrilipidomika zajmuje się ilościowym i jakościowym oznaczaniem lipidów komórkowych w celu zbadania zależności między stanem odżywienia pacjenta a dysfunkcjami metabolicznymi, takimi jak otyłość, insulinooporność, choroby sercowo-naczyniowe, choroby nowotworowe czy zaburzenia hormonalne. Dostarcza również informacji na temat metabolizmu lipidów w stanie zdrowia oraz w stanach fizjologicznych, jak ciąża i proces starzenia [1, 2].
Ocena profilu lipidomicznego krwi pełnej możliwa jest dzięki oznaczaniu stężenia kwasów tłuszczowych metodą tzw. suchej kropli (DBS – dried blood spot), która polega na pobraniu krwi włośniczkowej na specjalną bibułę testową, a następnie przeprowadzeniu analizy lipidomicznej metodą chromatografii gazowej [3].
Z praktycznego punku widzenia badanie lipidomiczne pozwala na ocenę długoterminowego spożycia (w okresie kilku miesięcy poprzedzających wykonanie badania) poszczególnych grup kwasów tłuszczowych, zwłaszcza wielonienasyconych kwasów tłuszczowych z rodziny omega-3 i 6, które nie są syntetyzowane endogennie przez organizm lub ich synteza jest niewystarczająca. Możemy również ocenić zmiany zachodzące podczas dietoterapii, ponieważ badania pokazują, że dieta jest w stanie przebudować strukturę błony komórkowej [4, 1].

Jakich informacji dostarcza badanie „omega test”?

Do najważniejszych parametrów, które możemy ocenić, należą: 

  • Indeks omega-3 – najlepiej udokumentowany w literaturze wskaźnik poziomu zawartości kwasów: eikozapentaenowego (EPA) i dokozaheksaenowego (DHA), który koreluje z ryzykiem sercowo-naczyniowym (poziom EPA + DHA > 8% związany jest z najniższym ryzykiem nagłej śmierci sercowej) [5].
  • Indeks przewlekłego stanu zapalnego AA/EPA – określa stosunek najbardziej prozapalnego kwasu arachidonowego (AA, omega-6) do kwasu eikozapentaenowego (EPA, omega-3) mającego działanie antyzapalne i związany jest ze zwiększonym ryzykiem rozwoju chorób o podłożu zapalnym [6].
  • Indeks tłuszczów trans – służy do oceny spożycia z dietą tłuszczów trans i jest związany ze zwiększonym ryzykiem zgonu z powodu zawału mięśnia sercowego lub choroby wieńcowej [7].
  • Indeks NKT/JNKT – stosunek kwasów tłuszczowych nasyconych (NKT) do jednonienasyconych (JNKT) wpływa na płynność i przepuszczalność błon komórkowych, co również przekłada się m.in. na ryzyko chorób sercowo-naczyniowych (nadmiar kwasów tłuszczowych nasyconych usztywnia błony komórkowe, zaburzając ich prawidłowe funkcjonowanie) [8, 9].
  • Poziom 22 kwasów tłuszczowych z podziałem na kwasy: nasycone (w tym miażdżycorodny kwas palmitynowy), jednonienasycone (w tym oleinowy), wielonienasycone z rodziny omega-3 (w tym EPA, DHA, alfa-linolenowy ALA) oraz omega-6 (m.in. linolowy LA, gamma-linolenowy GLA oraz arachidonowy AA).

Znaczenie kwasów tłuszczowych w dietoterapii schorzeń skóry

Prawidłowa dieta jest niezwykle ważnym elementem terapeutycznym leczenia przewlekłych dermatoz. Skóra będąca największym organem ludzkim ma szczególną zdolność do magazynowania substancji dostarczanych wraz z pożywieniem. Lipidy są istotnym składnikiem strukturalnym skóry wpływającym na jej funkcje barierowe. Jako element błon komórkowych zapewniają im odpowiednią strukturę, elastyczność i funkcjonalność – wpływają na transport błonowy w komórkach skóry właściwej i naskórka. Działają ponadto immunomodulująco poprzez wpływ eikozaniodów, będących produktami ich przemian, na procesy zapalne.
Najważniejsze znaczenie w dietoterapii chorób skóry mają niezbędne nienasycone kwasy tłuszczowe NNKT. Wśród nich do najważniejszych zaliczamy:

  • Kwas alfa-linolenowy (ALA) oraz kwas linolowy (LA) – główne kwasy tłuszczowe ceramidów (75%) występujących w warstwie rogowej naskórka. Ich niedobór skutkuje zaburzeniami funkcji barierowej skóry – wzrost przepuszczalności skóry i zwiększone ryzyko wnikania alergenów oraz zmiany zapalne. 
  • Kwas gamma-linolenowy (GLA) – w organizmie powstaje z kwasu LA w wyniku enzymatycznej reakcji delta-6-desaturazy. W chorobach skóry (AZS, łuszczyca) obserwuje się zaburzoną aktywność tego enzymu. Metabolizowany jest do kwasu dihomo-gamma-linolenowego (DGLA), z którego powstają prostaglandyny E1 (PGE1) o działaniu przeciwzapalnym. Hamuje także uwalnianie mediatorów zapalanych, jak IL-1b czy czynnik martwicy nowotworów alfa (TNF-a). Suplementacja olejem z wiesiołka bogatym w GLA wpływa na poprawę parametrów skóry (nawilżenie, elastyczność, gęstość, szorstkość) oraz zmniejszenie objawów atopii, takich jak suchość i świąd skóry. 
  • Kwas eikozapentaenowy (EPA) i dokozaheksaenowy (DHA) – ich głównym źródłem są oleje rybie, gdyż tylko w niewielkim stopniu powstają w organizmie z kwasu alfa-linolenowego ALA. Wpływają korzystnie na płynność i przepuszczalność błon komórkowych, ale przede wszystkim na zmniejszenie wytwarzania mediatorów stanu zapalnego z kwasu arachidonowego oraz stymulację cytokin przeciwzapalnych, zapobiegając nadmiernemu wysuszeniu skóry oraz zmniejszając ryzyko alergii.

Wielonienasycone kwasy tłuszczowe stanowią zatem istotny składnik pokarmowy dla skóry, a odpowiednia suplementacja diety olejami roślinnymi jest ważnym elementem uzupełniającym terapię schorzeń skóry. Korzystny wpływ ma również ograniczenie spożycia kwasów tłuszczowych nasyconych oraz tłuszczów trans [10, 11, 12].

OPIS PRZYPADKU 

Pacjentka w wieku 41 lat zgłosiła się do poradni żywieniowej z powodu nadwagi i atopowego zapalenia skóry. Otrzymała zlecenie wykonania badań z krwi, m.in. badanie nadwrażliwości pokarmowej IgG-zależnej oraz oznaczenie stężenia kwasów tłuszczowych w komórkach (omega test) w celu sprawdzenia poziomu przewlekłego stanu zapalnego oraz zawartości wielonienasyconych kwasów tłuszczowych w organizmie (rys. 1). Zalecona dietoterapia obejmowała wielokierunkowe działania, m.in. dietę redukcyjną oraz eliminacyjną (wykluczenie utajonych nadwrażliwości pokarmowych), wyrównanie niedoborów składników mineralnych i witamin, suplementację olejami czy zwiększenie spożycia antyoksydantów.
 

Rys. 1. Wynik badania omega test pacjentki na początku terapii


Dieta pacjentki w kontekście spożywanych tłuszczów

Pacjentka stosowała dietę semiwegetariańską. Ryby, które są głównym źródłem kwasów EPA i DHA, gościły w jej diecie okazjonalnie, kilka razy w miesiącu. Indeks omega-3 wynosił 4,67%, co oznaczało średnio korzystny poziom kwasów EPA + DHA w błonach komórkowych, charakterystyczny dla wielu krajów europejskich. Wartość indeksu > 8% oznacza optymalny poziom i związana jest z najniższym ryzykiem nagłej śmierci sercowej oraz chorób o podłożu zapalnym [13].
Pacjentka spożywała dużo pokarmów roślinnych, takich jak kasze, warzywa strączkowe, orzechy i nasiona. Deklarowała codzienne podjadanie pestek słonecznika lub orzechów wieczorem przed snem. W diecie pojawiały się również słodycze w postaci różnego rodzaju batonów zbożowych. Zawartość kwasu linolenowego w błonach komórkowych była dość wysoka (26,51%).
Do obróbki cieplnej pacjentka stosowała masło klarowane, olej kokosowy i rzadziej oliwę z oliwek. Kilka razy w tygodniu jadała nabiał, w tym sery kozie i długodojrzewające sery żółte. Okazjanalnie spożywała mięso drobiowe, natomiast czerwone wykluczyła z diety. Proporcja NKT/JNKT określająca wzajemny stosunek kwasów tłuszczowych jednonienasyconych do nasyconych była przesunięta w stronę kwasów nasyconych, co wiązało się z obniżonym poziomem kwasów tłuszczowych jednonienasyconych i niskim poziomem kwasu oleinowego w ...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • Roczną prenumeratę dwumiesięcznika Food Forum w wersji papierowej lub cyfrowej,
  • Nielimitowany dostęp do pełnego archiwum czasopisma,
  • Możliwość udziału w cyklicznych Konsultacjach Dietetycznych Online,
  • Specjalne dodatki do czasopisma: Food Forum CASEBOOK...
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy