Dołącz do czytelników
Brak wyników

Dieta dla skóry

16 grudnia 2020

NR 6 (Grudzień 2020)

Wpływ diety na układ odpornościowy skóry

36

Skóra jako ważny element układu odpornościowego organizmu

Skóra jest najbardziej zewnętrzną powłoką organizmu człowieka. Jej powierzchnia wynosi 1,5–2 m2, co czyni ją największym organem naszego ciała. Skóra jest jedną z dróg wnikania patogenów do organizmu. Zarówno duża powierzchnia kontaktu z patogenami, jak i bezpośredni kontakt ze środowiskiem zewnętrznym stanowią przyczynę istnienia układu odpornościowego skóry SALT (Skin Associated Lymphoid Tissue). Stanowi on pierwszą linię obrony organizmu przed rozwojem infekcji. Układ odpornościowy skóry funkcjonuje na dwóch poziomach, którymi są: 

POLECAMY

  • profilaktyka wnikania drobnoustrojów do organizmu,
  • aktywacja mechanizmów odpowiedzi immunologicznej [1].

Budowa i funkcje SALT

Skóra składa się z trzech głównych warstw: naskórek, skóra właściwa i tkanka podskórna. Naskórek stanowi najbardziej zewnętrzną jej część. W skład jego budowy histologicznej wchodzi warstwa rogowa, jasna, ziarnista, kolczysta oraz podstawna. Każdy z wymienionych elementów bierze udział w prawidłowym funkcjonowaniu SALT [1]. Wyróżnia się kilka mechanizmów obronnych:

  • zapobieganie wnikania patogenów do wnętrza organizmu poprzez barierę mechaniczną [2],
  • usuwanie patogenów w procesie złuszczania naskórka [3],
  • utrzymanie kwaśnego pH skóry, które uniemożliwia kolonizację patogenów [3],
  • zapobieganie odwodnieniu skóry, co warunkuje prawidłowe zachodzenie procesów komórkowych [3],
  • działanie konkurencyjne mikrobiomu skóry [3],
  • synteza substancji przeciwdrobnoustrojowych, prozapalnych i przeciwzapalnych przez różne grupy komórek [4],
  • procesy naprawcze [3]
     
Tabela 1. Mechanizm obronny poszczególnych elementów SALT [1]
Element SALT Mechanizm obronny
korneocyty (komórki warstwy rogowej naskórka wypełnione keratyną)
  • martwe komórki tworzą szczelną hydrofobową barierę [1]
i proces ich złuszczania (odrywanie się korneocytów od powierzchni skóry)
  • drobnoustroje zostają mechanicznie usunięte z jej powierzchni [3]
komórki Langerhansa warstwy podstawnej naskórka
  • pochłaniają antygeny i przetwarzają antygeny mikroorganizmów [4]
  • prezentują antygen limfocytom T [1]
keratynocyty (żywe komórki naskórka)
  • wytwarzają cytokiny [5]
  • składniki układu dopełniacza [5]
  • peptydy o działaniu antymikrobowym [1]
bariera hydrolipidowa
  • lipidy naskórka zakwaszają pH skóry [6]
  • uszczelniają barierę hydrolipidową przed wnikaniem drobnoustrojów [6]
  • zapobiegają TEWL (Transepidermal Wate Loss), dzięki czemu procesy komórkowe zachodzące w środowisku wodnym przebiegają prawidłowo [6]
mikrobiom skóry
  • bakterie oraz grzyby ograniczają rozwój patogenów poprzez działanie konkurencyjne [7]
  • stymulują keratynocyty do wytwarzania związków przeciwdrobnoustrojowych [7]
  • utrzymują homeostazę SALT [8]
kwaśny odczyn skóry
  • kwaśne pH skóry (ok. 5,5) ogranicza kolonizację większości patogenów [3]
proces gojenia ran
  • naprawa uszkodzonych elementów skóry dzięki obecności czynników wzrostu, co ogranicza przedostawanie się drobnoustrojów 
  • do wnętrza organizmu [3]
sebocyty (komórki łojowe) i komórki gruczołów potowych
  • wydzielanie czynników przeciwdrobnoustrojowych [1]
adipocyty
(komórki tkanki tłuszczowej)
  • synteza substancji uczestniczących w rozwoju stanu zapalnego (adipokiny) [1]
komórki tuczne skóry właściwej
  • stymulacja fibroblastów do syntezy kolagenu i elastyny, które są niezbędne w procesie gojenia się ran [3]
inne komórki obecne w skórze
  • komórki dendrytyczne, komórki NK (Natural Killer), limfocyty T [9]


Tabela nr 1 przedstawia poszczególne elementy SALT wraz z mechanizmem ich funkcjonowania.

Choroby i dysfunkcje skóry jako konsekwencje zaburzeń układu odpornościowego

Do konsekwencji zaburzeń funkcjonowania układu odpornościowego skóry zalicza się atopowe zapalenie skóry (AZS), trądzik pospolity, trądzik różowaty, łojotokowe zapalenie skóry, łuszczycę, alergie skórne [10, 11]. Każda z wymienionych chorób ma podłoże immunologiczne obejmujące nieprawidłowe funkcjonowanie mechanizmów wymienionych w tab. 1. Zaburzenie procesu złuszczania naskórka [1] oraz nadmierna aktywacja SALT przebiega w przypadku trądziku pospolitego oraz łuszczycy [14]. Dysfunkcje bariery hydrolipidowej stanowią jeden z elementów patologii w atopowym zapaleniu skóry i łuszczycy [24]. Z kolei zaburzenie równowagi mikrobiomu skóry prowadzi do rozwoju chorób takich, jak łuszczyca, łojotokowe zapalenie skóry, trądzik pospolity, AZS, łojotokowe zapalenie skóry i trądzik różowaty [12, 13]. Do głównych objawów dermatologicznych w przebiegu zaburzeń funkcjonowania SALT zalicza się suchość skóry, która zwiększa jej podatność na uszkodzenia, co w konsekwencji prowadzi do infekcji oraz rozwoju stanu zapalnego [6]. Trudno gojące się rany są kolejnym objawem patologii układu odpornościowego skóry. Są wynikiem zaburzeń w procesach regeneracji skóry, co może przyczyniać się do rozwoju infekcji [16].

Wpływ diety na układ odpornościowy skóry

Odpowiednio zbilansowana dieta stanowi podstawę prawidłowego funkcjonowania układu immunologicznego skóry. Niedożywienie może działać immunosupresyjnie, co powoduje zwiększoną podatność na infekcje [17]. Dieta stanowi również jeden z czynników modulujących mikrobiom skóry [8]. Udowodniono związek występowania otyłości z upośledzonym działaniem układu immunologicznego skóry. Zaburzenie czynności adipocytów w przebiegu tej choroby przyczynia się do rozwoju stanu zapalnego, poprzez syntezę substancji prozapalnych, takich jak czynnik chemotaktyczny monocytów [27]. 
Jedną z chorób będących konsekwencją tego mechanizmu jest insulinooporność. Prawidłowo zbilansowana dieta niskoenergetyczna o niskim indeksie i ładunku glikemicznym pozwala zapobiec konsekwencjom wystąpienia zaburzeń układu SALT [17].

Witaminy

Dla zachowania zdrowia organizmu oraz skóry ważna jest odpowiednia podaż podstawowych składników odżywczych, takich jak witaminy i składniki mineralne. Część z nich ma kluczowe znaczenie w prawidłowym funkcjonowaniu SALT. Badania naukowe dowodzą, że niedobór witaminy A powoduje zmniejszenie reaktywności limfocytów T [18]. Ze względu na istotną rolę w procesie regulacji procesu złuszczania naskórka witamina ta wpływa na poprawę funkcji barierowych skóry. Dodatkowo przyspiesza proces gojenia jej uszkodzeń, obniżając ryzyko wtargnięcia drobnoustrojów do wnętrza organizmu. Poprawia nawilżenie skóry poprzez regulacje wytwarzania lipidów naskórkowych [14]. Witamina C zwiększa wytwarzanie cytokin podczas infekcji, działa bakteriobójczo [21]. Jest silnym przeciwutleniaczem, który neutralizuje wolne rodniki stymulujące stan zapalny [22]. Zwiększa aktywność fagocytów oraz proliferację limfocytów T [23]. Łagodzi przebieg łuszczycy [24]. Witamina E pobudza aktywność makrofagów. Jako silny antyoksydant zapobiega rozwojowi stanu zapalnego będącego konsekwencją działania wolnych rodników [18]. Witamina D zwiększa aktywność makrofagów [18]. Stymuluje produkcję cytokin przeciwzapalnych, dzięki czemu łagodzi przebieg łuszczycy [24]. Ze względu na możliwości modulacji odpowiedzi immunologicznej korzystnie wpływa na stan skóry w przebiegu AZS. Witamina D powoduje również blokowanie skórnych reakcji alergicznych poprzez zwiększenie ilości limfocytów T regulatorowych [11]. Wykazuje również działanie przeciwbakteryjne w przebiegu trądziku pospolitego [14]. 
W tab. 2 wypisano najbogatsze źródła tej witaminy, jednak należy pamiętać, że 80–90% witaminy D w organizmie jest pozyskiwane przez słoneczną syntezę skórną [11]. Witamina F 
to inaczej wielonienasycone kwasy tłuszczowe, spośród których najważniejsze są omega-3 i omega-6. Wykazują one działanie przeciwzapalne poprzez hamowanie odpowiedzi immunologicznej w przebiegu chorób o podłożu zapalnym, takich jak łuszczyca, AZS i reakcje alergiczne skóry [24]. Wchodzą w skład bariery hydrolipidowej, dzięki czemu skóra jest prawidłowo nawodniona oraz uszczelniona [20]. Pokarmowe źródła witamin przedstawia tab. 2.
 

Tabela 2. Źró...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • Roczną prenumeratę dwumiesięcznika Food Forum w wersji papierowej lub cyfrowej,
  • Nielimitowany dostęp do pełnego archiwum czasopisma,
  • Możliwość udziału w cyklicznych Konsultacjach Dietetycznych Online,
  • Specjalne dodatki do czasopisma: Food Forum CASEBOOK...
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy