Dołącz do czytelników
Brak wyników

ABC prawidłowego żywienia

2 lutego 2019

NR 5 (Październik 2018)

Właściwości prozdrowotne zdrowych olejów świata

0 88

Oleje jako główne źródło tłuszczów

Oleje, będące głównym źródłem tłuszczów roślinnych oraz zwierzęcych, odgrywają jedną z głównych ról w naszych organizmach. Jeden gram tłuszczu dostarcza aż 9 kcal, zatem jest to bogate źródło energii.

W organizmie osoby dorosłej tłuszcz zapasowy stanowi około 12 kg, co daje nam 110 000 kcal umożliwiających hipotetycznie przeżycie około 3 miesięcy bez stałego pożywienia. Dodatkowo tłuszcze są elementami błon komórkowych i tkanki nerwowej, biorą udział w procesach syntezy hormonów oraz biosyntezy soli żółciowych. Ponadto stanowią źródło witamin rozpuszczalnych w tłuszczach, a także odgrywają istotną rolę w patologii chorób układu sercowo-naczyniowego [6].

Rola kwasów tłuszczowych w organizmie

Oleje roślinne to ciekłe tłuszcze pochodzenia roślinnego, które są źródłem pożądanych kwasów tłuszczowych: jednonienasyconych oraz wielonienasyconych, w tym omega-3 i omega-6. Jednonienasycone kwasy tłuszczowe pełnią ochronną funkcję w prewencji miażdżycy i chorób serca. Według badań kwas linolowy (LA) należący do kwasów wielonienasyconych zmniejsza stężenie cholesterolu całkowitego i frakcji LDL lipoprotein. Kolejny kwas – arachidonowy – wchodzi w skład fosfolipidów błon komórkowych. Zarówno kwas linolowy, jak i arachidonowy są konieczne do prawidłowego rozwoju niemowląt i dzieci, głównie w procesach wzrostu i widzenia. Do kwasów wielonienasyconych należą kwasy z rodziny omega-3, które odgrywają znaczące role w organizmie człowieka i jednocześnie wraz z kwasami omega-6 należą do grupy niezbędnych nienasyconych kwasów tłuszczowych (NNKT) [3]. Kwasy dokozaheksaenowy (DHA) i eikozapentaenowy (EPA) znajdują się tylko w rybach, natomiast kwas alfa-linolenowy (ALA) występuje w olejach roślinnych, takich jak: olej lniany, olej z orzechów włoskich czy też olej rzepakowy. Wielonienasycone kwasy tłuszczowe omega-3 mają korzystne działanie w profilaktyce choroby wieńcowej, nagłej śmierci sercowej, reumatoidalnego zapalenia stawów, łuszczycy oraz choroby Leśniowskiego-Crohna. Głównym źródłem kwasów tłuszczowych z rodziny omega-6 są oleje roślinne. Kwas linolowy wchodzi w skład oleju krokoszowego, słonecznikowego oraz kukurydzianego. Kwas gamma-linolenowy (GLA) zawarty jest w nasionach wiesiołka, ogórecznika i czarnej porzeczki. Ważne jest zachowanie odpowiedniej proporcji podaży kwasów tłuszczowych, która dla omega-3 : omega-6 wynosi 1 : 4 [9]. Przynosi to ogromny efekt zdrowotny. Odpowiednio zachowany stosunek tych kwasów wpływa hipolipemicznie, normalizuje ciśnienie tętnicze krwi, działa przeciwzakrzepowo i przeciwzapalnie, hamuje rozwój cukrzycy typu 2, przeciwdziała otyłości oraz ma działanie przeciwnowotworowe i przeciwdepresyjne. Nieodpowiedni stosunek kwasów tłuszczowych często wynika z nadmiaru kwasów omega-6. Nadmiar ten niweczy korzystne działanie omega-3, a dodatkowo powoduje, że tworzą się mediatory lipidowe o prozapalnym działaniu [14]. Dodatkowo niedobór NNKT przyczynia się do zahamowania wzrostu, zmian skórnych, niedoboru płytek krwi, upośledzenia czynności fizjologicznych nerek, wątroby, serca oraz innych narządów, nadciśnienia, bezpłodności oraz zwiększenia podatności na infekcje [3]. Oleje roślinne oprócz kwasów tłuszczowych są cennym źródłem wielu innych substancji. Fitosterole syntetyzowane przez rośliny, które są analogami zwierzęcego cholesterolu, przy odpowiedniej podaży co najmniej 1 g dziennie wykazują efekt hipocholesterolemiczny. Dodatkowo związki te wykazują działanie przeciwzapalne, przeciwbakteryjne, przeciwwrzodowe oraz przeciwnowotworowe.

Oleje roślinne są również bogate w witaminy rozpuszczalne w tłuszczach, głównie w witaminę E, która zaliczana jest do antyoksydantów. Chroni organizm przed działaniem szkodliwych wolnych rodników i zapobiega w ten sposób chorobom degeneracyjnym: miażdżycy, chorobie nowotworowej oraz procesom starzenia się komórek [12].

Najcenniejsze są oleje roślinne tłoczone na zimno. Mają wysoką jakość i wartość odżywczą. Oleje tłoczone na zimno zawierają w 95% triacyloglicerole, pozostała część to frakcja nieglicerolowa, składająca się z takich związków, jak: fosfolipidy, tokoferole, tokotrienole, sterole oraz barwniki, takie jak chlorofile i karotenoidy. Udział tych związków w oleju zależy od sposobu pozyskiwania, jakości, rodzaju i odmiany surowca, warunków jego uprawy oraz zabiegów agrotechnicznych, jakim został poddany [10].

Zdrowe oleje świata

Olej z orzechów włoskich to jeden z najcenniejszych olejów roślinnych dzięki zbliżonemu do odpowiedniego stosunku kwasów omega-3 : omega-6, który w tym przypadku wynosi 1 : 4,8. Dodatkowo olej ten zawiera witaminę B i E oraz β-karoten [2]. Witamina A w organizmie człowieka wytwarzana jest z prowitamin karotenoidów, których wchłanianie w przewodzie pokarmowym zależy od obecności tłuszczu. Najważniejszym karotenoidem jest obecny właśnie w oleju z orzechów włoskich β-karoten [3]. Kwas elagowy, który występuje w tym oleju, ma właściwości antyoksydacyjne i przeciwnowotworowe, a dodatkowo wykazuje aktywność przeciwzapalną [2].

Kolejny olej, który wyróżnia się bardzo dużą zawartością kwasu linolenowego, to olej lniany. Kwas ten obniża stężenie triacylogliceroli we krwi, normalizuje ciśnienie tętnicze krwi, działa przeciwzakrzepowo, hamuje rozwój choroby niedokrwiennej serca i działa przeciwnowotworowo [13].

Olej z pestek dyni jest bardzo bogaty w kwasy omega-6, głównie w kwas linolowy. Jest również bogaty w kwas oleinowy. Kwas linolowy obniża stężenie triacylogliceroli oraz cholesterolu w surowicy krwi. Powoduje obniżenie ciśnienia krwi, ma hamujące działanie na agregację płytek krwi. Jest niezbędny do prawidłowego funkcjonowania wątroby i nerek, uczestniczy w procesach gojenia ran i pigmentacji skóry. Olej z pestek dyni jest bogaty w sterole roślinne, które mają działanie przeciwcholesterolemiczne. Cennym składnikiem oleju z pestek dyni jest niewspomniany jeszcze skwalen – nienasycony węglowodór, zaliczany do grupy lipidów. Ma on działanie antyoksydacyjne oraz odgrywa rolę prekursora podczas syntezy witaminy D, hormonów steroidowych, cholesterolu i kwasów żółciowych [1].

Liczne badania przeprowadzone na pacjentach ze schorzeniami alergicznymi dowodzą, że olej z czarnuszki łagodzi objawy kataru siennego, a u dzieci dodatkowo złagodzeniu ulegają objawy astmy.

 

Wyjątkowe właściwości zdrowotne, które zostały odkryte już w starożytnym Egipcie, ma olej z czarnuszki. Bogaty jest w kwas linolowy, witaminę E, β-karoten oraz biotynę. Jego pozytywne działanie można zaobserwować w leczeniu chorób alergicznych, neurodermatoz i grzybic. Liczne badania przeprowadzone na pacjentach ze schorzeniami alergicznymi dowodzą, że olej z czarnuszki łagodzi objawy kataru siennego, a u dzieci dodatkowo złagodzeniu ulegają objawy astmy. Badania przeprowadzone na myszach wykazały, iż wodny wyciąg z nasion czarnuszki hamuje wzrost grzyba Candida albicans obecnego w śledzionie, nerkach oraz wątrobie [11]. Dzięki obecności aktywnych związków, tymochinonu i ditymochinonu, olej z czarnuszki wspomaga wywoływanie apoptozy komórek nowotworowych oraz hamowanie syntezy kwasów nukleinowych. To wszystko wpływa na jego przeciwnowotworowe działanie. Tymochinon hamuje również wydzielanie kwasu żołądkowego, zapobiega wrzodom żołądka poprzez zwiększone wydzielanie śluzu przez błonę śluzową. Olej z czarnuszki znalazł zastosowanie również w medycynie i kosmetyce. Stosowany jest w terapii trądziku, ochronie skóry atopowej z łuszczycą oraz wykorzystywany do masażu i regeneracji włosów [8].

Warty uwagi jest również stosowany od niedawna olej z nasion czarnej porzeczki. Nasiona te zawierają znaczące ilości NNKT, a wzajemna proporcja omega-3 i omega-6 jest korzystna i wynosi 1 : 4. Olej ten charakteryzuje się wysoką zawartością witaminy E i steroli. Swoje zdrowotne oddziaływanie olej z nasion czarnej porzeczki zawdzięcza również obecności karotenoidów, flawonoidów, tokochromanoli i kwasów fenolowych o właściwościach antyoksydacyjnych, przeciwzapalnych, przeciwmiażdżcowych i przeciwnowotworowych. Olej ten jest także cennym źródłem kwasu linolowego, dzięki czemu obniża stężenie cholesterolu LDL i korzystnie wpływa na profil lipidowy. Dodatkowo wykazuje skuteczność w leczeniu reumatoidalnego zapalenia stawów – zmniejsza ich ból i tkliwość. U osób starszych może wspomagać odporność. Dzięki obecności przeciwzapalnego GLA znajduje zastosowanie w leczeniu łuszczycy oraz trądziku pospolitego. Wysokie stężenie NNKT wykorzystywane j...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • Roczną prenumeratę dwumiesięcznika Food Forum w wersji papierowej lub cyfrowej,
  • Nielimitowany dostęp do pełnego archiwum czasopisma,
  • Możliwość udziału w cyklicznych Konsultacjach Dietetycznych Online,
  • Specjalne dodatki do czasopisma: Food Forum CASEBOOK...
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy