Dołącz do czytelników
Brak wyników

Suplementy

2 lutego 2019

NR 5 (Październik 2018)

Witamina D a funkcjonowanie organizmu

0 86

Witamina D należy do związków rozpuszczalnych w tłuszczach i ma dwie główne formy: D2 (ergokalcyferol) i D3 (cholekalcyferol). Jej aktywną biologicznie postacią jest 1alfa, 25-dihydroksycholekacyferol powstający w wyniku przekształceń metabolicznych. Stąd witamina D zaliczana jest często do grupy hormonów. Związek pełni wiele ważnych funkcji w organizmie, takich jak chociażby neuroprotekcja, regulacja poziomu wapnia i fosforanów oraz mineralizacja kośćca. Jest też czynnikiem decydującym o przebiegu odpowiedzi immunologicznej, o czym szerzej mowa jest niżej.

Synteza skórna

Każda z form witaminy D ma swoje prowitaminy. Witamina D2 – ergosterol, a D3 – 7-dehydrocholesterol. Ten ostatni pod wpływem promieni UV ulega w skórze przekształceniu  do prewitaminy D, która następnie przemienia się w witaminę D3. Synteza skórna jest tu bardzo istotna, ponieważ to ona w ponad 80% odpowiada za zaspokojenie potrzeb organizmu na witaminę D. Tylko niewielka ilość witaminy D jest dostarczana z pożywieniem. Produkty bogate w ten związek to m.in. tłuste ryby, jaja i tran. Lista produktów spożywczych bogatych w witaminę D została zaprezentowana w tabeli nr 2.

W naszym klimacie zaleca się, by od kwietnia do października spędzać przynajmniej 15 minut dziennie w ekspozycji na promienie słoneczne. Częstym błędem w trakcie opalania jest używanie filtrów UV, które obniżają syntezę witaminy D o 99,9%. Nie należy więc smarować skóry filtrami, natomiast dla lepszego efektu warto odsłonić co najmniej 18% ciała [1].

Na syntezę skórną witaminy D wpływ ma wiele czynników:

  • szerokość geograficzna – mieszkańcy terenów powyżej 37. równoleżnika nie mają możliwości syntetyzowania witaminy D w okresie od listopada do lutego;
  • pigmentacja skóry – im niższa, tym synteza witaminy D jest większa. Dlatego paradoksalnie osoby z ciemniejszą karnacją syntetyzują mniej tej witaminy niż przedstawiciele rasy białej (melanina hamuje absorpcję fotonów UVB);
  • wskaźnik BMI – im wyższy, tym mniej witaminy D uwalnia się do krwiobiegu;
  • wiek – im wyższy, tym mniejsze stężenie 7-dehydrocholesterolu.

Wpływ witaminy D3 na układ kostny

Witamina D wpływa na metabolizm kości, ponieważ jest jednym z kilku czynników (do pozostałych należą m.in. parathormon związany z witaminą D, glikokortykosteroidy i cytokiny) zwiększających aktywację RANKL. To białko, które wpływa na osteoklasty, których główną funkcją jest niszczenie kości. Wiadomo też, że witamina D wpływa na uwolnienie wapnia z kości na drodze resorpcji. Nasilenie tego procesu zachodzi przy obecności PTH (parathormon), hormonu wydzielanego przez przytarczyce. O aktywacji PTH decyduje zwiększony poziom fosforanów. Zaś ich ilość w organizmie jest regulowana  właśnie przez parathormon.

Oznacza to, że witamina D bierze udział w gospodarce wapniowo-fosforanowej i jej celem jest normalizacja poziomu wapnia i fosforanów w organizmie. Główne znaczenie przypisuje się witaminie D w okresie dojrzewania i wzrostu, kiedy decyduje ona o rozwoju zębów i kości, a także o ich mineralizacji. Niedobór witaminy D powoduje krzywicę u dzieci oraz osteomalację i osteoporozę u dorosłych.

25(OH)D a procesy immunologiczne

Udowodniono, że witamina D chroni przed procesami autoimmunologicznymi i zapalnymi. Podnosi poziom cytokin przeciwzapalnych przy jednoczesnym zmniejszeniu cytokin prozapalnych. Jest skuteczna w profilaktyce reumatoidalnego zapalenia stawów, zapalenia jelit i w chorobach tarczycy.  Potwierdzają to badania Sönmezgöza i wsp., które wykazały, że 68% badanych dzieci z chorobą Hashimoto miało istotnie niższe stężenie 25(OH)D w porównaniu z grupą kontrolną [2]. W innym zaś badaniu udowodniono, że wyższe stężenie 25(OH)D skutkowało łagodniejszą postacią choroby u pacjentów z wrzodziejącym zapaleniem jelita grubego [3]. Ponadto witamina D aktywuje geny kodujące katelicydynę – peptyd o szerokim spektrum działania, uwalniający cytokiny, histaminę, wpływający na gojenie się ran i proliferację komórek. Dzięki temu witamina D uczestniczy w ograniczaniu rozwoju wielu bakterii. Naukowcy udowodnili, że zmniejsza prawdopodobieństwo zachorowania na nieżyt górnych dróg oddechowych [4, 5, 6, 7]. Stosuje się ją również w leczeniu łuszczycy i stwardnienia rozsianego (SM).

Rys. 1. Regulacja gospodarki wapniowej z witaminą D

 

Tabela 1. Zakresy stężeń 25(OH)D w surowicy według Norm Żywienia z 2017 r.

Zakresy stężeń 25(OH)D w surowicy
0-20 ng/ml (0-50 nmol/l) deficyt
20-30 ng/ml (50-70 nmol/l) suboptymalne stężenie
30-50 ng/ml (75-125 nmol/l) optymalne stężenie
50-100 ng/ml (125-250 nmol/l) wysokie stężenie
> 100 ng/ml ( > 250 nmol/l) potencjalnie toksyczne stężenie
> 200 ng/ml ( > 500 nmol/l) toksyczne stężenie

 

Tabela 2. Zawartość witaminy D w produktach [20]

Nazwa produktu Zawartość witaminy D ( 1 j.m. = 0,025 mikrogramów)
Węgorz świeży 1200 j.m./100 g
Śledź w oleju 808 j.m./100 g
Łosoś (gotowany/pieczony) 540 j.m./100 g
Śledź marynowany 480 j.m./100 g
Ryby z puszki (tuñczyk, sardynka) 200 j.m./100 g
Makrela (gotowana/pieczona) 152 j.m./100 g
Żółtko jaja  54 j.m./żółtko 
Ser żółty 7,6-28 j.m./100 g
Mleko ludzkie 1,5-8 j.m./100 ml
Mleko krowie 0,4-1,2 j.m./100 ml

 

 

Wpływ witaminy D3 na układ krążenia

Chociaż zdania naukowców co do znaczenia witaminy D w patogenezie chorób sercowo-naczyniowych wciąż są sprzeczne, dotychczas uzyskano wiele wyników badań potwierdzających, że znaczenie to jest istotne. Wiemy, że witamina D3 zmniejsza aktywację układu RAA, w którego skład wchodzą hormony: renina, angiotensyna i aldosteron. Poprzez kontrolę poziomu sodu i potasu decydują one o wartości ciśnienia tętniczego krwi. Badania Wanga i wsp. obejmujące 57 000 chorych na nadciśnienie tętnicze krwi dowiodły, że dzienne spożycie witaminy D powyżej 500 j.m. zmniejszało śmiertelność badanych [8, 9]. Ponadto, według badań, mieszkańcy rejonów nasłonecznionych poddawani częstszej ekspozycji na promieniowanie UVB doświadczają łagodniejszego nadciśnienia tętniczego. Wiadomo też, że istnieje korelacja między chorobami sercowo-naczyniowymi a cukrzycą typu 2, a u osób z taką diagnozą występuje niższe stężenie 25(OH)D (poniżej 20 ng/ml) [10]. Wciąż jednak trwają badania, które miałyby potwierdzić, że witamina D hamuje przerost lewej komory serca.

Profilaktyka chorób metabolicznych

Suplementacja diety witaminą D3 wpływa korzystnie na homeostazę glukozy i może zwiększać wrażliwość na insulinę u chorych na cukrzycę typu 1 [11]. Coraz częściej badania dowodzą korelacji pomiędzy niskim stężeniem witaminy D a wyższym wskaźnikiem BMI. Badania Wortsmana i wsp. dotyczące osób z BMI powyżej 30 kg/m2 i poniżej 25 kg/m2 dowiodły, iż ta pierwsza grupa odznaczała się niższym poziomem 1,25(OH)D2 i wyższym poziomem parathormonu w porównaniu z grupą kontrolną [12]. Przypuszcza się też, że otyłość brzuszna wpływa na zatrzymywanie witaminy D, która magazynowana jest właśnie w tkance tłuszczowej. Jej rozrost uniemożliwia transport witaminy do krwiobiegu, co ostatecznie powoduje zmniejszenie stężenia witaminy D w surowicy krwi. W kwestii związku witaminy D z cukrzycą dowody pochodzą z badań Hyponnenna i wsp. przeprowadzonych na 12 000 ludzi. Dowiedziono, iż suplementacja witaminą D zmniejsza ryzyko zachorowania na cukrzycę typu 1 aż o 80% [13]. Spowodowane jest to faktem, że receptorem witaminy D jest VDR, obecny właśnie m.in. na komórkach trzustkowych. Połączenie kalcytriolu z owym receptorem powoduje aktywację trzustki do produkcji insuliny. Kalcytriol przyspiesza także powstanie insuliny z jej nieaktywnej formy – proinsuliny. Zatem można stwierdzić, że obniżony poziom 1,25(OH)D2 zaburza wydzielanie insuliny oraz zmniejsza wrażliwość komórek beta wysp trzustkowych.

Najważniejsze konkluzje:

  • Na niedobór witaminy D najbardziej narażeni są m.in. seniorzy, osoby otyłe, ciemnoskórzy oraz mieszkańcy miejsc powyżej 37 równoleżnika.
  • Osoby z niedoborami, ciemniejszą karnacją, otyłością, seniorzy oraz ci, którzy pracują na nocne zmia...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • Roczną prenumeratę dwumiesięcznika Food Forum w wersji papierowej lub cyfrowej,
  • Nielimitowany dostęp do pełnego archiwum czasopisma,
  • Możliwość udziału w cyklicznych Konsultacjach Dietetycznych Online,
  • Specjalne dodatki do czasopisma: Food Forum CASEBOOK...
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy