Dołącz do czytelników
Brak wyników

Suplementy

29 października 2019

NR 5 (Październik 2019)

Suplementacja diety kwasami omega-3 w kluczowych momentach życia (wcześniaki, niemowlaki, kobiety karmiące piersią)

326

Podstawowym źródłem składników odżywczych powinna być odpowiednio zbilansowana dieta. W sytuacji gdy z różnych przyczyn codzienna dieta nie pokrywa zapotrzebowania na podstawowe składniki pokarmowe, można rozważyć stosowanie suplementacji. Suplement diety to środek spożywczy, którego celem jest uzupełnienie normalnej diety, będący skoncentrowanym źródłem witamin lub składników mineralnych czy innych substancji wykazujących efekt odżywczy bądź inny fizjologiczny. Przez suplementację diety rozumieć należy także jej wzbogacanie, tzn. dodawanie do środków spożywczych jednego lub kilku składników odżywczych, niezależnie od tego, czy naturalnie występują one w danym środku spożywczym, w celu zapobiegania niedoborom lub korygowania niedoborów tych składników odżywczych w populacji [1].

POLECAMY

Kwasy omega-3

Do niezbędnych składników diety zaliczane są kwasy omega-3, z których kwas alfa-linolenowy (ALA) nie jest syntetyzowany przez organizm ludzki i uważany jest za prekursora pozostałych kwasów z tej rodziny, przede wszystkim długołańcuchowych wielonienasyconych kwasów tłuszczowych – dokozoheksaenowego (DHA) oraz eikozopentaenowego (EPA). Podstawowym źródłem EPA i DHA są tłuste ryby morskie, olej rybi, a także owoce morza. Kwasy omega-3 posiadają właściwości przeciwzapalne, zapobiegają miażdżycy naczyń krwionośnych i dlatego znalazły zastosowanie w zapobieganiu chorobom sercowo-naczyniowym, zespołowi metabolicznemu oraz przewlekłym chorobom zapalnym [2–5]. 
 

Zasadnicze znaczenie ma zapewnienie właściwej podaży kwasów omega-3 w okresie ciąży, laktacji, a także w wieku rozwojowym.


Spożycie DHA w Polsce

Wyniki Wieloośrodkowego Ogólnopolskiego Badania Stanu Zdrowia Ludności z 2005 r. (WOBASZ) wskazują na niedostateczne spożycie ryb wśród populacji polskiej. Konsumpcja ryb przez mężczyzn wyniosła średnio 16 g (przy zalecanym spożyciu 35 g), jedynie w województwie zachodniopomorskim, kujawsko-pomorskim i warmińsko-mazurskim odnotowano spożycie ryb powyżej zalecanej wartości. Wśród kobiet przeciętna konsumpcja ryb wyniosła 15 g (zalecane spożycie 30 g) we wszystkich województwach [6]. 
Ze względu na niskie spożycie ryb w populacji polskiej zaleca się suplementację diety kwasami omega-3. Zasadnicze znaczenie ma zapewnienie właściwej podaży kwasów omega-3 w okresie ciąży, laktacji, a także w wieku rozwojowym. Kobiety zagrożone porodem przedwczesnym powinny spożywać nawet 1000 mg DHA dziennie. Istotne jest zaopatrzenie organizmu rozwijającego się płodu i dziecka w kwas dokozaheksaenowy, który w dużych ilościach odkładany jest w rozwijającym się układzie nerwowym [7, 19].

Kobiety karmiące

Poziom DHA w mleku kobiecym w znacznym stopniu zależy od sposobu odżywiania. Średnia zawartość kwasu dokozaheksaenowego w mleku dojrzałym wynosi 0,1–0,6%. Stwierdzono, że zawartość DHA jest dwukrotnie wyższa w siarze, w porównaniu do mleka dojrzałego. Zakłada się, że ok. 250 mg DHA + EPA można dostarczyć poprzez stosowanie właściwej diety. Stanowisko Europejskiej Agencji ds. Bezpieczeństwa Żywności wskazuje, że spożywanie DHA przez matkę wspomaga rozwój mózgu u niemowląt karmionych piersią [8]. Warto zwrócić również uwagę na dodatkowe korzyści związane ze spożyciem DHA przez kobiety karmiące – zmniejszenie ryzyka alergii oraz astmy i infekcji u niemowląt karmionych pokarmem matki ze zwiększoną ilością DHA [9]. Najbogatszym źródłem kwasów omega-3 są tłuste ryby morskie, takie jak łosoś czy makrela. Ich spożycie w ilości jednej, dwóch porcji na tydzień pokrywa podstawowe zapotrzebowanie na DHA. Jednak wiele obaw budzi potencjalne ryzyko spożycia nadmiernej ilości rtęci oraz innych metali ciężkich, co może niwelować korzyści ze spożycia DHA. Wówczas może zaistnieć potrzeba uzupełnienia diety DHA, które pochodzą z suplementów diety [8].
Grupa ekspertów wskazuje na korzyści suplementacji DHA u kobiet karmiących w ilości min. 200 mg dziennie. W przypadku niskiego spożycia ryb należy uwzględnić suplementację wyższą – 400–600 mg DHA dziennie. Stosowano oraz wykazano bezpieczeństwo znacznie wyższych dawek – do 1 g DHA i 2,7 g oleju rybiego na dobę [10].

Niemowlęta

Zespół ekspertów przyjmuje aktualne (grudzień 2006) wytyczne dyrektywy Unii Europejskiej dotyczące zasad suplementacji LC-PUFA w mleku modyfikowanym dla niemowląt. Zgodnie z nimi:

  • zawartość LC-PUFA rodziny n-3 nie powinna przekraczać 1% całkowitej ilości kwasów tłuszczowych,
  • zawartość LC-PUFA rodziny n-6 nie powinna przekraczać 2% kwasów tłuszczowych,
  • zawartość EPA powinna być mniejsza niż DHA, a zawartość DHA nie powinna być większa niż zawartość LC-PUFA szeregu n-6.

Suplementacja DHA u niemowląt może być korzystna wtedy, gdy spożycie DHA z pokarmem jest niewystarczające. Nie zaleca się dodatkowej suplementacji DHA diety niemowląt, które karmione są piersią, przy założeniu, że matka spożywa min. 200 mg DHA dziennie, a przy niskim spożyciu ryb 400–600 mg DHA dziennie [10].
Coraz więcej badań potwierdza korzystne efekty przedłużonej suplementacji DHA wprowadzonej powyżej szóstego tygodnia życia lub czwartego miesiąca życia i podawanej do końca pierwszego roku, a zatem przekraczającej okres uznawany za szczególnie krytyczny dla rozwoju ośrodkowego układu nerwowego [11, 12]. Ocenianymi efektami suplementacji DHA były: ostrość widzenia (dojrzewanie ostrości widzenia), rozwój fizyczny, rozwój psychoruchowy, a także częstość infekcji.
 

Nie zaleca się dodatkowej suplementacji DHA diety niemowląt, które karmione są piersią, przy założeniu, że matka spożywa min. 200 mg DHA dziennie, a przy niskim spożyciu ryb – 400–600 mg DHA dziennie.


W metaanalizie badań z randomizacją [13] nie wykazano, aby suplementacja LC-PUFA korzystnie wpływała na poprawę ostrości widzenia albo przyspieszenie rozwoju psychoruchowego. Jednocześnie wskazano na bezpieczeństwo takiej suplementacji. Należy zwrócić uwagę na różnorodność metodyki badań: różne dawki suplementu, metody oceny skuteczności działania, czas suplementacji oraz wiek oceny efektów suplementu. Krytyczne uwagi należy zgłosić do metod oceny rozwoju psychoruchowego, które w znacznej mierze wykorzystywały testy stosowane przez neurologów do wykrywania istotnych zaburzeń neurorozwojowych (np. skala Bayley), a nie dyskretnych i oczekiwanych przy suplementacji zmian tempa rozwoju.
Warto zwrócić uwagę na badania, w których stosowano wyższą dawkę suplementacji DHA (min. 0,3% wszystkich kwasów tłuszczowych). Przy takiej dawce suplementacji uzyskiwano korzystne efekty w postaci poprawy ostrości widzenia. Z tego powodu European Food Safety Authority (EFSA) w swojej opinii na temat oświadczeń zdrowotnych suplementacji DHA wskazała na korzystny efekt tej suplementacji w wyższych dawkach (ok. 0,3%) na dojrzewanie ostrości widzenia w wieku jednego roku [14].
Wyniki dwóch badań z randomizacją opublikowanych w latach 2008–2010 sugerują, że suplementacja mleka modyfikowanego DHA zmniejsza ryzyko infekcji [15, 16].
Obecnie można stwierdzić, iż w trakcie karmienia mlekiem modyfikowanym lub karmienia naturalnego, pod warunkiem że matka spożywa min. 200 mg DHA dziennie, a w przypadku niskiego spożycia ryb – 400–600 mg DHA dziennie, nie istnieje potrzeba niezależnego podawania suplementu DHA. Kwas dokozoheksaenowy przyjmowany przez matkę karmiącą przenika do jej pokarmu [20].
Jeżeli hydrolizaty białka serwatki lub kazeiny o znacznym stopniu hydrolizy przeznaczone dla dzieci z alergią nie zawierają w składzie DHA, zaleca się rozważyć odpowiednią podaż DHA. 

Niemowlęta urodzone przedwcześnie

Suplementacja DHA mieszankami dla niemowląt urodzonych przedwcześnie jest korzystna oraz bezpieczna, jednak nie ustalono optymalnych dawek suplementacji. Według rekomendacji z 2010 r. należy rozważyć wyższą podaż DHA niż u niemowląt urodzonych o czasie. Korzystne dawki to 100–200 mg DHA w zależności od masy ciała [20].
Dzieci urodzone przedwcześnie są szczególnie zagrożone niedoborem kwasu DHA. Jest to wynik przede wszystkim znacznie skróconego trzeciego trymestru ciąży, w którym transport DHA przez łożysko jest najbardzie...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • Roczną prenumeratę dwumiesięcznika Food Forum w wersji papierowej lub cyfrowej,
  • Nielimitowany dostęp do pełnego archiwum czasopisma,
  • Możliwość udziału w cyklicznych Konsultacjach Dietetycznych Online,
  • Specjalne dodatki do czasopisma: Food Forum CASEBOOK...
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy