Dołącz do czytelników
Brak wyników

Ciąża i zdrowy rozwój dziecka

19 stycznia 2019

NR 2 (Kwiecień 2018)

Rola hormonów tkanki tłuszczowej w regulacji metabolizmu młodzieży w okresie dojrzewania

0 101

Żyjemy w czasach, które wydają się idealne dla wszystkich osób, których celem jest nienaganna sylwetka oraz stosunkowo niski poziom tkanki tłuszczowej. 

Szeroko dostępna wiedza na temat treningu czy diety i łatwy dostęp do specjalistów pozwalają na osiągnięcie wyżyn swoich możliwości w działaniach treningowo-dietetycznych. Wydaje się, że zmianie uległ również obraz człowieka sukcesu, który w XX w. kojarzony był z nadwagą symbolizującą dobrobyt, natomiast obecnie znakiem szeroko pojętego sukcesu jest posiadanie dobrze zbudowanego ciała, które świadczy o wytrwałości w dążeniu do celu i ciężkiej pracy. 

Coraz częściej trafiamy na artykuły naukowe i popularnonaukowe opisujące konsekwencje nadmiernego poziomu tkanki tłuszczowej. Problem jest poważny, gdyż ponad 20% dzieci w Polsce w wieku rozwojowym (7–12 lat) cierpi z powodu otyłości, a co za tym idzie – podwyższonego poziomu tkanki tłuszczowej [1]. Pojawiają się więc pytania: Czy tkanka tłuszczowa jest zła? Jaka jest jej rola? Jak wpływa na najmłodszą część naszego społeczeństwa?

Rola tkanki tłuszczowej

Zadania tkanki tłuszczowej błędnie ograniczane są tylko do funkcji energetycznej – zapasy energii pod postacią tkanki tłuszczowej lub ochronnej (tkanka tłuszczowa wisceralna, ochrona narządów wisceralnych) [2].

Obecnie wiadomo, że jej rola wykracza znacznie poza sam fakt tworzenia dodatkowych fałdek. W świecie medycznym tkanka tłuszczowa nazywa jest coraz częściej narządem endokrynnym, który wydziela takie hormony jak adiponektyna czy leptyna oraz stymuluje powstawanie cytokin zapalnych, takich jak m.in. Il-6 czy TNF-alfa [3]. Zanim przejdziemy do omówienia roli tkanki tłuszczowej, należy poznać jej budowę oraz fakt, że nie każdy rodzaj tkanki tłuszczowej jest zły, a wręcz przeciwnie – czasami lepiej jest posiadać trochę więcej poszczególnych rodzajów adipocytów (komórek tłuszczowych) [4].

Rola endokrynologiczna białej tkanki tłuszczowej oraz jej wpływ na metabolizm

Jak wspomniano, elementem endokrynnym tkanki tłuszczowej są białe adipocyty, które stymulują wytwarzanie takich hormonów jak leptyna, adiponektyna, rezystyna czy wpływające na wydzielanie cytokin zapalnych. Każdy z tych elementów odgrywa ważną rolę, nie tylko wykonując swoje główne zadanie, np. IL-6 jako mediator stanu zapalnego, ale również jako czynniki wpływające na metabolizm oraz jego funkcjonowanie. 

1. Leptyna – lek na całe zło? 

Leptyna jest pierwszą i jak do tej pory najlepiej poznaną adipokiną, której główną rolą jest regulacja ośrodku głodu i sytości. Biała tkanka tłuszczowa jest głównym miejscem, gdzie produkowana jest leptyna, jej mniejsze ilości powstają w jądrach, jajnikach czy brunatnej tkance tłuszczowej [7].

Poziom leptyny produkowanej przez organizm jest skorelowany dodatnio z BMI oraz poziomem tkanki tłuszczowej, samo obniżenie masy tłuszczowej ciała wpływa na obniżenie poziomu leptyny [8]. Warto zwrócić uwagę na fakt, że leptyna wydzielana jest pulsacyjnie, zgodnie z rytmem dobowym, co więcej – jej poziom różni się u chłopców i dziewczynek w wieku dojrzewania [8]. Leptyna jest regulatorem apetytu poprzez stymulowanie substancji oreksygennych oraz wydzielanie substancji anoreskygenicznych, takich jak: CRH, POMC czy CART, dzięki czemu dochodzi do hamowania apetytu oraz pobudzenia termogenezy i zwiększenia metabolizmu obwodowego [9]. Problem pojawia się jednak, kiedy dochodzi do zaburzenia czułości receptorów leptyny, co powoduje zaburzenia między odczuciem głodu i sytości oraz zaburza termogenezę i pracę metabolizmu. 

Wyróżniamy trzy rodzaje adipocytów:

  1. Białe – najbardziej endokrynne, wydzielają takie hormony, jak adiponektyna, leptyna, rezystyna, stanowią też obszar działania cytokin zapalnych, w skład których wchodzą Il-6, TNF-alfa czy angiotensyna, która odpowiedzialna jest za regulowanie gospodarki sodowo-potasowej, a tym samym – ciśnienia krwi [5];
  2. Brązowe – odpowiedzialne za termogenezę, czyli produkowanie ciepła, ich kolor wynika z posiadania sporej ilości mitochondriów (naturalnych pieców energetycznych, odpowiedzialnych za produkcję m.in. ATP) oraz ze względu na sporą waskularyzację, dzięki czemu w dużo prostszy sposób ulegają oksydacji oraz pomagają w transporcie napakowanych energetycznie mitochondriów [4];
  3. Beżowe – powstają z białych adipocytów dzięki pewnym czynnikom aktywacyjnym, takim jak -> agoniści receptorów beta-adrenergicznych czy stymulacji PPAR-gamma [6].

 

Zaburzenie pracy leptyny u dzieci w wieku rozwojowym wpływa na procesy reprodukcji oraz dojrzewania płciowego, wzmaga wrażliwość hepatocytów na działanie insuliny, zapobiegając tym samym nadmiernemu odkładaniu lipidów [10].

Problem pojawia się, kiedy dochodzi do zaburzenia pracy receptorów leptyny, spowodowanych leptynoopornością lub niedoborami leptyny wynikającymi z zaburzeń genetycznych [11], 
które skutkują w późniejszych etapach życia zdecydowanie większą tendencją do otyłości oraz podwyższonego BMI [12]. Co więcej, zaburzenia w stężeniu leptyny, czyli jej niedobór lub leptynooporność, wpływają negatywnie na funkcjonowanie układu odpornościowego, stymulując ramienia TH2 układu immunologicznego, co jest utożsamiane z rozwojem chorób autoimmunologicznych, takich jak reumatoidalne zapalenie stawów [12]. Musimy pamiętać również o fakcie, że leptyna odgrywa rolę w budowie kośćca, regulacji ciśnienia tętniczego, angiogenezie czy hematopoezie, więc doprowadzanie do jej zaburzeń – w postaci leptynooporności poprzez otyłość wieku dziecięcego może okazać się tragiczne 
w skutkach [13].

2. Adiponektyna – najbardziej pożądany hormon tkanki tłuszczowej? 

Adiponektyna, podobnie jak leptyna, jest jednym z polipeptydowych hormonów wydzielanych w obrębie adipocytów. Odgrywa znaczącą rolę w regulacji procesów metabolicznych, poprzez regulację przemian kwasów tłuszczowych oraz glukozy [14]. Jej poziom wykazuje odwrotną korelację z poziomem BMI, a co za tym idzie – z otyłością, szczególnie tą wynikającą z nadmiaru tkanki tłuszczowej wisceralnej [15].

Podstawowym czynnikiem wpływającym na poprawę gospodarki węglowodanowej, a tym samym na zmniejszenie ryzyka cukrzycy typu 2 oraz innych chorób metabolicznych, jest stymulacja kinazy AMPK, która nasila pobór glukozy przez mięśnie, stymulując tym samym powstawanie wysokoenergetycznego substratu – ATP [16]. Należy również zwrócić uwagę na fakt, że adiponektyna hamuje lipogenezę, nasilając beta-oksydację kwasów tłuszczowych, cholesterolu oraz trójglicerydów [17]. 

Elementem endokrynnym tkanki tłuszczowej są białe adipocyty, które stymulują wytwarzanie takich hormonów, jak leptyna, adiponektyna, rezystyna czy wpływające na wydzielanie cytokin zapalnych.

 

Adiponektyna hamuje wydzielanie cytokin zapalnych, takich jak TNF-alfa, które w przypadku nadmiernej stymulacji są bezpośrednio powiązane z uszkodzeniem pracy mitochondriów, obniżaniem poziomu T3 oraz oreksyny, neuroprzekaźnika odpowiedzialnego za dobre samopoczucie [17, 18]. 

Jak z tym ma związek otyłość wieku dziecięcego? Okazuje się, że u dzieci otyłych występują niższe stężenia adiponektyny niż u rówieśników z prawidłowym BMI [19], poziomy te mogą być nawet trzykrotnie niższe niż u dzieci z prawidłową masą ciała [20]. Co więcej, obniżone poziomy adiponektyny są obserwowane w przypadkach...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • Roczną prenumeratę dwumiesięcznika Food Forum w wersji papierowej lub cyfrowej,
  • Nielimitowany dostęp do pełnego archiwum czasopisma,
  • Możliwość udziału w cyklicznych Konsultacjach Dietetycznych Online,
  • Specjalne dodatki do czasopisma: Food Forum CASEBOOK...
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy