Dołącz do czytelników
Brak wyników

Psychodietetyka

20 stycznia 2019

NR 3 (Czerwiec 2018)

Psychologia jedzenia – kiedy konsumpcja nie jest spowodowana poczuciem głodu

0 37

Coraz częściej nauka podkreśla rolę emocji w kształtowaniu zachowań żywieniowych oraz ich znaczenie w rozwoju zaburzeń odżywiania, nadwagi oraz otyłości. W dobie nadmiernej konsumpcji jedzenia pod wpływem emocji warto zainteresować się psychodietetyką. W profilaktyce zaburzeń odżywiania, nadwagi i otyłości niezwykle ważne jest radzenie sobie z własnymi emocjami, zwłaszcza w kontekście jedzenia [1, 2].
Istnieje zależność pomiędzy ilością spożywanego pokarmu a emocjami. Jedzenie stanowi źródło przyjemności – aktywacja dopaminy może tłumić aktywność osi CRH, co doprowadzi do obniżenia poziomu kortyzolu, a tym samym zmniejszy odczuwanie stresu. Sięganie po dany pokarm pod wpływem konkretnej emocji ma na celu poprawę samopoczucia, jednak jest to efekt krótkotrwały. Jedzenie emocjonalne to niebezpieczny mechanizm prowadzący do zwiększonej konsumpcji, a dzienne spożycie przekraczające zapotrzebowanie energetyczne organizmu przyczynia się do zwiększenia ryzyka nadwagi i otyłości [3, 4]. 

Już od najmłodszych lat żywność jest wykorzystywana jako forma nagrody lub pocieszenia w trudnych chwilach, co w późniejszym okresie może stać się niebezpiecznym nawykiem [5]. 

Dużą przeszkodą w redukcji masy ciała są emocje. Z czym jeszcze mogą mieć problem pacjenci?

Pięć najczęstszych zachowań żywieniowych, które mogą sabotować proces odchudzania:

  1. jedzenie w pośpiechu – szybkie tempo jedzenia może negatywnie wpłynąć na proces trawienia i w dodatku informacja o sytości nie zdąży dojść do ośrodka głodu i sytości,
  2. jedzenie bez należytej uwagi – podczas oglądania telewizji, czytania gazety czy korzystania ze smartfonu,
  3. jedzenie na stojąco – nieświadome dostarczanie sobie kalorii, np. podjadanie podczas przechodzenia obok lodówki lub w trakcie przygotowywania posiłków,
  4. jedzenie na bardzo dużych talerzach – wielkość talerzy ma znaczenie, na większych może się wydawać, że spożyta porcja jest niewystarczająca,
  5. jedzenie w stresie – mechanizm regulacji emocji za pomocą jedzenia, co ważne – nie tylko tych negatywnych, ale także pozytywnych.

Zachowania żywieniowe i związana z nimi trudność lub brak trudności w przestrzeganiu diety przez pacjentów będą zależały od dominującego stylu jedzenia. Aby jak najlepiej dostosować system żywieniowy do potrzeb pacjenta, warto zdiagnozować, jaki typ jedzenia przeważa – punktowy czy przedziałowy.

Bezpieczniejsza dla skutecznego procesu redukcji masy ciała jest przewaga punktowego stylu jedzenia. Jedzenie w spokoju, bez pośpiechu, zawsze na siedząco, z równoczesnym celebrowaniem posiłku. Dla pacjentów z przewagą punktowego stylu jedzenia pomocne będzie zapewnienie zapasów produktów, które akceptują. 

Sięganie po dany pokarm pod wpływem konkretnej emocji ma na celu poprawę samopoczucia, jednak jest to efekt krótkotrwały. Jedzenie emocjonalne to niebezpieczny mechanizm prowadzący do zwiększonej konsumpcji, a dzienne spożycie przekraczające zapotrzebowanie energetyczne organizmu przyczynia się do zwiększenia ryzyka nadwagi i otyłości.

 

W przypadku przedziałowego stylu odżywiania warto wykorzystać dobre cechy – kreatywność. Pacjenci z dominującym przedziałowym stylem żywienia zwykle nie potrzebują bardzo dokładnych przepisów, sami doskonale radzą sobie z urozmaicaniem jadłospisu i wolą bardziej elastyczne zasady (warto wspomnieć o możliwości różnych zamienników) niż ograniczające reguły w formie makroskładników wyliczonych co do grama i jednej opcji (np. tylko indyk). W przypadku charakterystycznych dla nich problemów, takich jak jedzenie w pośpiechu, jedzenie na stojąco, warto wdrożyć lepsze nawyki, np. uważność w jedzeniu (mindfull eating). Styl jedzenia jest efektem uczenia się. Utrwalony przez częste powtarzanie schemat zachowań staje się nawykiem.

Jak pomóc swoim pacjentom? 

Bardzo często spotykanym problemem jest jedzenie na stojąco, podjadanie podczas przygotowywania obiadu. Jeśli do tej pory pacjent wracał zmęczony po pracy i zanim przygotował obiad, już zdążył najeść się samym podjadaniem – pora wprowadzić małą modyfikację. Najlepsze efekty przynosi zapobieganie takim sytuacjom. Co warto zaproponować? 

Tabela 1. Typologia jedzenia

Styl punktowy Styl przedziałowy
Osoba charakteryzująca się punktowym stylem jedzenia jest mało elastyczna, trudno jej coś ugotować bez dokładnego przepisu, nie wykazuje się kreatywnością Osoba charakteryzująca się przedziałowym stylem jedzenia jest bardzo elastyczna, nawet z niewielu produktów w lodówce jest w stanie stworzyć danie, jest kreatywna, nie potrzebuje dokładnego przepisu, a gdy taki ma, sama chętnie modyfikuje składniki
Osoba, która ma wąski obszar akceptacji dla rodzaju pokarmu (jeśli na śniadanie je codziennie jajecznicę lub idąc do restauracji, ma ochotę na stek, a ulubionych pokarmów zabraknie – może czuć dyskomfort i trudno jej zdecydować się na coś innego). Osoba dość wybredna Osoba, która ma szeroki obszar akceptacji dla rodzaju pokarmu (bez względu na to, w jakim miejscu się pojawi, nie ma żadnego problemu, aby wybrać odpowiednie dla siebie danie czy przekąskę). Zadowoli się praktycznie wszystkim, nie jest wybredna
Osoba, która wpada do domu głodna i zmęczona po całym dniu pracy, lecz nie zadowoli się czymś zjedzonym w biegu, musi na spokojnie przygotować jedzenie i dopiero gdy danie jest gotowe, a kuchnia posprzątana, może zasiąść do stołu i w spokoju spożyć posiłek Osoba, która wpada do domu głodna i zmęczona po całym dniu pracy, podczas przygotowywania obiadu już zdąży najeść się samym podjadaniem podczas gotowania, często je w pośpiechu, na stojąco, aby tylko jak najszybciej zaspokoić swój głód 

 

Na przyk...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • Roczną prenumeratę dwumiesięcznika Food Forum w wersji papierowej lub cyfrowej,
  • Nielimitowany dostęp do pełnego archiwum czasopisma,
  • Możliwość udziału w cyklicznych Konsultacjach Dietetycznych Online,
  • Specjalne dodatki do czasopisma: Food Forum CASEBOOK...
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy