Dołącz do czytelników
Brak wyników

Pasożyty – realny problem czy mit

Artykuł | 2 lutego 2019 | NR 5
84

Pasożyty nadal stanowią problem zdrowia publicznego mimo coraz większej wiedzy na ich temat, sposobów ich zwalczania, jak również poprawy warunków sanitarnych. Według raportu Światowej Organizacji

Zdrowia pasożytami różnego pochodzenia zaraziło się prawie 5 miliardów ludzi. W Europie co trzecia osoba może być dotknięta tym problemem [1]. Wbrew powszechnej opinii, iż pasożyty żyją głównie w naszych jelitach, można je znaleźć praktycznie w każdej części naszego ciała. Bytują one w skórze, płucach, mięśniach, wątrobie, mózgu, jak również we krwi. W organizmie człowieka może przebywać nawet ponad 300 gatunków pasożytów [2]. Do organizmu człowieka dostają się różnymi drogami, takimi jak: spożywanie zanieczyszczonych warzyw i owoców, surowe lub niedogotowane posiłki, picie nieprzegotowanej wody, brak higieny osobistej. Ponadto źródłem zakażenia może być kontakt ze zwierzętami domowymi. Podróże zagranicznie i rozwój turystyki również są czynnikami sprzyjającymi zakażeniom [3, 4, 5]. Większość pasożytów bytujących w organizmie człowieka jest szeroko rozpowszechniona na świecie. Ich występowanie zazwyczaj związane jest z niskim poziomem oświaty zdrowotnej oraz higieny osobistej [2].

Pasożyty uszkadzają mechanicznie tkanki i narządy w organizmie człowieka, doprowadzając do trwałych lub odwracalnych zmian w strukturze narządów [6]. Organizmy pasożytujące wytwarzają również substancje o działaniu silnie alergizującym, które w alergicznym ustroju mogą wywołać gwałtowną reakcję [7]. W Polsce według statystyk najczęstsze infekcje pasożytnicze mają etiologię owsika ludzkiego (Enterobius vermicularis), glisty ludzkiej (Ascaris lumbricoides), włosogłówki ludzkiej (Trichuris trichiura), Giardia lamblia czy Toxoplsma gondii [8]. Owsik ludzki jest pasożytem kosmopolitycznym, bytującym w końcowym odcinku jelita cienkiego i jelita grubego. Występuje częściej u dzieci niż u dorosłych [9]. 

Tabela 1.  Statystyka zachorowań na owsicę i glistnicę, wg PZH, w latach 2003–2008 [11]

Liczba zachorowań 
Rok 2003 2004 2005 2006 2007 2008
Owsica 4292 5217 4757 4706 4695 5666
Glistnica 3091 3615 3806 3856 4922 5817

 

Na całym świecie według szacunków zakażonych jest około 209 milionów ludzi. Inwazja owsikiem wśród dzieci w przedziale wiekowym 5–10 lat może dotyczyć nawet 30% reprezentantów tej grupy wiekowej [10].

W Polsce według oficjalnych danych opublikowanych przez Państwowy Zakład Higieny (PZH) w latach 2003–2008 liczba zachorowań wyniosła 4–6 tysięcy [11]. Szczegółową liczbę zachorowań na owsicę przestawia tabela 1. Owsik ludzki wywołuje chorobę zwaną owsicą. Choroba ta nie jest powiązana z jakimkolwiek poziomem społeczno-ekonomicznym, kulturą czy rasą, lecz z niewystarczającą higieną osobistą i grupową. Przeludnienie również stanowi czynnik ryzyka rozwoju choroby [10]. Objawy owsicy zależą od intensywności inwazji pasożyta oraz wrażliwości osobniczej chorego. Chorobie towarzyszą objawy ze strony przewodu pokarmowego, takie jak: zaburzenia wypróżniania, bóle brzucha, nudności, oraz objawy skórne miejscowe: zapalenie skóry, wysypka, uporczywy świąd w okolicy odbytu [8]. Zakażenie owsikiem następuje poprzez połknięcie jaj, których źródłem są najczęściej nieumyte ręce, przedmioty codziennego użytku czy pożywienie. O owsicy mówimy jako o chorobie osób wspólnie mieszkających [2]. Dlatego najczęściej do zakażeń dochodzi w rodzinach wielodzietnych, wśród dzieci w dużych skupiskach ludzkich, w placówkach opiekuńczo-wychowawczych [9]. W zwalczaniu owsicy zasadnicze znaczenie ma zachowanie odpowiedniej dbałości o higienę osobistą. Skuteczność leczenia farmakologicznego wynosi 90-100%. Ponadto należy stosować dietę bogatobłonnikową, która dostarcza znaczne ilości błonnika nierozpuszczalnego. Zwiększa masy kałowe, a mechaniczne drażnienie przyspiesza pracę jelit. Błonnik pokarmowy zapobiega zaparciom i ułatwia wydalanie owsików [8].

Włosogłówka ludzka należy do rodziny nicieni i w Polsce, według danych Narodowego Instytutu Zdrowia Publicznego, występuje najczęściej po zakażeniach owsikiem ludzkim. Inwazja tym pasożytem waha się w granicach 2,3–25% populacji w niektórych regionach naszego kraju. Na obszarach wiejskich szacuje się, iż zakażenie włosogłowką może dotyczyć nawet 90% mieszkańców [2, 8]. 

Na świecie szacowana liczba osób aktywnie zakażonych tym pasożytem wynosi około 800 milionów [12]. Włosogłówka jest kosmopolitycznym pasożytem żyjącym w jelicie grubym człowieka. Postacią inwazyjną są jaja z rozwiniętą larwą, które dostają się do organizmu żywiciela poprzez brudne ręce, żywność oraz wodę pitną zanieczyszczoną kałem. Włosogłówczyca (trichurioza) najczęściej jest bezobjawowa, lecz w przypadku intensywnej inwazji może dochodzić do zaburzeń przewodu pokarmowego, układu nerwowego oraz krążenia [4, 8]. Leczenie trichuriozy jest trudne, gdyż skuteczność terapii pojedynczym lekiem przeciwpasożytniczym dostępnym na terenie naszego kraju wynosi 40–75%. Dlatego najważniejsze jest zapobieganie zarażeniu, czyli przestrzeganie higieny osobistej oraz dokładne mycie warzyw i owoców [2].

W populacji ludzkiej najpowszechniej występującym pasożytem jelitowym jest glista ludzka. Według różnych szacunków inwazja tym pasożytem może dotyczyć 800–1200 milionów ludzi na świecie [13, 14].

W Polsce częstość występowania glisty ludzkiej może dotyczyć 18% populacji, a inwazja tym pasożytem zajmuje trzecie miejsce co do częstości występowania infekcji po zakażeniach owsikiem i włosogłówką [2]. Raport opublikowany przez PZH w latach 2003–2008 wykazuje ciągły wzrost zakażeń glistą ludzką, a szczegółową liczbę zachorowań przestawia tabela 1. Chorobę wywołaną przez glistę ludzką nazywamy glistnicą. Jest ona często określana mianem lustra statusu socjoekonomicznego społeczeństwa [15]. Aktywne inwazje oraz powikłania glistnicy są przyczyną prawie 60 tysięcy zgonów rocznie na świecie. Objawy obecności glisty ludzkiej zależą od wrażliwości osobniczej. Najczęściej pojawiają się objawy ze strony przewodu pokarmowego i/lub nerwowego [8]. Przemieszczające się larwy glisty przyczyniają się do uszkodzeń ścian jelita oraz wątroby. Jednak najczęściej dochodzi do zmian patologicznych w obrębie płuc [2,8]. Do zakażenia tym pasożytem dochodzi na drodze fekalno-oralnej. Źródłem inwazji najczęściej jest gleba zawierająca jaja pasożyta, a tym samym zanieczyszczone nią płody rolne i żywność [16]. Zasadniczą rolę w zwalczaniu glistnicy odgrywają prawidłowe nawyki higieniczne. Giardioza (lamblioza) to jedna z częstszych przyczyn biegunki w populacji ludzkiej. Wywoływana jest przez cysty pasożyta Giardia lamblia na drodze fekalno-oralnej. Według danych statystycznych giardiozę rozpoznaje się u 280 milionów osób rocznie. Choroba ta najczęściej występuję w krajach rozwijających się, gdzie zapadalność na nią wynosi nawet 20–30% [17]. W Polsce, według raportu PZH, w 2016 r. odnotowano 1446 zachorowań na lambliozę [11]. Liczbę zachorowań z podziałam na wybrane województwa przedstawia tabela 2.

Tabela 2. Liczba zachorowań na giardiozę w Polsce, według PZH, w wybranych województwach w 2016 r. [11]

Liczba zachorowań 
dolnośląskie 72
kujawsko-pomorskie 39
lubelskie 261
mazowieckie 204
wielkopolskie 24
śląskie 378
podlaskie 186
łódzkie 7

 

Należy wspomnieć, iż zakażenie Giardia lamblia jest najczęstszą przyczyną biegunek podróżnych [18]. Spectrum kliniczne zakażenia tym pierwotniakiem obejmuje inwazje bezobjawowe, ostrą niezapalną biegunkę, przewlekłą biegunkę z towarzyszącym niedożywieniem oraz utratą masy ciała [19]. U małych dzieci mogą występować bardziej intensywne objawy, w tym zaburzenia trawienia tłuszczów, węglowodanów, które wraz z niedoborem witamin oraz utratą białka prowadzą do niedożywienia i upośledzenia fizycznego [2, 18]. Lamblioza zazwyczaj łatwo poddaje się leczeniu, lecz u części pacjentów przez kilka lat mogą się utrzymywać dolegliwości w typie zespołu jelita nadwrażliwego lub zespołu przewlekłego zmęczenia [18].

Kolejną często występującą chorobą pasożytniczą wywołaną przez pierwotniaka Toxoplasma gondii jest toksoplazmoza, która od wielu lat stanowi poważny problem parazytologiczny w Polsce i innych krajach europejskich [20]. Szacuje się, iż w Polsce prawie 60% populacji ma dodatni odczyn serologiczny [21]. Według statystyk PZH z 2007 r. odnotowano 752 przypadki zachorowań na toksoplazmozę [11]. Zarażenia Toxoplasma gondii związane są przede wszystkim z niską higieną oraz z niewłaściwymi sposobami przygotowania i obróbki żywności. Zachorowalność zazwyczaj wiąże się z preferencjami do spożywania surowego lub niedogotowanego mięsa. Inne potencjalne drogi zakażenia to picie wody zanieczyszczonej oocystami, przeniesienie oocyst na błonę śluzową jamy ustnej (np. w trakcie prac w ogrodzie), przeniknięcie pierwotniaka do płodu przez łożysko zakażonej ciężarnej [22]. Zakażenie toksoplazmozą zazwyczaj przebiega bezobjawowo. Niekiedy może dojść do powiększenia węzłów chłonnych czy objawów ze strony przewodu pokarmowego, takich jak bóle brzucha, wymioty, biegunka [2, 22]. Zakażenie Toxoplasma gondii stanowi zagrożenie dla kobiet ciężarnych, szczególnie w przypadku pierwotnego zarażenia pod...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • Roczną prenumeratę dwumiesięcznika Food Forum w wersji papierowej lub cyfrowej,
  • Nielimitowany dostęp do pełnego archiwum czasopisma,
  • Możliwość udziału w cyklicznych Konsultacjach Dietetycznych Online,
  • Specjalne dodatki do czasopisma: Food Forum CASEBOOK...
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy