Dołącz do czytelników
Brak wyników

Ciąża i zdrowy rozwój dziecka

19 stycznia 2019

NR 2 (Kwiecień 2018)

Ostra biegunka infekcyjna, problem dzieci – leczenie ambulatoryjne

0 80

Na ostrą biegunkę infekcyjną do trzeciego roku życia zachoruje przynajmniej jeden raz każde dziecko. W przypadku większości pacjentów leczenie ambulatoryjne prowadzi do całkowitego ustąpienia dolegliwości.

Stosowanie probiotyków wraz z doustnymi preparatami nawadniającymi skutecznie skraca czas trwania choroby.

Wiosna to przejściowa pora między zimą a latem, na którą wielu czeka z utęsknieniem. Niestety, ten wspaniały czas niesie ze sobą również zwiększone ryzyko wystąpienia infekcji. Szybki wzrost temperatury, znaczące różnice pomiędzy najwyższą a najniższą temperaturą dobową, gwałtowne zmiany pogodowe, większe nasłonecznienie, zmiana czasu i rytmu funkcjonowania, okres pylenia roślin to tylko niektóre czynniki wpływające na organizm w tym okresie. Ponadto po zimie odporność organizmu może być osłabiona. Ostre biegunki infekcyjne (OBI) to obok infekcji dróg oddechowych prawdopodobnie najczęstsza choroba wieku dziecięcego. Dotyczy szczególnie dzieci uczęszczających do żłobka lub przedszkola. Mimo zazwyczaj łagodnego przebiegu szerokie rozpowszechnienie infekcji wiąże się z wysoką liczbą hospitalizacji i generuje wysokie koszty opieki zdrowotnej.

Epidemiologia i etiologia 

Zapadalność na ostrą biegunkę u dzieci do trzeciego roku życia, zamieszkujących Europę, wynosi 0,5–2 zachorowań na rok [1]. Najczęstszą przyczyną OBI są zakażenia wirusowe, wywołane najczęściej rotawirusem (wskaźnik hospitalizacji 7–81%). Szczyt zachorowań następuje od stycznia do marca. Ponadto epizody odwodnienia u niemowląt poniżej szóstego miesiąca życia są najczęściej związane z zakażeniem rotawirusem [2]. W ostatnich latach wzrasta ryzyko infekcji wywołanych norowirusem (10–15% hospitalizacji), szczególnie w krajach o dużej wszczepialności przeciwko rotawirusowi [3]. 

U niemowląt etiologia wirusowa jest znacznie częstsza niż u dzieci poniżej drugiego roku życia. Pozostałe wirusy mogące wywołać objawy ze strony przewodu pokarmowego to: adenowirusy, astrowirusy, sparowirusy oraz wirus norwalk.

Wśród zakażeń bakteryjnych najczęstszymi patogenami są: Salmonella i Campylobacter, Escherichia coli, Clostridium difficile, Yersinia, rzadko Shigella. Pasożyty są rzadką przyczyną ostrej biegunki u dzieci. Cryptosporidium lub Giardia może wywołać ostre objawy przede wszystkim w przypadku pacjentów chorujących na choroby przewlekłe lub dzieci z niedoborami odporności.

Definicja i objawy

Według ESPGHAN (European Society for Paediatric Gastroenterology, Hepatology and Nutrition – Europejskie Towarzystwo Gastroenterologii, Hepatologii i Żywienia Dzieci) kryterium rozpoznania ostrej biegunki to wystąpienie u dziecka objawów w postaci: zmiany konsystencji stolca na luźną lub wodnistą i/lub zwiększenie częstotliwości wypróżnień. O ostrej biegunce u niemowląt mówi się, gdy niemowlę oddaje trzy lub więcej płynnych stolców na dobę przy karmieniu sztucznym i sześć lub więcej przy karmieniu piersią. Zazwyczaj stolce mają nieprawidłową konsystencję i często pojawiają się w nich krew, śluz lub ropa. Inne częste objawy ostrej biegunki u dzieci i niemowląt to gorączka, ból brzucha, wymioty. W przypadku etiologii wirusowej często występuje również nieżyt górnych dróg oddechowych.

Sztandarowym symptomem i zarówno powikłaniem OBI jest odwodnienie, czyli stan, podczas którego zawartość wody w organizmie spada poniżej wartości niezbędnej do jego prawidłowego funkcjonowania.

Objawy odwodnienia zaczynają być obecne przy utracie wody równej lub większej niż 3% ciężaru ciała. Im młodsze dziecko i intensywniejsze objawy, tym szybciej dochodzi do odwodnienia. W przypadku niechęci do picia można spodziewać się odwodnienia, nawet w ciągu kilku godzin. Można je rozpoznać po następujących objawach: suche śluzówki jamy ustnej, suche wargi i język, sucha skóra, gęsta ślina, zmniejszona diureza (rzadkie i/lub skąpe oddawanie moczu), płacz bez łez, gęsta ślina, zmiana zachowania dziecka (zmniejszona aktywność, apatia, senność, rozdrażnienie), wzmożone pragnienie, zapadnięte ciemię u niemowląt, spadek masy ciała, zapadnięte gałki oczne. W zależności od nasilenia objawów można rozróżnić łagodne odwodnienie (ubytek 3–≤ 5% m.c.) oraz umiarkowane, średniego stopnia (ubytek > 5–9% m.c.). Jeżeli leczenie nie zostanie wdrożone w odpowiednim czasie, wzrasta ryzyko rozwinięcia się najgroźniejszego ciężkiego odwodnienia oznaczającego utratę płynów równą lub większą 9% ciężaru ciała.

W przypadku tego stanu występują wszystkie symptomy odwodnienia wraz z objawami wstrząsu hipowolemicznego, stanowiącego bezpośredni stan zagrożenia życia. 

Leczenie ambulatoryjne

Podstawą leczenia dziecka cierpiącego na ostrą biegunkę infekcyjną jest nawodnienie. U większości dzieci z odwodnieniem niewielkiego lub umiarkowanego stopnia leczenie można prowadzić w warunkach ambulatoryjnych lub w domu.

Doustne płyny nawadniające 

Opiekunowie powinni mieć w domu doustny płyn nawadniający (DPN), gdyż są one leczeniem z wyboru u pacjentów chorych na ostrą biegunkę. Światowa Organizacja Zdrowia (World Health Organization – WHO) zaleca preparaty o zmniejszonej osmolarności, w których stężenie sodu wynosi ~60 mmol/l, glukozy – 74–111 mmol/l, potasu – 15–25 mmol/l, cytrynianów – 8–12 mmol/l, chlorków – 50–80 mmol/l, a osmolarność – 200–250 mOsm/l. Na rynku dostępne są liczne preparaty, spełniające standardy WHO, w postaci proszków lub gotowych roztworów. Schłodzony w lodówce przygotowany płyn podawany małymi porcjami jest lepiej tolerowany. Należy pamiętać, że każda ilość, nawet mała, DPN (podawanego strzykawką lub łyżeczką do ust), przyjmowana z duża częstotliwością, może zapewnić odpowiednie nawodnienie dziecka. Mimo zalet DPN oraz udowodnionej skuteczności nawadniania nadal są one niechętnie stosowne. Ponieważ niektórzy pacjenci nie akceptują smaku DPN, część producentów poprawia walory smakowe środka, oferując produkty o aromatach owocowych. Ilość płynu powinna być dostosowana do masy ciała pacjenta – w pierwszej fazie nawodnienia podaje się 75 ml/kg m.c. preparatu w czasie 4–6 godzin, następnie zapewnia się dobowe zapotrzebowanie płynowe, do którego należy dodać 5–10 ml/kg DPN po każdym oddaniu luźnego stolca lub wymiotach.

Obliczanie podstawowego dobowego zapotrzebowania na wodę według Hollidaya i Segara

Masa ciała Zapotrzebowanie na płyny
1–10 kg 100 ml/kg m.c.
11–20 kg 1000 ml + 50 ml na każdy kg > 10 kg m.c.
> 20 kg 1500 ml + 20 ml na każdy kg > 20 kg m.c.

 

Dieta

Kolejnym elementem terapii jest odpowiednie żywienie chorego pacjenta, należy je rozpocząć nie później niż w 4.–6. godzinie po rozpoczęciu nawadniania [4]. Zalecany jest powrót do diety sprzed infekcji.

W przypadku niemowląt karmionych piersią należy bezwzględnie je kontynuować, niezależnie od fazy choroby. Nie zaleca się rozcieńczania mieszanek w przypadk...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • Roczną prenumeratę dwumiesięcznika Food Forum w wersji papierowej lub cyfrowej,
  • Nielimitowany dostęp do pełnego archiwum czasopisma,
  • Możliwość udziału w cyklicznych Konsultacjach Dietetycznych Online,
  • Specjalne dodatki do czasopisma: Food Forum CASEBOOK...
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy